Αντιμέτωπος με το παρελθόν του, ο Ρομπέν των Δασών τραυματίζεται σοβαρά σε μια μάχη που πιστεύει ότι θα είναι η τελευταία του. Μέχρι που βρίσκει μια απρόσμενη ευκαιρία σωτηρίας στα χέρια μιας μυστηριώδους γυναίκας. Αυτή είναι σε αδρές γραμμές η εκδοχή που αφηγείται ο σκηνοθέτης Μάικλ Σαρνόσκι στην ταινία «Ο θάνατος του Robin Hood» με πρωταγωνιστή τον Χιου Τζάκμαν, που θα πρεμιέρα στους ελληνικούς κινηματογράφους στις 2 Ιουλίου.
Ο Ρομπέν των Δασών έχει επιβιώσει ως παράνομος, αλλά ο ηρωικός μύθος τού έχει γίνει βάρος. Κυνηγημένος και απομονωμένος, ζει στα όρια ενός κόσμου σημαδεμένου από βία, μέχρι τη στιγμή που ο παλιός του σύντροφος, Little John –Μπιλ Σκάρσγκαρντ– επιστρέφει στη ζωή του μετά από δεκαπέντε χρόνια και τον οδηγεί στην τελευταία του μάχη. Βαριά τραυματισμένος, ο Ρομπέν μεταφέρεται σε ένα απομονωμένο μοναστήρι, όπου βρίσκεται υπό τη φροντίδα της Αδερφής Brigid -στον ρόλο η Τζόντι Κόμερ. Μακριά από τη ζωή που γνώριζε, έρχεται για πρώτη φορά αντιμέτωπος με την καλοσύνη και τη συμπόνια, το πραγματικό κόστος των πράξεών του και τη λύτρωση.
Σε απόλυτη αντίθεση με την εικόνα του εύθυμου ληστή που βοηθούσε τους φτωχούς
Το πρώτο που ακούγεται στο τρέιλερ είναι τη βραχνή φωνή του Χιου Τζάκμαν: «Ο κόσμος λέει για τον Ρομπέν των Δασών διάφορες ιστορίες. Είναι όλες ψέματα».
Καθώς συνεχίζεται η αφήγησή του, οι βίαιες εικόνες διαδέχονται η μία την άλλη, γεγονός που έρχεται σε απόλυτη αντίθεση με την εικόνα του εύθυμου ληστή που έκλεβε από τους πλούσιους για να δίνει στους φτωχούς.
Άλλωστε αυτό υπόσχεται και το κεντρικό μήνυμα της καμπάνιας της ταινίας («Δεν ήταν ήρωας»): Να αποκαλύψει τί κρύβεται πίσω από τον θρύλο του Ρομπέν των Δασών.
Είναι ωστόσο, η συγκεκριμένη εκδοχή αληθινή και ιστορικά ακριβής;
«Ο Ρομπέν των Δασών είναι πιθανότατα ένα κράμα διαφορετικών ανθρώπων», σημείωσε ο Σαρνόσκι, στο podcast Filmmaker Toolkit. «Στην πραγματικότητα δεν υπήρξε ένας συγκεκριμένος Ρομπέν των Δασών. Σταδιακά εξελίχθηκε σε μια λαϊκή φιγούρα. Πιθανότατα υπήρξαν αρκετοί παράνομοι που ονομάζονταν Ρόμπιν -ήταν συνηθισμένο όνομα εκείνη την εποχή- και με τα χρόνια όλα αυτά συγχωνεύθηκαν στον Ρομπέν των Δασών που γνωρίζουμε σήμερα».
Σύμφωνα με τον Σαρνόσκι, οι πρώτες γραπτές αναφορές στον Ρομπέν των Δασών εμφανίστηκαν δύο ή τρεις αιώνες μετά τον 13ο αιώνα, οπότε και υποτίθεται ότι έζησε. Οι ιστορίες βασίζονταν σε προφορικές αφηγήσεις που περνούσαν από γενιά σε γενιά και, πιθανότατα, εξιδανικεύονταν με την πάροδο του χρόνου.
