Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει δημιουργήσει εκατομμύρια πραγματικά ανθρώπινα δράματα. Οικογένειες χωρισμένες, γυναίκες και παιδιά εγκλωβισμένα σε κατεχόμενες περιοχές, άνθρωποι που προσπαθούν να διαφύγουν από τη ρωσική κατοχή. Υπάρχουν όμως και εκείνοι που εκμεταλλεύονται αυτή την τραγωδία για να στήσουν μια διαφορετική επιχείρηση: μια βιομηχανία εξαπάτησης με όπλα τον έρωτα, τον φόβο, τη συμπόνια και, πλέον, την τεχνητή νοημοσύνη.
Άνδρες από ευρωπαϊκές χώρες γνωρίζουν μέσω διαδικτύου όμορφες γυναίκες που παρουσιάζονται ως Ουκρανές εγκλωβισμένες στις περιοχές που ελέγχει η Ρωσία. Ερωτεύονται, δημιουργούν συναισθηματικούς δεσμούς και τελικά καλούνται να πληρώσουν για να σώσουν τις αγαπημένες τους.
Μόνο που πολλές από αυτές τις γυναίκες δεν βρίσκονται εκεί όπου ισχυρίζονται. Ορισμένες δεν υπάρχουν καν με την ταυτότητα που παρουσιάζουν. Και τα χρήματα καταλήγουν σε ανθρώπους που εκμεταλλεύονται την ανάγκη των θυμάτων για συντροφικότητα.
Αυτή τη σκοτεινή πλευρά του διαδικτυακού έρωτα αποκαλύπτει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και τεκμηριωμένη έρευνα της ουκρανικής αγγλόφωνης εφημερίδας The Kyiv Independent, την οποία υπογράφει η ερευνητική δημοσιογράφος Linda Hourani και δημοσιεύθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026.
Η Hourani, η οποία ειδικεύεται σε θέματα ρωσικής επιρροής και παραπληροφόρησης, συνεργάστηκε με πηγές, θύματα και οργανώσεις ανθρωπιστικής βοήθειας, εξετάζοντας 58 περιπτώσεις πιθανής εξαπάτησης.
Ο Αυστριακός που ερωτεύτηκε μια γυναίκα που δεν μπορούσε να συναντήσει
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα περιστατικά της έρευνας αφορά έναν 48χρονο Αυστριακό, στον οποίο η δημοσιογράφος δίνει το όνομα Στέφαν, προστατεύοντας την πραγματική του ταυτότητα.
Ο άνδρας αναζητούσε σύντροφο από την Ουκρανία. Μέσω της διεθνούς ιστοσελίδας γνωριμιών Christian Cupid γνώρισε μια γυναίκα που συστήθηκε ως Αλόνα Παντσένκο.
Η Αλόνα ισχυριζόταν ότι ζούσε στην Ενερχοντάρ, πόλη της περιφέρειας Ζαπορίζια, υπό ρωσική κατοχή.
Οι δυο τους άρχισαν να ανταλλάσσουν μηνύματα. Η επικοινωνία γινόταν ολοένα πιο προσωπική, αλλά υπήρχε ένα παράδοξο: επί τρεις μήνες δεν κατάφεραν να μιλήσουν ούτε τηλεφωνικά ούτε μέσω βιντεοκλήσης.
Η γυναίκα ισχυριζόταν ότι δεν διέθετε κινητό τηλέφωνο και μπορούσε να επικοινωνεί μόνο από ένα παλιό τάμπλετ, χρησιμοποιώντας δημόσιο Wi-Fi.
Στη συνέχεια άρχισαν τα προβλήματα. Δεν είχε δουλειά, δεν είχε χρήματα, δεν είχε φαγητό. Υποστήριξε μάλιστα ότι χρειάστηκε νοσηλεία εξαιτίας εξάντλησης.
Και τελικά ήρθε η αναμενόμενη παράκληση: χρειαζόταν χρήματα για να εγκαταλείψει την κατεχόμενη περιοχή και να συναντήσει τον άνθρωπο με τον οποίο είχε αναπτύξει διαδικτυακή σχέση.
Ο Στέφαν όμως άρχισε να υποψιάζεται ότι κάτι δεν πήγαινε καλά.
Η έρευνα του The Kyiv Independent απέδειξε ότι οι φωτογραφίες που του έστελνε η υποτιθέμενη Αλόνα ανήκαν σε άλλη γυναίκα, ενώ εικόνες που παρουσίαζε ως δικές της από την Ενερχοντάρ προέρχονταν από τοπικά μέσα ενημέρωσης.
