Υπάρχουν ήρωες που δεν ανήκουν πια στα βιβλία. Ανήκουν στις παιδικές μας ηλικίες. Στα απογεύματα της τηλεόρασης. Στα πρώτα παραμύθια. Στα αποκριάτικα καπέλα με το φτερό. Στα τραγούδια, στις σχολικές γιορτές, στα παιχνίδια με ξύλινα τόξα και πλαστικά βέλη.
Ένας τέτοιος ήρωας είναι ο Ρομπέν των Δασών.
Και τώρα, έρχεται το BBC να μας πει ότι πίσω από τον λαϊκό ήρωα που μάθαμε να αγαπάμε, υπήρχε ίσως κάτι πολύ πιο σκοτεινό. Ένας παράνομος χωρίς τη λάμψη της δικαιοσύνης. Ένας βίαιος, ασεβής, πανούργος τυχοδιώκτης. Ένας άνθρωπος των δασών όχι τόσο ρομαντικός όσο τον έπλασε η λαϊκή φαντασία, η λογοτεχνία, ο κινηματογράφος και κυρίως η Disney.
Αφορμή για τη νέα συζήτηση που άνοιξε το βρετανικό δίκτυο, αποτελεί η ταινία «The Death of Robin Hood» , με πρωταγωνιστή τον Χιου Τζάκμαν, η οποία παρουσιάζει έναν ηλικιωμένο και καταπονημένο Ρομπέν να αναμετριέται με το παρελθόν του και τον μύθο που χτίστηκε γύρω από το όνομά του.
Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικό ερώτημα.
Πρέπει κάθε μύθος να περάσει από το χειρουργείο της αποδόμησης; Πρέπει κάθε παιδικός ήρωας να επιστρέψει στο εδώλιο της ιστορίας; Πρέπει να γκρεμίσουμε ό,τι μας μεγάλωσε, επειδή η πρώτη του μορφή δεν ήταν όσο αθώα την έκανε αργότερα η φαντασία των ανθρώπων;
Ο Ρομπέν των Δασών δεν ήταν ποτέ απλώς ένας τοξότης με πράσινη στολή. Ήταν η υπόσχεση ότι κάποιος, έστω και παράνομος, θα σταθεί απέναντι στην αυθαιρεσία. Ότι η εξουσία δεν είναι πάντα δίκαιη επειδή είναι νόμιμη. Ότι ο φτωχός δεν είναι καταδικασμένος μόνο να υπομένει. Ότι μέσα στο δάσος μπορεί να υπάρχει περισσότερη ηθική από όση στο παλάτι.
Αυτός είναι ο λόγος που ο μύθος άντεξε.
Δεν άντεξε επειδή οι ιστορικοί συμφώνησαν ότι υπήρξε ένας συγκεκριμένος Ρομπέν. Δεν άντεξε επειδή οι μεσαιωνικές μπαλάντες ήταν καθαρές και αθώες. Άντεξε επειδή κάθε εποχή τον ξαναχρειαζόταν. Οι αδύναμοι χρειάζονταν κάποιον να τους υπερασπιστεί. Τα παιδιά χρειάζονταν έναν ήρωα που δεν φοβόταν τον άδικο άρχοντα. Οι μεγάλοι χρειάζονταν ένα παραμύθι που να τους θυμίζει ότι η δικαιοσύνη δεν είναι πάντα ντυμένη με επίσημη στολή.
Το BBC, φυσικά, δεν ανακαλύπτει από το μηδέν τη σκοτεινή πλευρά του θρύλου. Οι μεσαιωνικές αφηγήσεις ήταν συχνά βίαιες. Οι παλιοί λαϊκοί ήρωες δεν γεννήθηκαν μέσα σε παιδικά δωμάτια, αλλά μέσα σε σκληρές κοινωνίες, σε εποχές αδικίας, φόβου, φτώχειας και ωμής εξουσίας. Ούτε ο Ρομπέν ήταν πάντα ο ευγενικός προστάτης των φτωχών που πέρασε στη συλλογική μνήμη.
Όμως άλλο η ιστορική ανάγνωση και άλλο η πολιτιστική εκτέλεση ενός συμβόλου.
