Υπάρχουν κινηματογραφικοί ήρωες που γερνούν μαζί με τους ηθοποιούς τους. Και υπάρχουν ο Μίκυ, ο Ντόναλντ, ο Τομ και ο Τζέρι: πρόσωπα που παραμένουν αιώνια παιδιά, παρότι έχουν μεγαλώσει γενιές ολόκληρες. Η 28η Οκτωβρίου, Διεθνής Ημέρα Κινουμένου Σχεδίου, είναι μια καλή αφορμή να θυμηθούμε πώς μερικές ζωγραφιές κατέκτησαν τον κόσμο.
Από το Παρίσι του 1892 στη μεγάλη οθόνη
Στις 28 Οκτωβρίου 1892 ο Γάλλος πρωτοπόρος Εμίλ Ρενό παρουσίασε στο Παρίσι παραστάσεις κινούμενων ζωγραφικών εικόνων με το Théâtre Optique. Ανάμεσά τους ήταν ο «Φτωχός Πιερό» (Pauvre Pierrot). Η επέτειος αυτής της παρουσίασης επιλέχθηκε για τη Διεθνή Ημέρα Animation, που καθιερώθηκε το 2002 από τη διεθνή ένωση ASIFA. Δεν ήταν ακόμη ο κινηματογράφος κινουμένων σχεδίων όπως τον γνωρίζουμε: ήταν όμως μια από τις σημαντικότερες απαρχές του.
Οι πρώτοι αθάνατοι χαρακτήρες
Το 1928 ο Μίκυ Μάους έγινε παγκόσμιο φαινόμενο με το «Steamboat Willie», μία από τις πρώτες επιτυχημένες ταινίες κινουμένων σχεδίων με συγχρονισμένο ήχο. Ακολούθησαν ο Ντόναλντ Ντακ, ο Γκούφυ και ο Πλούτο. Στην άλλη πλευρά του στούντιο, ο Μπαγκς Μπάνι και ο Ντάφι Ντακ έκαναν το χιούμορ πιο ανατρεπτικό. Ο Ποπάυ, με το σπανάκι του, έγινε σύμβολο λαϊκής κουλτούρας, ενώ ο Τομ και ο Τζέρι, από το 1940, απέδειξαν πως ένας ατελείωτος καβγάς γάτας και ποντικού μπορεί να γίνει παγκόσμια γλώσσα χωρίς πολλές λέξεις.
Η Χιονάτη και η επανάσταση της Disney
Το 1937 η «Χιονάτη και οι Επτά Νάνοι» απέδειξε ότι μια μεγάλου μήκους ταινία σχεδιασμένων χαρακτήρων μπορούσε να κρατήσει καθηλωμένο το κοινό. Ακολούθησαν ο «Πινόκιο» (1940), η «Φαντασία» (1940), ο «Ντάμπο» (1941), ο «Μπάμπι» (1942), η «Σταχτοπούτα» (1950) και η «Ωραία Κοιμωμένη» (1959). Δεν ήταν μόνο παραμύθια: έφεραν νέες τεχνικές, μουσική, συγκίνηση και κινηματογραφική αφήγηση.
Οι θρυλικές ταινίες που άλλαξαν το είδος
«Το Βιβλίο της Ζούγκλας» (1967), «Η Μικρή Γοργόνα» (1989), «Η Πεντάμορφη και το Τέρας» (1991), «Αλαντίν» (1992) και «Ο Βασιλιάς των Λιονταριών» (1994) έγιναν σταθμοί της Disney. Το «Toy Story» (1995), η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία εξ ολοκλήρου δημιουργημένη με υπολογιστή, εγκαινίασε νέα εποχή για την Pixar. Ακολούθησαν τα «Ψάχνοντας τον Νέμο» (2003), «Οι Απίθανοι» (2004), «WALL·E» (2008), «Ψηλά στον Ουρανό» (2009), «Τα Μυαλά που Κουβαλάς» (2015) και «Coco» (2017). Το «Σρεκ» (2001) σατίρισε με επιτυχία το ίδιο το παραμύθι, ενώ το «Πώς να Εκπαιδεύσετε τον Δράκο σας» (2010) έδωσε νέα πνοή στην περιπέτεια.
Η Ιαπωνία και η ευρωπαϊκή σχολή
Ο Χαγιάο Μιγιαζάκι και το Studio Ghibli χάρισαν στον κόσμο το «Ο Γείτονάς μου ο Τοτόρο» (1988), την «Πριγκίπισσα Μονονόκε» (1997) και το βραβευμένο με Όσκαρ «Ταξίδι στη Χώρα των Θαυμάτων» (2001). Στην Ευρώπη, ο «Αστερίξ», ο «Τεντέν» και οι ταινίες stop-motion, όπως το «Wallace & Gromit: The Curse of the Were-Rabbit» (2005), έδειξαν πόσες διαφορετικές μορφές μπορεί να πάρει η ίδια τέχνη.
Και η ελληνική ιστορία του κινουμένου σχεδίου
Στην Ελλάδα, ο Σταμάτης Πολενάκης δημιούργησε το σατιρικό «Ο Ντούτσε αφηγείται» κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, έργο που θεωρείται ορόσημο για το ελληνικό animation. Σήμερα Έλληνες δημιουργοί εργάζονται σε δισδιάστατο και τρισδιάστατο σχέδιο, μικρού μήκους ταινίες, διαφήμιση και ψηφιακές παραγωγές.
Γιατί εξακολουθούν να μας συγκινούν
Τα κινούμενα σχέδια δεν απευθύνονται μόνο σε παιδιά. Μιλούν για την απώλεια, τη φιλία, τον φόβο, την ενηλικίωση και την ελπίδα. Ο Σίμπα που χάνει τον πατέρα του, ο Γούντι που φοβάται ότι θα ξεχαστεί, ο μικρός Νέμο που αναζητά τον δρόμο προς το σπίτι: όλοι τους αφηγούνται ανθρώπινες ιστορίες. Και αυτό εξηγεί γιατί τα παρακολουθούμε ξανά, ακόμη κι όταν έχουμε μεγαλώσει.