Ακόμη και η ουκρανική ταυτότητα που παρουσίασε ήταν πλαστή.
Ο Αυστριακός τελικά δεν έστειλε χρήματα.
Ο Γερμανός που έχασε 2.500 ευρώ
Δεν είχαν όμως όλοι την ίδια τύχη.
Ένας Γερμανός, ο Κάρστεν, γνώρισε διαδικτυακά μια γυναίκα που παρουσιαζόταν ως Βικτόρια Κρεμεντσούτσκα και ισχυριζόταν ότι ήταν εγκλωβισμένη σε ρωσοκρατούμενη περιοχή.
Η ιστορία εξελίχθηκε σχεδόν με τον ίδιο τρόπο.
Αρχικά υπήρξε προσωπική επικοινωνία και καλλιεργήθηκε εμπιστοσύνη. Στη συνέχεια εμφανίστηκαν δυσκολίες, κίνδυνοι και οικονομικές ανάγκες.
Ο Κάρστεν άρχισε να στέλνει χρήματα για να μπορέσει η γυναίκα να διαφύγει.
Πλήρωσε για μια υποτιθέμενη μετακίνηση με ταξί από το κατεχόμενο Ντονέτσκ προς το Κίεβο, μια διαδρομή που, όπως διαπίστωσαν οι δημοσιογράφοι, δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί απευθείας λόγω της ενεργής γραμμής του μετώπου.
Ακολούθησαν νέες απαιτήσεις για χρήματα, δήθεν για ελέγχους, εμπόδια και χρέη που έπρεπε να εξοφληθούν.
Ο Γερμανός προσπάθησε να επαληθεύσει την ταυτότητα της γυναίκας. Της ζήτησε να φωτογραφηθεί κρατώντας ένα χαρτί με το όνομά του και την ημερομηνία.
Η φωτογραφία έφτασε.
Αλλά ήταν ψηφιακά επεξεργασμένη με τεχνητή νοημοσύνη.
Όταν η ιστορία τελείωσε, ο Κάρστεν είχε χάσει 2.500 ευρώ. Σύμφωνα με την έρευνα, άλλος άνδρας που απευθύνθηκε στην ανθρωπιστική οργάνωση είχε στείλει περίπου 9.000 ευρώ.
Η ανθρωπιστική οργάνωση που ανακάλυψε την απάτη
Κεντρικό ρόλο στην αποκάλυψη είχε η μη κερδοσκοπική οργάνωση Helping to Leave, η οποία βοηθά πραγματικούς πολίτες να εγκαταλείψουν τις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας.
Από το 2022 έχει δεχθεί χιλιάδες αιτήματα βοήθειας για ανθρώπους που προσπαθούν να ξεφύγουν από τις συνέπειες της ρωσικής κατοχής.
Ανάμεσα όμως στα γνήσια αιτήματα άρχισαν να εμφανίζονται και παράξενες περιπτώσεις.
Ξένοι άνδρες επικοινωνούσαν με την οργάνωση ζητώντας να βοηθήσει γυναίκες που είχαν γνωρίσει στο διαδίκτυο.
Κάποιοι είχαν ήδη καταβάλει χρήματα για τη μεταφορά τους. Άλλοι αναζητούσαν τρόπο να οργανώσουν την έξοδό τους.
Σύμφωνα με τη Ναταλία, στέλεχος επικοινωνίας της οργάνωσης, μέσα σε τέσσερα χρόνια καταγράφηκαν περίπου 200 τέτοια αιτήματα, ενώ πλέον φτάνουν έως και τέσσερα την εβδομάδα.
Η Linda Hourani και οι συνεργάτες της εξέτασαν αναλυτικά 58 περιπτώσεις που παραπέμφθηκαν από την οργάνωση.
Τα ευρήματα ήταν αποκαλυπτικά.
Κλεμμένες φωτογραφίες και γυναίκες που ζούσαν σε άλλες χώρες
Η δημοσιογραφική ομάδα χρησιμοποίησε εργαλεία αναγνώρισης προσώπων και έρευνα ανοικτών πηγών για να εντοπίσει τις πραγματικές γυναίκες πίσω από τις φωτογραφίες των προφίλ.
Κατάφερε να συνδέσει 22 προφίλ με φωτογραφίες υπαρκτών γυναικών. Σε δύο ακόμη περιπτώσεις υπήρχαν ενδείξεις ότι οι ταυτότητες είχαν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη.