Γιατί ο Ρομπέν των Δασών έγινε κάτι μεγαλύτερο από την αρχική του αφήγηση. Έγινε βιβλία. Έγινε ταινίες. Όπως με τον Κέβιν Κόστνερ. Έγινε τραγούδια. Έγινε κόμικς. Έγινε παιδική στολή στις Απόκριες. Έγινε ο ήρωας με το τόξο που μπορούσε να νικήσει όχι μόνο τον Σερίφη του Νότιγχαμ, αλλά και τον φόβο ότι οι ισχυροί είναι πάντα ανίκητοι.
Η Disney, το 1973, τον έκανε αλεπού. Και ίσως γι’ αυτό τον έκανε αθάνατο για εκατομμύρια παιδιά. Όχι επειδή τον έκανε ιστορικά ακριβή. Αλλά επειδή τον έκανε τρυφερό, έξυπνο, παιχνιδιάρη, γενναίο. Τον έβγαλε από τη σκόνη των μεσαιωνικών μπαλάντων και τον έβαλε στη γλώσσα της παιδικής φαντασίας.
Και τώρα η σύγχρονη κουλτούρα επιστρέφει με την ανάποδη κίνηση. Να πάρει τον ήρωα από το παιδικό δωμάτιο και να τον ξαναβάλει στο σκοτάδι. Η νέα ταινία «The Death of Robin Hood», με τον Χιου Τζάκμαν, φαίνεται να ακολουθεί ακριβώς αυτή τη γραμμή: έναν γερασμένο, τραυματισμένο, ενοχικό Ρομπέν, αντιμέτωπο με τη βία του παρελθόντος του και με τον ίδιο τον μύθο που χτίστηκε γύρω από το όνομά του.
Είναι δικαίωμα της τέχνης να ξαναδιαβάζει τους μύθους. Είναι δικαίωμα της ιστορίας να φωτίζει τις σκοτεινές γωνίες. Αλλά είναι και δικαίωμα της κοινωνίας να υπερασπίζεται τους συμβολισμούς που τη βοήθησαν να σταθεί όρθια.
Διότι αν πάρουμε όλους τους μύθους κυριολεκτικά, θα τους σκοτώσουμε όλους.
Ο Ηρακλής δεν θα μείνει ημίθεος. Ο Αχιλλέας δεν θα μείνει ήρωας. Ο Οδυσσέας δεν θα μείνει πολυμήχανος ταξιδευτής. Θα γίνουν όλοι «προβληματικές προσωπικότητες», με αδυναμίες, βία, εξαπατήσεις, εγωισμούς και σκοτεινά ένστικτα. Δηλαδή άνθρωποι. Αλλά οι μύθοι δεν επιβιώνουν επειδή οι ήρωές τους ήταν τέλειοι. Επιβιώνουν επειδή οι κοινωνίες είδαν επάνω τους κάτι που είχαν ανάγκη.
Ο Ρομπέν των Δασών δεν είναι απλώς ένας χαρακτήρας προς αποκατάσταση ή κατεδάφιση. Είναι η ιδέα ότι απέναντι στην αδικία μπορεί να υπάρξει αντίσταση. Ότι απέναντι στην αυθαιρεσία μπορεί να υπάρξει ευρηματικότητα. Ότι απέναντι στον φόβο μπορεί να υπάρξει χαμόγελο, τόξο και παρέα. Και ότι υπάρχει κάποιος που θα βρεθεί να κάνει κάτι για τον ανήμπορο. Κάτι για τους άλλους. Και στον Ρομπέν των Δασών ήταν αφιερωμένο το τραγούδι του Μπράιαν Άνταμς «(Everything I do) I do it for you»
Ναι, ας μάθουμε ότι οι πρώτες αφηγήσεις ήταν πιο άγριες. Ναι, ας δεχθούμε ότι ο μεσαιωνικός Ρομπέν δεν ήταν ο καλοσυνάτος ήρωας των παιδικών μας χρόνων. Αλλά ας μη συγχέουμε τη γνώση με την κατεδάφιση.
Γιατί ο κόσμος δεν έχει ανάγκη μόνο από αποκαθηλώσεις. Έχει ανάγκη και από σύμβολα.
Και ο Ρομπέν των Δασών, με όλες τις μεταμορφώσεις του, παραμένει ένα από αυτά. Όχι επειδή ήταν άγιος. Αλλά επειδή έμαθε σε γενιές παιδιών ότι η δικαιοσύνη μπορεί μερικές φορές να φοράει πράσινα, να κρύβεται στο δάσος και να σημαδεύει την αλαζονεία της εξουσίας κατευθείαν στην καρδιά.
