Ο Βρετανός συγγραφέας Μ. Τζον Χάρισον τιμήθηκε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, με το Βραβείο Booker 2026 για το μυθιστόρημά του «The End of Everything» (εκδόσεις Serpent’s Tail), ένα δυστοπικό έργο με αιχμηρό χιούμορ, τα θέματα του οποίου συντονίζονται με την ανησυχία της εποχής μας.
Πρόκειται για το πρώτο αμιγώς έργο επιστημονικής φαντασίας που κατακτά το περίβλεπτο λογοτεχνικό βραβείο, το οποίο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 50.000 λιρών (περίπου 57.000 ευρώ). Ωστόσο, ο 81χρονος Χάρισον δήλωσε ότι δεν επιθυμεί να περιορίζεται από την «ταμπέλα» του sci-fi.
Όπως ανέφερε, η αναγνώρισή του από το Booker, μετά από έξι δεκαετίες συγγραφικής δραστηριότητας, αποδεικνύει ότι η εποχή κατά την οποία «τα λογοτεχνικά είδη λειτουργούσαν ως φράχτες και κουτιά, ως στεγανά», έχει παρέλθει.
«Νομίζω ότι αυτό το βιβλίο δείχνει, και το ίδιο το βραβείο αποδεικνύει πλέον, ότι είναι απολύτως εφικτό να γράψει κανείς ένα βιβλίο που συνδυάζει όχι μόνο δύο λογοτεχνικά είδη, αλλά τρία ή τέσσερα», δήλωσε ο Χάρισον στους δημοσιογράφους, κατά τη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε την τελετή απονομής.
Ο συγγραφέας επικράτησε πέντε ακόμη φιναλίστ, μεταξύ των οποίων οι προηγούμενοι νικητές του Booker, Ντάγκλας Στιούαρτ και Μάρλον Τζέιμς, που θεωρούνταν φαβορί από τις στοιχηματικές, καθώς και η βραβευμένη με Πούλιτζερ Ελίζαμπεθ Στράουτ.
Το «The End of Everything» εκτυλίσσεται στις ακτές της Μάγχης, στην Αγγλία, στο κοντινό μέλλον, έπειτα από μια απροσδιόριστη καταστροφή που έχει διαλύσει την κοινωνία και την άφιξη στη Βρετανία μυστηριωδών εξωγήινων οντοτήτων.
Στο επίκεντρο της ιστορίας βρίσκεται ένας άνθρωπος που αναζητά αντικείμενα στις ακτές, ζει μαζί με την θεία του που οπλοφορεί και ανακαλύπτει στην παραλία ένα αινιγματικό αντικείμενο που αλλάζει μορφή.
Όταν ρωτήθηκε ποιο μήνυμα θα ήθελε να μεταδώσει στους αναγνώστες, ο Χάρισον απάντησε: «Είναι ένας ζοφερός κόσμος και θα συνεχίσει να είναι ζοφερός. Και είναι παράξενος. Αλλά στο τέλος των πάντων ίσως υπάρξει κάποιο είδος -δεν θα έλεγα ελπίδας ή οριστικής λύσης- αλλά ίσως υπάρξει κάποιο είδος ανακούφισης».
Ο Χάρισον είχε αποκαλύψει σε συνέντευξή του στο BBC Radio 4 ότι η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 αποτέλεσε αρχικά την αφορμή για τη συγγραφή του βιβλίου. Ήθελε να γράψει ένα μυθιστόρημα για την αδυναμία της κοινωνίας να εξηγήσει όσα συμβαίνουν γύρω της.
Οι κριτικοί έχουν επαινέσει το σκοτεινό χιούμορ του βιβλίου, αν και ορισμένοι δήλωσαν ότι δυσκολεύτηκαν να παρακολουθήσουν την αινιγματική αφήγησή του.
Η ιστορικός Μαίρη Μπίαρντ, πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, χαρακτήρισε το έργο ως «την πολιτική του σήμερα ιδωμένη μέσα από το πρίσμα του μέλλοντος», επισημαίνοντας ότι πραγματεύεται μια κοινωνία που «βιώνει μια καταστροφή την οποία δεν κατανοεί πραγματικά».
«Λέει ότι, όταν έρθει η καταστροφή, δεν θα ξέρετε τι συμβαίνει», ανέφερε η Μπίαρντ. «Και υπάρχουν σημεία στα οποία εσείς, ως αναγνώστες, βρίσκεστε στην ίδια θέση με τους χαρακτήρες, χωρίς να κατανοείτε πλήρως τι συμβαίνει. Προσωπικά, το βρίσκω εξαιρετικά συναρπαστικό».
