Υπάρχουν πόλεις που τις επισκέπτεσαι και υπάρχουν πόλεις που, περπατώντας τες, αισθάνεσαι ότι ξεφυλλίζεις την Ιστορία. Η Αγία Πετρούπολη ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία.
Χτισμένη στις εκβολές του Νέβα, εκεί όπου ο ποταμός συναντά τον Κόλπο της Φινλανδίας και τη Βαλτική, είναι μια πόλη παλατιών, καναλιών και εκατοντάδων γεφυρών. Η UNESCO, που έχει εντάξει το ιστορικό της κέντρο στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς, την περιγράφει ως τη «Βενετία του Βορρά». (UNESCO World Heritage Centre). Και δικαιολογημένα.
Από Λένινγκραντ ξανά Αγία Πετρούπολη
Η αφορμή για να θυμηθούμε την εκπληκτική αυτή πόλη είναι η 6η Σεπτεμβρίου 1991.
Εκείνη την ημέρα τέθηκε σε ισχύ η απόφαση με την οποία η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ρωσίας άφηνε πίσω της το όνομα Λένινγκραντ και αποκτούσε ξανά το ιστορικό της όνομα: Αγία Πετρούπολη.
Είχε προηγηθεί δημοψήφισμα τον Ιούνιο του 1991, στο οποίο οι κάτοικοι τάχθηκαν υπέρ της επιστροφής στην παλιά ονομασία.
Ήταν μια συμβολική επιστροφή στις ρίζες μιας πόλης που μέσα σε λιγότερους από τρεις αιώνες είχε αλλάξει τρεις ονομασίες:
Αγία Πετρούπολη – Πέτρογκραντ – Λένινγκραντ – και πάλι Αγία Πετρούπολη. (encyclopedia.yivo.org)
Το μεγάλο όραμα του Μεγάλου Πέτρου
Η πόλη ιδρύθηκε το 1703 από τον Τσάρο Πέτρο Α΄, τον Μέγα Πέτρο, κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Βόρειου Πολέμου.
Ο Πέτρος ήθελε κάτι πολύ περισσότερο από μια καινούργια πόλη. Ήθελε ένα παράθυρο της Ρωσίας προς τη Δύση και τη θάλασσα.
Το 1712 μετέφερε εκεί την πρωτεύουσα από τη Μόσχα. Με ορισμένες διακοπές, η Αγία Πετρούπολη παρέμεινε η πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας μέχρι το 1918, όταν οι Μπολσεβίκοι μετέφεραν την έδρα της κυβέρνησης ξανά στη Μόσχα.
Γύρω από τον Νέβα δημιουργήθηκε μια αυτοκρατορική πρωτεύουσα ευρωπαϊκών προδιαγραφών: λεωφόροι, ανάκτορα, ναοί, κήποι, κανάλια και εντυπωσιακές προσόψεις.
Σήμερα η Αγία Πετρούπολη έχει περισσότερους από 5,5 εκατομμύρια κατοίκους και παραμένει η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ρωσίας μετά τη Μόσχα.
Η πόλη των Τσάρων και των Ρομανόφ
Για δύο αιώνες η Αγία Πετρούπολη υπήρξε η καρδιά της πανίσχυρης Ρωσικής Αυτοκρατορίας.
Από εδώ κυβέρνησαν οι Ρομανόφ. Εδώ έζησαν αυτοκράτορες και αυτοκράτειρες που σημάδεψαν την ευρωπαϊκή ιστορία: ο Μέγας Πέτρος, η Ελισάβετ, η Μεγάλη Αικατερίνη, ο Αλέξανδρος Α΄, ο Νικόλαος Α΄, ο Αλέξανδρος Β΄ και τελικά ο Νικόλαος Β΄, ο τελευταίος Τσάρος.
Κέντρο αυτής της αυτοκρατορικής εξουσίας ήταν το περίφημο Χειμερινό Ανάκτορο.
Και εκεί βρίσκεται σήμερα ένας από τους μεγαλύτερους πολιτιστικούς θησαυρούς του πλανήτη.
Ερμιτάζ: Ένα μουσείο που χρειάζεσαι ημέρες για να γνωρίσεις
Το Κρατικό Μουσείο Ερμιτάζ δεν είναι απλώς το μεγάλο μουσείο της Αγίας Πετρούπολης. Είναι ένα από τα σημαντικότερα μουσεία τέχνης και πολιτισμού στον κόσμο.
Η ιστορία του αρχίζει το 1764, όταν η αυτοκράτειρα Αικατερίνη Β΄ η Μεγάλη απέκτησε μια σημαντική συλλογή έργων ζωγραφικής από τον έμπορο Γιόχαν Ερνστ Γκότσκοφσκι στο Βερολίνο. (Hermitage Museum)
Από εκεί ξεκίνησε ένας πραγματικός συλλεκτικός πυρετός.
