Η 2α Νοεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα για τον Τερματισμό της Ατιμωρησίας των Εγκλημάτων κατά Δημοσιογράφων, υπενθυμίζει ότι η ελεύθερη ενημέρωση μπορεί να κοστίσει την ίδια τη ζωή. Ωστόσο, χρειάζεται μία κρίσιμη διάκριση: δεν είναι κάθε θάνατος δημοσιογράφου δολοφονία. Οι διεθνείς βάσεις καταγράφουν χωριστά στοχευμένες δολοφονίες, θανάτους σε εμπόλεμες ζώνες και επικίνδυνες αποστολές, καθώς και περιστατικά των οποίων το κίνητρο ερευνάται.
Η διεθνής εικόνα της τελευταίας δεκαετίας
Για τη δεκαετία 2016–2025 δεν προκύπτει από τα διαθέσιμα δημοσιευμένα συγκεντρωτικά στοιχεία ένας ενιαίος, επαληθευμένος αριθμός αποκλειστικά δολοφονημένων δημοσιογράφων. Δεν θα ήταν σωστό να αθροιστούν διαφορετικές κατηγορίες ή οργανισμοί. Η βάση του CPJ επιτρέπει αναζήτηση ανά έτος, χώρα και αιτία θανάτου, αλλά ενημερώνεται αναδρομικά. Ως ενδεικτικά μεγέθη, το CPJ κατέγραψε 99 θανάτους δημοσιογράφων και εργαζομένων στα ΜΜΕ το 2023, τουλάχιστον 124 το 2024 και 129 το 2025. Το 2024 τουλάχιστον 24 ήταν τεκμηριωμένες σκόπιμες δολοφονίες λόγω δημοσιογραφικής εργασίας.
Πού και γιατί σκοτώνονται
Οι πόλεμοι στη Γάζα και στην Ουκρανία, καθώς και η σύγκρουση στο Σουδάν, έχουν αυξήσει δραματικά τους θανάτους εργαζομένων στην ενημέρωση. Στη Λατινική Αμερική, ιδίως στο Μεξικό, δημοσιογράφοι που ερευνούν καρτέλ, διαφθορά και σχέσεις εγκληματικών οργανώσεων με την εξουσία αντιμετωπίζουν δολοφονικές επιθέσεις. Στο Πακιστάν, στις Φιλιππίνες και σε άλλες χώρες καταγράφονται επίσης επιθέσεις εναντίον ρεπόρτερ. Το CPJ απέδωσε σε ισραηλινές στρατιωτικές ενέργειες 86 από τους 129 θανάτους του 2025, σε διάφορα μέτωπα, ενώ κατέγραψε εννέα στο Σουδάν, έξι στο Μεξικό, τέσσερις Ουκρανούς δημοσιογράφους που σκοτώθηκαν από ρωσικές δυνάμεις και τρεις στις Φιλιππίνες. Η αιτία κάθε θανάτου εξετάζεται ξεχωριστά.
Η ατιμωρησία ως δεύτερο έγκλημα
Το Παρατηρητήριο της UNESCO συγκεντρώνει τις περιπτώσεις δολοφονημένων δημοσιογράφων και την εξέλιξη των δικαστικών ερευνών. Σε μεγάλο μέρος των υποθέσεων δεν υπάρχει οριστική δικαστική επίλυση. Το αποτέλεσμα είναι ένα ισχυρό μήνυμα εκφοβισμού προς όσους ερευνούν εξουσία, διαφθορά, οργανωμένο έγκλημα ή πολεμικές παραβιάσεις.