Η ταινία τοποθετείται σε μια πραγματική ιστορική περίοδο (το 1274 μ.Χ.) και σε έναν υπαρκτό γεωγραφικό χώρο, τις κελτικές παρυφές των Βρετανικών Νήσων, ενώ τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν κυρίως στη Βόρεια Ιρλανδία. Ο σκηνοθέτης αφιέρωσε σημαντικό χρόνο στη μελέτη της καθημερινής ζωής εκείνης της εποχής.
«Συνηθίζουμε να φανταζόμαστε τις μεσαιωνικές μάχες ως ιππότες με λαμπερές πανοπλίες πάνω σε άλογα. Τις περισσότερες φορές, όμως, επρόκειτο απλά για χωρικούς που χτυπούσαν ο ένας τον άλλο μέχρι θανάτου με φτυάρια».
Advertisement
«Η επιβίωση ήταν δύσκολη και οι συγκρούσεις εξαιρετικά βίαιες», σημειώνει. «Παρακολουθούσα μια σειρά διαλέξεων για την αγγλική ιστορία και ένας καθηγητής είχε πει κάτι εξαιρετικό: “Συνηθίζουμε να φανταζόμαστε τις μεσαιωνικές μάχες ως ιππότες με λαμπερές πανοπλίες πάνω σε άλογα. Τις περισσότερες φορές, όμως, επρόκειτο απλά για χωρικούς που χτυπούσαν ο ένας τον άλλο μέχρι θανάτου με φτυάρια”».
Το ερώτημα που απασχόλησε τον Σαρνόσκι ήταν απλό: Πώς θα έμοιαζε ένας ληστής και φυγόδικος σε έναν κόσμο όπου η ακραία βία αποτελούσε ήδη μέρος της καθημερινότητας; Μέσα από αυτό το ιστορικό πρίσμα, ακόμη και οι παραδοσιακές ιστορίες του Ρομπέν των Δασών αποκτούν διαφορετική διάσταση.
Οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι πίσω από τον θρυλικό ήρωα δεν κρύβεται κάποιο συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο. Αντίθετα, ο μύθος του γεννήθηκε σε μια κοινωνία βαθιά άνιση, εύπορων γαιοκτημόνων και εξαθλιωμένων αγροτών και χωρικών.
Advertisement
«Ακόμη και στις αυθεντικές μπαλάντες, οι πράξεις του Ρομπέν είναι αρκετά μακάβριες και τρομακτικές», λέει ο σκηνοθέτης. «Παρουσιάζονται με χιουμοριστικό τρόπο, όμως ο ήρωας αποκεφαλίζει ανθρώπους, κουβαλά τα κεφάλια τους στους ώμους του και προσποιείται ότι είναι εκείνοι. Δεν πρόκειται ακριβώς για τη συμπεριφορά ενός καλού ανθρώπου. Η βία υπάρχει ήδη στις πρώτες εκδοχές του θρύλου. Δεν ήταν λοιπόν μεγάλο άλμα να σκεφτώ ότι, αν αυτές οι ιστορίες βασίζονται έστω και εν μέρει σε πραγματικά γεγονότα, τότε πιθανότατα είχε κάνει αρκετά αμφιλεγόμενα πράγματα. Ίσως αργότερα όλα αυτά μετατράπηκαν σε λαϊκούς θρύλους, αλλά σίγουρα σκότωσε κόσμο».
Όπως όλοι μας, έτσι και ο Σαρνόσκι μεγάλωσε με τις ανάλαφρες εκδοχές του Ρομπέν των Δασών. Ως παιδί παρακολουθούσε ξανά και ξανά με τον πατέρα του το κλασικό animation της Disney «Robin Hood» του 1971.
