«Τη Μεσόγειο Θάλασσα κατά την αρχαιότητα τη διέσχιζαν συνεχώς πλοία τα οποία κατά τις ευνοϊκές περιόδους του έτους -κυρίως μεταξύ Μαρτίου και Νοεμβρίου- ξεκινούσαν από την Εγγύς Ανατολή και την Ελλάδα με κατεύθυνση προς τη Δύση, ακολουθώντας παράκτιες διαδρομές, αλλά και διαπλέοντας την ανοιχτή θάλασσα. Τον 7ο αιώνα π.Χ., τα εμπορικά πλοία διέθεταν πλέον κατάρτι με μεγάλο τετράγωνο ιστίο, ευνοούνταν από τους ούριους ανέμους (δηλαδή τον άνεμο στην πρύμνη), αλλά ήταν και σε θέση να πλεύσουν αντίθετα προς τον άνεμο. Πολυάριθμες μελέτες, που βασίζονται σε ιστορικές πηγές, δείχνουν πως οι άνεμοι και τα θαλάσσια ρεύματα που επικρατούν σήμερα είναι συγκρίσιμα με εκείνα της αρχαιότητας».
Την ιστορία μίας από τις σημαντικότερες ενάλιες αρχαιολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών στη Μεσόγειο, η οποία ωστόσο είναι άγνωστη στο ευρύ κοινό, αφηγείται η περιοδική έκθεση «Η Ελλάδα και οι θαλάσσιοι δρόμοι προς τη Δύση. Το ναυάγιο στο Στενό του Ότραντο», που εγκαινιάστηκε πρόσφατα στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών.
Μια ιστορία που μέσω των ευρημάτων ενός εμπορικού πλοίου το οποίο παρασύρθηκε από σφοδρή καταιγίδα και ναυάγησε -τα κατάλοιπα του ίδιου του σκάφους δεν έχουν εντοπιστεί- αποτελεί σαφή μαρτυρία του δικτύου ναυσιπλοΐας και των εμπορικών σχέσεων μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας κατά το 7ο αιώνα π.Χ., φωτίζοντας την πρώτη φάση του ελληνικού αποικισμού στη νότια Ιταλία που γέννησε τη Μεγάλη Ελλάδα και αναδεικνύοντας παράλληλα, τον ρόλο της Κορίνθου ως σημαντικού εμπορικού και πολιτιστικού κέντρου.
Οι επαφές μεταξύ του αιγαιακού κόσμου και της Δυτικής Μεσογείου είναι τεκμηριωμένες από την Εποχή του Χαλκού. Ωστόσο, τα ναυάγια που χρονολογούνται συγκεκριμένα στην πρώιμη Αρχαϊκή περίοδο -την εποχή του λεγόμενου ελληνικού αποικισμού της Δύσης- είναι εξαιρετικά σπάνια. Ανάμεσα τους, το ναυάγιο του Στενού του Ότραντο κατέχει εξέχουσα θέση.
Πρόκειται για τις δεκαετίες κατά τις οποίες οι αρχαίες πηγές μνημονεύουν την άφιξη στην Ετρουρία (σημερινή περιοχή Λατίου-Τοσκάνης) του Δημάρατου από την Κόρινθο, ενός εύπορου εμπόρου της γνωστής οικογένειας των Βακχιαδών, ο οποίος μετά την άνοδο στην εξουσία του τυράννου Κυψέλου το 657 π.Χ., κατέφυγε στην Ιταλία, στην πόλη Ταρκυνία.
Η Δρ Καλλιόπη-Φαίδρα Καλαφάτη, αναπληρώτρια Γενική Διευθύντρια του Βυζαντινού Μουσείου, κάνει λόγο για ένα «μαγικό ταξίδι» ανακάλυψης.
-Κυρία Καλαφάτη, τί γνωρίζουμε για αυτό το εμπορικό πλοίο που απέπλευσε πριν από 2.700 χρόνια από την Κόρινθο;
Το υπουργείο Πολιτισμού της Ιταλίας πραγματοποίησε την ανέλκυση του φορτίου ενός αρχαίου ναυαγίου, το οποίο εντοπίστηκε σε βάθος 780 μέτρων κάτω από το επίπεδο της θάλασσας, στο Στενό του Ότραντο, περίπου 22 ναυτικά μίλια από τις ιταλικές ακτές. Η ανακάλυψη έγινε κατά τη διάρκεια εργασιών κατασκευής του υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου μεταξύ του κόλπου της Αυλώνας και των Αδριατικών ακτών της Απουλίας.