Από τα 22 προφίλ με πραγματικές φωτογραφίες, μόλις επτά χρησιμοποιούσαν ονόματα που αντιστοιχούσαν στις εικονιζόμενες γυναίκες.
Καμία από τις γυναίκες που ταυτοποιήθηκαν δεν βρισκόταν στις ρωσοκρατούμενες περιοχές, όπως ισχυρίζονταν οι συνομιλητές των ανδρών. Ζούσαν είτε σε περιοχές που ελέγχονταν από την ουκρανική κυβέρνηση είτε στο εξωτερικό.
Σε αρκετές περιπτώσεις οι φωτογραφίες ανήκαν σε δημοφιλείς χρήστριες του Instagram από τη Ρωσία, τη Μολδαβία, την Ουκρανία, τη Γερμανία, τη Δανία και τη Λετονία.
Μια Ουκρανή δημιουργός περιεχομένου, η Αναστασία Μαζούρ-Παλαμαρτσούκ, δήλωσε στην εφημερίδα ότι οι φωτογραφίες της χρησιμοποιήθηκαν χωρίς τη συγκατάθεσή της και ότι η ίδια δεν είχε εγγραφεί σε ιστοσελίδα γνωριμιών.
Είναι μια σημαντική διάσταση της υπόθεσης: θύματα δεν είναι μόνο οι άνδρες που χάνουν χρήματα, αλλά και οι γυναίκες των οποίων η εικόνα και η ταυτότητα χρησιμοποιούνται εν αγνοία τους.
Η τεχνητή νοημοσύνη στην υπηρεσία των απατεώνων
Ένα από τα πλέον ανησυχητικά συμπεράσματα της έρευνας είναι η χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
Οι απατεώνες δεν περιορίζονται πλέον σε κλεμμένες φωτογραφίες από τα κοινωνικά δίκτυα.
Μπορούν να δημιουργούν εικόνες που εμφανίζουν μια γυναίκα σε καταφύγιο, να επεξεργάζονται διαβατήρια, να κατασκευάζουν φωτογραφίες με συγκεκριμένα αντικείμενα ή επιγραφές και να παρουσιάζουν πλαστά στοιχεία ως αποδείξεις.
Η δημοσιογραφική ομάδα εντόπισε ακόμη και εικόνες που έφεραν ψηφιακά ίχνη επεξεργασίας με εργαλεία παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης.
Σε μία περίπτωση, φωτογραφία γυναίκας που εμφανιζόταν να κρατά χαρτί με το όνομα του συνομιλητή της αποδείχθηκε επεξεργασμένη.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια φωτογραφία που φαίνεται να έχει τραβηχτεί ειδικά για τον παραλήπτη της δεν αποτελεί πλέον ασφαλή απόδειξη ταυτότητας.
Το κόλπο με τα χρήματα και οι διαδρομές διαφυγής
Η εξαπάτηση ακολουθούσε συχνά συγκεκριμένο σενάριο.
Η γυναίκα υποστήριζε ότι βρισκόταν σε κατεχόμενη περιοχή, δεν μπορούσε να επικοινωνήσει ελεύθερα, αντιμετώπιζε κινδύνους και χρειαζόταν χρήματα για να φύγει.
Συνήθως ζητούσε περίπου 800 ευρώ ή 800 δολάρια, ποσό που, σύμφωνα με την Helping to Leave, ήταν περίπου διπλάσιο από το πραγματικό κόστος μιας αντίστοιχης διαδρομής διαφυγής μέσω Λευκορωσίας.
Τα χρήματα ζητούνταν μέσω υπηρεσιών όπως Western Union, RIA και MoneyGram, αλλά και μέσω PayPal.
Σε ορισμένες περιπτώσεις οι υποτιθέμενες γυναίκες έδιναν οδηγίες ώστε ο παραλήπτης να εμφανίζεται ως κάτοικος Ουκρανίας.
Εδώ υπήρχε μια ουσιαστική αντίφαση.
Οι υπηρεσίες μεταφοράς χρημάτων δεν λειτουργούν στις περιοχές υπό ρωσική κατοχή με τον τρόπο που λειτουργούν στις περιοχές που ελέγχει το Κίεβο. Επομένως, χρήματα που παραλαμβάνονταν μέσω τέτοιων υπηρεσιών στην Ουκρανία δεν μπορούσαν να εισπραχθούν στα σημεία όπου οι γυναίκες ισχυρίζονταν ότι βρίσκονταν.