Αργότερα, έπεσε στα χέρια του ένα βιβλίο της δεκαετίας του 1940 που συγκέντρωνε τις κλασικές ιστορίες του θρυλικού ήρωα, ανάμεσά τους και το αφήγημα «Ο Θάνατος του Ρομπέν των Δασών».
Παρότι οι εικόνες και το σκηνικό του θανάτου του Ρομπέν στις παλιές μπαλάντες συγκίνησαν βαθιά τον Σαρνόσκι -και διατηρούνται σε μεγάλο βαθμό και στην ταινία του- οι συνθήκες που οδηγούν στον θάνατο του δεν του φαίνονταν πειστικές. Έτσι, οι χαρακτήρες της Ηγουμένης, την οποία υποδύεται η Τζόντι Κόμερ, και του ίδιου του Ρομπέν, που ενσαρκώνει ο Χιου Τζάκμαν, έπρεπε να επαναπροσδιοριστούν.
«Στις παραδοσιακές λαϊκές μπαλάντες, η Ηγουμένη παρουσιάζεται πάντα ως μια μοχθηρή μοναχή, ενώ ο Ρομπέν είναι ο ενάρετος ήρωας. Όλο αυτό μου φαινόταν υπερβολικά απλοϊκό και μονοδιάστατο», εξηγεί ο σκηνοθέτης, ο οποίος αναζήτησε πιο σύνθετες και ανθρώπινες εκδοχές των χαρακτήρων.
Ιδιαίτερη έμπνευση άντλησε από την έρευνα που έκανε για τη Χίλντεγκαρντ φον Μπίνγκεν, την περίφημη μοναχή του Μεσαίωνα, που υπήρξε θεολόγος, συγγραφέας, συνθέτις και θεραπεύτρια. «Την προσέγγισα περισσότερο ως την κεντρική μορφή μιας κοινότητας που λειτουργεί σχεδόν σαν κοινόβιο. Διοικεί ένα ησυχαστήριο όπου βρίσκουν καταφύγιο ορφανά, λεπροί και άνθρωποι που έχουν ανάγκη βοήθειας, και βρίσκεται εκεί για να τους στηρίζει».
Στην ταινία του Σαρνόσκι, όταν η Ηγουμένη περιθάλπει τον ετοιμοθάνατο Ρομπέν των Δασών, το ερώτημα είναι πλέον εάν ο διαβόητος «πρίγκιπας των κλεφτών», βασανισμένος από το φονικό παρελθόν του, μπορεί να βρει τη λύτρωση -και αν η γυναίκα που του προσφέρει μια νέα ευκαιρία στη ζωή θα ανακαλύψει τελικά ποιος ήταν πραγματικά προτού εκείνη του δείξει έναν διαφορετικό δρόμο.
Ο θρύλος που γεννήθηκε σε μια κοινωνία με τεράστιες ανισότητες
Όπως αναφέρει δημοσίευμα του BBC, παρότι κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί αμέτρητες θεωρίες για την ύπαρξη ενός πραγματικού Ρομπέν των Δασών, οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι πίσω από τον θρυλικό ήρωα δεν κρύβεται κάποιο συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο. Αντίθετα, ο μύθος του γεννήθηκε σε μια κοινωνία βαθιά άνιση, εύπορων γαιοκτημόνων και εξαθλιωμένων αγροτών και χωρικών.
Οι ιστορίες του Ρομπέν των Δασών άρχισαν να κυκλοφορούν ως προφορική παράδοση ήδη από τον 12ο αιώνα. Ωστόσο, οι πρώτες γραπτές αναφορές εμφανίστηκαν περίπου δύο αιώνες αργότερα, μέσα από μπαλάντες που τον παρουσίαζαν ήδη ως μια ιδιαίτερα δημοφιλή και θαυμαστή μορφή.