Η Αικατερίνη αγόραζε ολόκληρες ευρωπαϊκές συλλογές και σταδιακά δημιουργήθηκε ένας θησαυρός ανεκτίμητης αξίας.
Σήμερα το Ερμιτάζ διαθέτει περισσότερα από τρία εκατομμύρια έργα τέχνης και αντικείμενα παγκόσμιου πολιτισμού: ζωγραφική, γλυπτική, αρχαιολογικά ευρήματα, νομίσματα, κοσμήματα, έργα εφαρμοσμένων τεχνών και ιστορικά αντικείμενα. (Hermitage Museum)
Το κύριο συγκρότημα περιλαμβάνει το Χειμερινό Ανάκτορο, το Μικρό Ερμιτάζ, το Μεγάλο ή Παλαιό Ερμιτάζ, το Νέο Ερμιτάζ και το Θέατρο του Ερμιτάζ.
Και μόνο η συνολική έκταση των κτιρίων του μουσείου φθάνει περίπου τα 233.000 τετραγωνικά μέτρα, με περίπου 100.000 τετραγωνικά μέτρα εκθεσιακών χώρων. (Hermitage Museum)
Ρέμπραντ, Ρούμπενς, Ραφαήλ, Τιτσιάνο και αμέτρητοι ακόμη μεγάλοι δημιουργοί βρίσκονται μέσα στις συλλογές του.
Αλλά και χωρίς τα εκθέματα, το ίδιο το Χειμερινό Ανάκτορο αποτελεί έργο τέχνης.
Ο Νέβας, τα κανάλια και οι γέφυρες
Η Αγία Πετρούπολη δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς τον Νέβα.
Ο ποταμός διασχίζει την πόλη και καταλήγει στον Κόλπο της Φινλανδίας, δημιουργώντας μαζί με τα κανάλια και τους παραποτάμους ένα μοναδικό αστικό τοπίο.
Περισσότερες από 400 γέφυρες χαρακτηρίζουν την ευρύτερη ιστορική περιοχή, σύμφωνα με την UNESCO. (UNESCO World Heritage Centre)
Οι περίφημες κινητές γέφυρες που ανοίγουν τις νύχτες για να περάσουν τα μεγάλα πλοία έχουν γίνει ένα από τα χαρακτηριστικότερα θεάματα της πόλης.
Και στις όχθες του Νέβα βρίσκεται ένα πλοίο που πέρασε στην παγκόσμια Ιστορία.
Δεν είναι το «Ποτέμκιν» – είναι η θρυλική «Αβρόρα»
Εδώ χρειάζεται να διορθώσουμε μια πολύ συνηθισμένη σύγχυση.
Το ιστορικό πολεμικό πλοίο που βρίσκεται αγκυροβολημένο στην Αγία Πετρούπολη είναι το καταδρομικό «Αβρόρα» (Aurora) και όχι το θωρηκτό «Ποτέμκιν».
Η «Αβρόρα» καθελκύστηκε το 1900 και συμμετείχε, μεταξύ άλλων, στον Ρωσοϊαπωνικό Πόλεμο και στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Έμεινε όμως στην Ιστορία για τη νύχτα της 25ης Οκτωβρίου 1917 με το παλαιό ρωσικό ημερολόγιο – 7 Νοεμβρίου με το σημερινό.
Ένας άσφαιρος κανονιοβολισμός από την «Αβρόρα» αποτέλεσε το ιστορικό σήμα που συνδέθηκε με την έναρξη της επίθεσης εναντίον του Χειμερινού Ανακτόρου. (Visit Petersburg)
Σήμερα η «Αβρόρα» είναι πλοίο-μουσείο και βρίσκεται μόνιμα αγκυροβολημένη στην Αγία Πετρούπολη.
Και το θωρηκτό «Ποτέμκιν»;
Το πραγματικό «Ποτέμκιν» ανήκε στον ρωσικό Στόλο της Μαύρης Θάλασσας.
Έγινε θρυλικό από την ανταρσία του πληρώματός του το 1905, η οποία συνδέθηκε με τα επαναστατικά γεγονότα στην Οδησσό και θεωρήθηκε προάγγελος της μεγάλης ανατροπής που θα ακολουθούσε το 1917.
Η ιστορία του έγινε παγκοσμίως γνωστή μέσα από την αριστουργηματική βωβή ταινία του Σεργκέι Αϊζενστάιν «Θωρηκτό Ποτέμκιν» του 1925.
Το ίδιο το πλοίο όμως δεν σώζεται. Μετά από αλλεπάλληλες περιπέτειες εγκαταλείφθηκε και τελικά διαλύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1920.