Η δημοσιογραφική έρευνα εντόπισε επίσης τουλάχιστον δύο περιπτώσεις με ενδείξεις σύνδεσης με τη Ρωσία. Αυτό, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι το σύνολο των απατών οργανώνεται από ρωσικά δίκτυα ή κρατικές υπηρεσίες.
Γιατί οι άνδρες εξακολουθούν να πληρώνουν;
Η οικονομική απάτη είναι μόνο η μία πλευρά της ιστορίας.
Η άλλη είναι η ψυχολογική.
Οι δράστες επενδύουν χρόνο στην οικοδόμηση προσωπικών σχέσεων. Ανταλλάσσουν μηνύματα επί εβδομάδες ή μήνες, μιλούν για οικογένεια, αγάπη και κοινό μέλλον.
Σταδιακά δημιουργούν στον συνομιλητή την αίσθηση ότι αποτελεί τη μοναδική ελπίδα σωτηρίας μιας γυναίκας που κινδυνεύει.
Ο πόλεμος κάνει αυτή την ιστορία περισσότερο πειστική. Οι βομβαρδισμοί, η κατοχή, οι δυσκολίες επικοινωνίας και η ανάγκη φυγής είναι πραγματικές καταστάσεις για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Οι απατεώνες χρησιμοποιούν αυτή την πραγματικότητα ως σκηνικό.
Και όσο περισσότερα χρήματα έχει ήδη στείλει ένα θύμα, τόσο δυσκολότερο μπορεί να είναι να παραδεχθεί ότι εξαπατήθηκε.
Πώς μπορεί κάποιος να προστατευθεί
Η έρευνα αναδεικνύει ορισμένες χαρακτηριστικές προειδοποιητικές ενδείξεις.
Η συστηματική άρνηση πραγματικής βιντεοκλήσης, οι συνεχείς οικονομικές απαιτήσεις, τα επαναλαμβανόμενα έκτακτα περιστατικά, οι ασυνέπειες στα έγγραφα και οι ισχυρισμοί για ταξίδια που δεν είναι πρακτικά εφικτά αποτελούν λόγους σοβαρής επιφυλακής.
Η Άννα Μπάουερ-Ζούιεβα, ιδιοκτήτρια ουκρανικού γραφείου γνωριμιών, εξηγεί στην εφημερίδα ότι η ζωντανή επικοινωνία μέσω βίντεο είναι ένα από τα πρώτα βήματα για την επαλήθευση μιας διαδικτυακής γνωριμίας.
Ακόμη όμως και αυτή δεν αποτελεί απόλυτη εγγύηση, καθώς η ταυτότητα, η πραγματική τοποθεσία και οι προθέσεις ενός ανθρώπου πρέπει να εξετάζονται χωριστά.
Για όσους επιθυμούν να βοηθήσουν πραγματικά ανθρώπους που ζουν στις κατεχόμενες περιοχές, η Helping to Leave προτείνει τη στήριξη αναγνωρισμένων ανθρωπιστικών οργανώσεων αντί της απευθείας αποστολής χρημάτων σε άγνωστα πρόσωπα.
Ένας πόλεμος που γεννά καινούργιες μορφές εγκλήματος
Η έρευνα της Linda Hourani δείχνει πώς ένα πραγματικό ανθρωπιστικό δράμα μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο οικονομικής εκμετάλλευσης.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν χρησιμοποιείται μόνο ως γεωπολιτικό ή στρατιωτικό γεγονός. Χρησιμοποιείται και ως αφήγημα από ανθρώπους που γνωρίζουν ότι η εικόνα μιας γυναίκας εγκλωβισμένης σε εμπόλεμη περιοχή μπορεί να προκαλέσει συμπόνια και να οδηγήσει κάποιον να ανοίξει το πορτοφόλι του.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει στους δράστες δυνατότητες που πριν από λίγα χρόνια απαιτούσαν πολύ περισσότερη προσπάθεια και τεχνική γνώση.
Μια φωτογραφία, ένα διαβατήριο, μια φαινομενικά προσωπική απόδειξη, ακόμη και ένα σύντομο βίντεο μπορούν πλέον να κατασκευαστούν ή να αλλοιωθούν.
Και πίσω από την οθόνη, εκεί όπου ένας άνθρωπος πιστεύει ότι βρήκε τον έρωτα, μπορεί να μην υπάρχει ούτε η γυναίκα που βλέπει ούτε η ιστορία που ακούει.
Υπάρχει μόνο κάποιος που περιμένει το επόμενο έμβασμα.