Στις πρώτες αυτές αφηγήσεις, ο Ρομπέν δεν ήταν ο ευγενής σερ Ρόμπιν του Λόξλεϊ που καθιέρωσαν οι μεταγενέστερες εκδοχές του μύθου. Δεν ανήκε καν στην αριστοκρατία, ήταν ένας yeoman, δηλαδή ένας αγρότης ή μικροκτηματίας, κοινωνικά ένα σκαλί πάνω από τους απλούς χωρικούς. Η Μάριαν, μάλιστα, δεν εμφανίστηκε στον θρύλο παρά μόνο τον 16ο αιώνα.
Και παρότι ο Ρομπέν αντιμετώπιζε με συμπάθεια τους φτωχούς, η βοήθειά του προς αυτούς δεν αποτελούσε τον βασικό σκοπό της δράσης του. Οι πραγματικοί του αντίπαλοι ήταν ο διεφθαρμένος κλήρος και οι γαιοκτήμονες ευγενείς που εκμεταλλεύονταν όσους βρίσκονταν κάτω από αυτούς στην κοινωνική ιεραρχία.
Στον επίλογο του μυθιστορήματός της «The Traitor of Sherwood Forest» (2025), η διακεκριμένη ιστορικός με ειδίκευση στον Μεσαίωνα, Έιμι Σ. Κάουφμαν περιγράφει τον Ρομπέν των πρώτων θρύλων ως «έναν ηθικά αμφίσημο πανούργο του Μεσαίωνα» και «έναν βίαιο, βλάσφημο και αδίστακτο τυχοδιώκτη».
Μια καθοριστική αλλαγή στον θρύλο σημειώθηκε τον 16ο αιώνα. Ο βασιλιάς Ερρίκος Η΄ ήταν θαυμαστής του Ρομπέν των Δασών και, μάλιστα, συνήθιζε κάποιες φορές να μεταμφιέζεται ο ίδιος σε αυτόν. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του μονάρχη που αποσχίστηκε από την Καθολική Εκκλησία, η αφοσίωση του Ρομπέν στην Παναγία εξαφανίστηκε σταδιακά από τον θρύλο.
Καθώς οι ανώτερες κοινωνικές τάξεις οικειοποιήθηκαν τον ήρωα, οι σημαντικές χρονικές καταγραφές της εποχής έπαψαν να τον παρουσιάζουν ως πολέμιο της αριστοκρατίας. Αντίθετα, τον μετέτρεψαν σε μέλος της. Πλέον εμφανιζόταν ως ένας ενάρετος ευγενής που αγωνιζόταν εναντίον διεφθαρμένων και ανάξιων ομοίων του, χωρίς να αμφισβητεί την ίδια την κοινωνική δομή και την κατανομή της εξουσίας.
Έτσι εντάχθηκε στην ιστορία της επιστροφής του «καλού» βασιλιά Ριχάρδου στον θρόνο που είχε σφετεριστεί ο μοχθηρός αδελφός του, πρίγκιπας Ιωάννης -ένα μοτίβο που διατηρήθηκε μέχρι και την εκδοχή της ταινίας της Disney.
Κατά τον 19ο αιώνα, τα παιδικά βιβλία συνέβαλαν ακόμη περισσότερο στη μεταμόρφωση του Ρομπέν των Δασών σε έναν εξιδανικευμένο προστάτη των αδυνάτων, πλήρως αποδεκτό από τις βικτωριανές αντιλήψεις περί ηθικής. Στον 20ό αιώνα, ο κινηματογράφος διαιώνισε αυτή την εικόνα, με τον σταρ Έρολ Φλιν να ενσαρκώνει τον ριψοκίνδυνο και γοητευτικό σερ Ρόμπιν στην επιτυχημένη ταινία «The Adventures of Robin Hood »του 1938.
Η Disney, μέσα από ίσως τη διασημότερη και πιο επιδραστική εκδοχή της ιστορίας, παγίωσε οριστικά αυτή την εικόνα στη συλλογική συνείδηση.
Με πληροφορίες από Indiewire, BBC