Η Ελλάδα: από τον Ογκλ στην Τσάπμαν
Η ιστορική αναδρομή αρχίζει ακόμη νωρίτερα από το 1971. Ο Βρετανός ανταποκριτής των Times Τσαρλς Ογκλ βρέθηκε νεκρός στη Θεσσαλία το 1878, με αμφισβητούμενες συνθήκες. Το 1922 δολοφονήθηκε ο δημοσιογράφος Ανδρέας Καβαφάκης. Το 1946 ο Κώστας Βιδάλης του «Ριζοσπάστη» δολοφονήθηκε στη Θεσσαλία ενώ ερευνούσε τη δράση παρακρατικών. Το 1948 ο Αμερικανός ανταποκριτής Τζορτζ Πολκ βρέθηκε δολοφονημένος στη Θεσσαλονίκη: η καταδίκη στην υπόθεση δεν έπαψε να προκαλεί σοβαρές αμφισβητήσεις για την πραγματική ταυτότητα των δραστών.
Το 1971 η 24χρονη Βρετανίδα δημοσιογράφος Αν Ντόροθι Τσάπμαν βρέθηκε δολοφονημένη στην Αθήνα. Η υπόθεση συνδέθηκε με καταγγελίες για εξαναγκασμένη ομολογία κατά τη δικτατορία και εξακολουθεί να θεωρείται σκοτεινή.
Εκδότες, τρομοκρατία και ανεξιχνίαστες εκτελέσεις
Το 1983 δολοφονήθηκε ο εκδότης της «Βραδυνής» Τζώρτζης Αθανασιάδης, χωρίς οριστική διαλεύκανση. Το 1985 η «17 Νοέμβρη» δολοφόνησε τον εκδότη της «Απογευματινής» Νίκο Μομφερράτο και τον οδηγό του Παναγιώτη Ρουσέτη. Το 1989 η ίδια οργάνωση δολοφόνησε τον δημοσιογράφο και βουλευτή Παύλο Μπακογιάννη. Οι δύο τελευταίες επιθέσεις εντάχθηκαν στη δικαστικά διερευνημένη δράση της οργάνωσης.
Το 2010 ο Σωκράτης Γκιόλιας εκτελέστηκε έξω από το σπίτι του. Την ευθύνη ανέλαβε η «Σέχτα Επαναστατών». Το 2021 ο αστυνομικός συντάκτης Γιώργος Καραϊβάζ δολοφονήθηκε στον Άλιμο. Δύο κατηγορούμενοι αθωώθηκαν λόγω ανεπαρκών αποδείξεων τον Ιούλιο 2024 και η αθώωση επικυρώθηκε τον Δεκέμβριο. Άλλη δικαστική κρίση αναγνώρισε τη σύνδεση της δολοφονίας με τη δημοσιογραφική του εργασία. Έως τις διαθέσιμες ενημερώσεις του 2026, κανείς δεν είχε καταδικαστεί για το έγκλημα.
Το αναπάντητο ερώτημα
Οι υποθέσεις αυτές δεν έχουν όλες το ίδιο κίνητρο ούτε την ίδια δικαστική κατάληξη. Αυτό ακριβώς επιβάλλει προσοχή: να μη βαφτίζονται όλες οι απώλειες «δολοφονίες λόγω ρεπορτάζ», αλλά και να μη λησμονούνται τα εγκλήματα που έμειναν χωρίς τιμωρία. Η ασφάλεια του δημοσιογράφου είναι τελικά δικαίωμα ολόκληρης της κοινωνίας στην πληροφόρηση.
Πηγές και μεθοδολογική σημείωση
CPJ, βάση δεδομένων: https://cpj.org/data/killed/index/
CPJ, απολογισμός 2025: https://cpj.org/2026/02/record-number-of-journalists-killed-in-2025-israel-responsible-for-two-thirds-of-deaths/
CPJ, απολογισμός 2024: https://cpj.org/2025/02/deadliest-year-on-record-for-journalists-70-killed-by-israel/
UNESCO, Observatory of Killed Journalists: https://www.unesco.org/en/safety-journalists/observatory
CPJ, φάκελος Γιώργου Καραϊβάζ: https://cpj.org/data/people/giorgos-karaivaz/