Πρόκειται για το ναυάγιο ενός ελληνικού πλοίου που ξεκίνησε τον 7ο αι. π.Χ. από το Λέχαιο, λιμάνι της Κορίνθου, και ήταν φορτωμένο με κεραμικά αγγεία κατασκευασμένα στην Κόρινθο.
Ξεκίνησε από το λιμάνι του Λεχαίου, διέσχισε τον Κορινθιακό Κόλπο, έπλευσε κατά μήκος των ακτών του Ιουνίου (Ιθάκη και Κόρκυρα, όπως λεγόταν η Κέρκυρα κατά την αρχαιότητα) και της Ηπείρου και επιχείρησε να διασχίσει το Στενό του Οτράντο στο στενότερο σημείο του -«το στόμα του Ιουνίου για τους αρχαίους»
Αποτελεί σαφή μαρτυρία του δικτύου ναυσιπλοΐας και των εμπορικών σχέσεων μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας κατά το 7ο αιώνα π.Χ. Εικάζεται ότι κατευθυνόταν προς την Ετρουρία, όπου υπήρχαν κορινθιακές αποικίες. Παρασύρθηκε ωστόσο από σφοδρή καταιγίδα και βυθίστηκε στο στενό του Ότραντο.
-Ποιες πληροφορίες μας δίνουν τα αγγεία κορινθιακής κεραμικής του 7ου αιώνα π.Χ., για την τόπο κατασκευής τους, πιθανώς και το περιεχόμενο τους;
Τα κεραμικά που μετέφερε ήταν πάνω από 350 αγγεία στο σύνολο και 67 από αυτά εκτίθενται τώρα στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο στην περιοδική έκθεση. Κάποια από τα κεραμικά που μετέφερε το πλοίο ήταν επιτραπέζια, όπως πρόχοι, υδρίες, κύλικες, σκύφοι και μυροδοχεία. Υπήρχαν επίσης και κάποια αποθηκευτικά, όπως αμφορείς και μεγάλοι πίθοι για τη μεταφορά υγρών ή τροφίμων, κρασί και ελιές, καθώς επίσης μερικά από αυτά χρησιμοποιούνταν και για τη σίτιση του πληρώματος.
Μετά το ναυάγιο, τα κεραμικά αγγεία διασκορπίστηκαν στον βυθό, σε έκταση περίπου 11.400 τ.μ. Η ανέλκυση του φορτίου, η οποία απαίτησε τη χρήση προηγμένων τεχνολογιών, ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 2025
Advertisement
Κατά την ανέλκυση του πλοίου εντοπίστηκε ένας μεγάλος πίθος που περιείχε 38 σκύφους σε στοίβες, ενώ σε ένα άλλο δοχείο δεκάδες μυροδοχεία ήταν τοποθετημένα έτσι ώστε να παραμείνουν ακέραια κατά τη μεταφορά. Τοφορτίο του πλοίου προσφέρει την πιο σαφή ένδειξη των στενών επαφών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ιταλία και τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε η πόλη της Κορίνθου στο θαλάσσιο εμπόριο.
-Η έκθεση αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη παρουσίαση των ευρημάτων;
Τα κεραμικά του ναυαγίου παρουσιάστηκαν στον Τάραντα το 2022 για πρώτη φορά. Οι Ιταλοί επέλεξαν την έκθεσή των αντικειμένων στην Ελλάδα γιατί το πλοίο προερχόταν από την Κόρινθο και το εμπόρευμα ήταν ελληνικό. Σας καλούμε λοιπόν, σε ένα μαγικό ταξίδι όπου θα ανακαλύψετε τα μυστικά του ναυαγίου και των αντικειμένων που ανασύρθηκαν από το βυθό της θάλασσας στο στενό του Ότραντο.
Ας σημειωθεί ότι η έκθεση συνοδεύεται από ειδική ενότητα πολυμέσων όπου παρουσιάζονται οι συνθήκες εντοπισμού του ναυαγίου και τα τεχνολογικά μέσα που χρησιμοποιήθηκαν για την ανέλκυση των ευρημάτων. Έτσι ο επισκέπτης αποκτά μια πλήρη εικόνα του ναυαγίου καθώς και του ιστορικού της διάσωσης των κεραμικών που μετέφερε το πλοίο.
Info
Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο
«Η Ελλάδα και οι θαλάσσιοι δρόμοι προς τη Δύση. Το ναυάγιο στο Στενό του Ότραντο»
Διάρκεια έκθεσης έως 15 Σεπτεμβρίου
Ώρες επίσκεψης: 8.30-3.30.