Ο Χάρισον εργάστηκε επί χρόνια στο περιοδικό λογοτεχνίας του φανταστικού New Worlds, ενώ έχει τιμηθεί στο παρελθόν με το Βραβείο Επιστημονικής Φαντασίας Arthur C. Clarke για το μυθιστόρημά του «Nova Swing».
Παρότι τα όρια μεταξύ των λογοτεχνικών ειδών γίνονται ολοένα πιο δυσδιάκριτα, σπανίως ένα έργο επιστημονικής φαντασίας κερδίζει ένα σημαντικό λογοτεχνικό βραβείο.
Πριν από τη βράβευσή του, ο Χάρισον είχε δηλώσει ότι εργαζόταν «επί 40 με 50 χρόνια για να αλλάξει αυτή την ισορροπία, τόσο ως μυθιστοριογράφος όσο και ως κριτικός».
«Γιατί ένα καλογραμμένο έργο επιστημονικής φαντασίας να μη θεωρείται λογοτεχνία;» είχε αναρωτηθεί.
Μετά τη νίκη του, υποστήριξε ότι η εκδοτική βιομηχανία δεν έχει κάνει τίποτα για να καταργήσει τα στεγανά μεταξύ των διαφορετικών κατηγοριών.
«Στις μέρες μας, σχεδόν δεν έχει νόημα να γράφεις το δικό σου βιβλίο, επειδή θα παρουσιαστεί ως κάτι άλλο προκειμένου να πουληθεί», δήλωσε. «Ως έναν βαθμό, αυτό είναι αρκετά προσβλητικό» για τον συγγραφέα.
Πρόσθεσε ότι η αναγνώριση από το Βραβείο Booker «σου δίνει την άδεια να είσαι αυτό που είσαι, χωρίς να έχεις μια ταμπέλα κολλημένη στο μέτωπό σου».
Η διευθύνουσα σύμβουλος του Ιδρύματος Booker Prize, Γκάμπι Γουντ, επισήμανε ότι ο οργανισμός έχει αφαιρέσει από το υλικό του τις αναφορές στον όρο «λογοτεχνική μυθοπλασία», επειδή «κάθε έργο μυθοπλασίας είναι λογοτεχνία».
Από την πλευρά της, η Μπίαρντ σημείωσε ότι η βράβευση του Χάρισον συνιστά «αναγνώριση αυτού που ορισμένοι θα θεωρούσαν εντελώς αυτονόητο: ότι σπουδαία βιβλία υπάρχουν σε κάθε λογοτεχνικό είδος».
Το Βραβείο Booker, που θεσπίστηκε το 1969, απονέμεται σε μυθιστορήματα γραμμένα στην αγγλική γλώσσα, από συγγραφείς οποιασδήποτε χώρας, εφόσον έχουν εκδοθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία.
Μεταξύ των νικητών του συγκαταλέγονται ο Σαλμάν Ρούσντι, ο Ίαν ΜακΓιούαν και η Αρουντάτι Ρόι.
Πέρυσι, το βραβείο απονεμήθηκε στον ουγγρικής καταγωγής Βρετανό συγγραφέα Ντέιβιντ Σάλεϊ για το μυθιστόρημά του «Flesh».
Ο Χάρισον είναι ο μεγαλύτερος σε ηλικία συγγραφέας που τιμάται με Booker, καθώς είναι κατά δύο χρόνια μεγαλύτερος από τη Μάργκαρετ Άτγουντ όταν εκείνη κέρδισε το βραβείο το 2019.
Το 198 σελίδων «The End of Everything» είναι το 13ο μυθιστόρημά του.
Ωστόσο, η Μπίαρντ ξεκαθάρισε ότι η βράβευσή του «σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί βραβείο για το σύνολο της προσφοράς του». «Θεωρήσαμε ότι αυτό ήταν ένα βιβλίο που το άξιζε», δήλωσε.
Όπως εξήγησε, τα μέλη της κριτικής επιτροπής, μεταξύ των οποίων ο ποιητής Ρέιμοντ Άντρομπους και ο τραγουδιστής Τζάρβις Κόκερ του συγκροτήματος Pulp, συνεδρίασαν επί τέσσερις έως πέντε ώρες προκειμένου να επιλέξουν τον νικητή. Η απόφαση ήταν τελικά ομόφωνη.
Όσο για το τι σκοπεύει να κάνει με τα χρήματα του βραβείου, ο Χάρισον απάντησε με χιούμορ:
«Νομίζω ότι μάλλον θα τα ξοδέψω σε επισκευές του σπιτιού. Επειδή, όταν είσαι συγγραφέας, το σπίτι σου διαρκώς καταρρέει».
Με πληροφορίες από Associated Press, The Booker Prize
