2 Φεβρουαρίου 1914. Ένα μονόπρακτο (one-reel) κωμικό φιλμάκι της Keystone Studios βγαίνει για διανομή και συστήνει στο κοινό έναν 24χρονο Βρετανό με έντονο βλέμμα, μικρό μουστάκι και ψηλό καπέλο. Είναι το «Για να κερδίσει το ψωμί του» (Making a Living). Η πρώτη κινηματογραφική εμφάνιση του Τσάρλι Τσάπλιν.
Το ενδιαφέρον; Δεν είναι ακόμη ο Σαρλό που ξέρουμε. Εδώ ο ήρωάς του είναι ένας «γοητευτικός» μικροαπατεώνας που μπλέκει με έναν ρεπόρτερ, κλέβει τη φωτογραφία της μεγάλης είδησης και καταλήγει σε κυνηγητό με αστυνομικούς και – φυσικά – καταιγιστικό slapstick.
Το φιλμ σκηνοθετεί ο Henry Lehrman και πίσω από την παραγωγή βρίσκεται ο Mack Sennett, ο άνθρωπος-σήμα κατατεθέν της βιομηχανίας της γρήγορης κωμωδίας της εποχής.
Στα περίπου 12–13 λεπτά του, το Making a Living λειτουργεί σαν φωτογραφία μιας μεταβατικής στιγμής: Ο Τσάπλιν ψάχνει ακόμη το κινηματογραφικό του «κλειδί», δοκιμάζει ρυθμούς, κίνηση, γκριμάτσα, αλλά δεν έχει βρει ακόμη το πρόσωπο που θα γίνει παγκόσμια γλώσσα. Και πράγματι: ο «Σαρλό» δεν εμφανίζεται εδώ. Θα κάνει το ντεμπούτο του λίγες μέρες μετά, στο Kid Auto Races at Venice (κυκλοφορία 7 Φεβρουαρίου 1914).
Από τα σοκάκια του Λονδίνου στο Χόλιγουντ: ένα σύντομο πορτρέτο του Τσάπλιν
Ο Τσάρλι Τσάπλιν γεννήθηκε στο Λονδίνο στις 16 Απριλίου 1889 και μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια και την ανασφάλεια, με μια παιδική ηλικία που σημάδεψαν οικογενειακές δυσκολίες και η μάχη για επιβίωση. Ξεκίνησε να δουλεύει στη σκηνή από πολύ μικρός – στα music halls – πριν περάσει σε επαγγελματικούς θιάσους και περιοδείες.
Το μεγάλο άλμα έρχεται όταν φτάνει στις ΗΠΑ με θεατρική ομάδα και, λίγο αργότερα, «ψαρεύεται» από τη βιομηχανία του σινεμά. Το 1914 βρίσκεται ήδη στην Keystone, γυρίζοντας ταινίες με ιλιγγιώδη ρυθμό.
Μέσα σε λίγα χρόνια γίνεται κάτι παραπάνω από σταρ: γίνεται δημιουργός με απόλυτο έλεγχο στο έργο του, συνιδρύει την United Artists και υπογράφει ταινίες που δεν «έβγαζαν» μόνο γέλιο, αλλά και συγκίνηση, κοινωνική παρατήρηση, πολιτικό σχόλιο.
Οι ταινίες που τον έκαναν παγκόσμια συνείδηση
Από το συγκινητικό The Kid μέχρι τα City Lights και Modern Times, ο Τσάπλιν κράτησε για χρόνια τον βωβό κινηματογράφο «ζωντανό» με έναν τρόπο που έμοιαζε σχεδόν πεισματικός. Και όταν μίλησε επιτέλους «κανονικά» στον ήχο, το έκανε με το «The great dictator», σατιρίζοντας τον φασισμό όταν αυτό δεν ήταν καθόλου ασφαλές.
Η ζωή του, βέβαια, δεν ήταν μόνο δόξα: τη δεκαετία του ’40 και του ’50 βρέθηκε στο επίκεντρο πολιτικών επιθέσεων και δημόσιων σκανδάλων, ενώ τελικά εγκατέλειψε τις ΗΠΑ και εγκαταστάθηκε στην Ελβετία.
Η «επιστροφή» και η αναγνώριση του μύθου
Το 1972, η Academy Awards τού απένειμε τιμητικό Όσκαρ για τη συνολική, ανυπολόγιστη επίδρασή του στον κινηματογράφο.
Ο Τσάπλιν θα φύγει από τη ζωή τα Χριστούγεννα του 1977, αφήνοντας πίσω του όχι απλώς μια φιλμογραφία, αλλά ένα λεξιλόγιο κίνησης και συναισθήματος που ακόμα διδάσκεται.
Γιατί η «πρώτη ταινία» του έχει σημασία σήμερα
Το «Για να κερδίσει το ψωμί του» δεν είναι το πιο γνωστό, ούτε το πιο «ώριμο» έργο του. Είναι όμως η στιγμή μηδέν: εκεί όπου βλέπεις έναν άνθρωπο να δοκιμάζει το υλικό από το οποίο, λίγες μέρες και λίγες ταινίες μετά, θα σμιλέψει έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους χαρακτήρες στην ιστορία της εικόνας.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο γοητευτικό: ο μύθος δεν γεννιέται πάντα ολοκληρωμένος. Μερικές φορές, κάνει πρεμιέρα με ένα ψηλό καπέλο, μια κλεμμένη φωτογραφία και την επιμονή κάποιου που – κυριολεκτικά και καλλιτεχνικά – παλεύει «για να κερδίσει το ψωμί του».