Η πόλη όπου άλλαξε ο κόσμος
Το 1917 η Αγία Πετρούπολη λεγόταν ήδη Πέτρογκραντ.
Και εκεί παίχτηκαν οι αποφασιστικότερες πράξεις της Ρωσικής Επανάστασης.
Τον Φεβρουάριο του 1917 ξέσπασαν μαζικές κινητοποιήσεις, απεργίες και εξεγέρσεις. Η αυτοκρατορία κατέρρευσε και ο Νικόλαος Β΄ παραιτήθηκε.
Λίγους μήνες αργότερα ήρθε η δεύτερη πράξη.
Οι Μπολσεβίκοι του Βλαντίμιρ Λένιν κινήθηκαν εναντίον της Προσωρινής Κυβέρνησης.
Η κατάληψη του Χειμερινού Ανακτόρου έγινε το μεγάλο σύμβολο της Οκτωβριανής Επανάστασης.
Η Αγία Πετρούπολη –τότε Πέτρογκραντ– έγινε έτσι η πόλη όπου ουσιαστικά γεννήθηκε το καθεστώς που οδήγησε λίγα χρόνια αργότερα στη δημιουργία της Σοβιετικής Ένωσης. Η UNESCO επισημαίνει ακριβώς αυτή τη μοναδική σύνδεση της πόλης τόσο με την άνοδο της αυτοκρατορικής Ρωσίας όσο και με την επανάσταση των Μπολσεβίκων. (UNESCO World Heritage Centre)
Από Πέτρογκραντ σε Λένινγκραντ
Το 1914, καθώς η Ρωσία πολεμούσε τη Γερμανία στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το γερμανικής χροιάς «Sankt-Peterburg» θεωρήθηκε ακατάλληλο.
Η πόλη μετονομάστηκε σε Πέτρογκραντ.
Μετά τον θάνατο του Λένιν, το 1924, πήρε το όνομα Λένινγκραντ.
Και με αυτό το όνομα θα γνώριζε μία από τις μεγαλύτερες τραγωδίες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. (encyclopedia.yivo.org)
Η τρομακτική πολιορκία του Λένινγκραντ
Από τον Σεπτέμβριο του 1941 μέχρι τον Ιανουάριο του 1944, οι δυνάμεις της ναζιστικής Γερμανίας και των συμμάχων της απέκλεισαν το Λένινγκραντ.
Η πολιορκία κράτησε περίπου 872 ημέρες.
Πείνα, βομβαρδισμοί, αρρώστιες και πολικό ψύχος αποδεκάτισαν τον πληθυσμό. Εκατοντάδες χιλιάδες άμαχοι έχασαν τη ζωή τους, οι περισσότεροι από την πείνα. Κι όμως η πόλη δεν παραδόθηκε.
Το Λένινγκραντ έγινε για τους Σοβιετικούς σύμβολο αντίστασης και θυσίας και τιμήθηκε ως «Ηρωική Πόλη».
1991: Η επιστροφή στην Αγία Πετρούπολη
Όταν πλέον η Σοβιετική Ένωση κατέρρεε, οι κάτοικοι κλήθηκαν να αποφασίσουν εάν ήθελαν πίσω το παλιό όνομα.
Το επέλεξαν.
Και στις 6 Σεπτεμβρίου 1991, το Λένινγκραντ έγινε επισήμως ξανά Αγία Πετρούπολη.
Λίγους μήνες αργότερα δεν θα υπήρχε πια ούτε η ίδια η Σοβιετική Ένωση.
Μια πόλη που κουβαλά τρεις αιώνες Ιστορίας
Αυτή είναι τελικά η γοητεία της Αγίας Πετρούπολης.
Μέσα σε μία βόλτα μπορείς να αντικρίσεις το μεγαλείο των Τσάρων στο Χειμερινό Ανάκτορο, να χαθείς για ώρες –ή ημέρες– στους θησαυρούς του Ερμιτάζ, να περπατήσεις δίπλα στον Νέβα, να περάσεις τα κανάλια και τις γέφυρες και λίγο αργότερα να σταθείς μπροστά στην «Αβρόρα».
Σε λίγα τετραγωνικά χιλιόμετρα συνυπάρχουν η Ρωσία του Μεγάλου Πέτρου, η χλιδή της Μεγάλης Αικατερίνης, οι τελευταίοι Ρομανόφ, ο Λένιν και οι Μπολσεβίκοι, η Οκτωβριανή Επανάσταση, η πολιορκία του Λένινγκραντ και η μετασοβιετική Ρωσία.
Και ίσως γι’ αυτό η Αγία Πετρούπολη δεν είναι απλώς μία πανέμορφη πόλη.
Είναι ένα τεράστιο, ζωντανό μουσείο της ρωσικής – και της παγκόσμιας – Ιστορίας.
