«Τέσσερα χρόνια και έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με τη Ρωσία, η Ουκρανία βρίσκεται αντιμέτωπη με κρίσιμη έλλειψη των αμερικανικής κατασκευής αντιαεροπορικών συστημάτων MIM-104 Patriot, τα οποία είναι απαραίτητα για την προστασία των πόλεων και των κρίσιμων υποδομών της από τους ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους. Παράλληλα, ο πόλεμος στο Ιράν έχει οδηγήσει σε ταχεία κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων πυραύλων αναχαίτισης Patriot, με την αναπλήρωση των αποθεμάτων να εκτιμάται ότι μπορεί να χρειαστεί ακόμη και χρόνια. Υπό αυτές τις συνθήκες, το Κίεβο επιχειρεί να αξιοποιήσει εκ νέου τα παλαιότερα σοβιετικής προέλευσης συστήματα S-300, αναπτύσσοντας νέους πυραύλους αναχαίτισης στο πλαίσιο συνεργασίας με τις ΗΠΑ. Η Ελλάδα, ως μέλος του ΝΑΤΟ, εξακολουθεί να διαθέτει μια σχετικά σύγχρονη έκδοση των S-300, την PMU-1, καθώς και σημαντικά αποθέματα πυραύλων αναχαίτισης που αποκτήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Τα συγκεκριμένα συστήματα θα μπορούσαν θεωρητικά να προσφέρουν σημαντική βοήθεια στην ουκρανική αεράμυνα. Ωστόσο, η Αθήνα δεν φαίνεται διατεθειμένη να παραχωρήσει ούτε τα συστήματα ούτε τους πυραύλους στην Ουκρανία», αναφέρει ο γνωστός αναλυτής σε θέματα Μέσης Ανατολής, Πολ Ιντον σε άρθρό του στο Forbes.
Στην συνέχεια ο Ιντον εξηγεί τους λόγους γιατί η χώρα δεν προτίθεται να δώσει τα συστήματα S-300 στο Κίεβο, τονίζοντας πως αυτοί συνδέονται τόσο με τις επιχειρησιακές ανάγκες της εθνικής μας άμυνας όσο και με τις πολιτικές και διπλωματικές ισορροπίες.
Οπως αναφέρει το άρθρο, σχεδόν πέντε χρόνια πολέμου με τη Ρωσία έχουν καταστήσει την Ουκρανία παγκόσμιο πρωτοπόρο στην ανάπτυξη και κατασκευή οικονομικά αποδοτικών συστημάτων και τακτικών αντιμετώπισης των drones, όπως τα ιρανικής σχεδίασης Shahed, τα οποία η Ρωσία χρησιμοποιεί μαζικά από το 2022.
«Ωστόσο, η δυνατότητα του Κιέβου να αναπτύξει αποτελεσματικές άμυνες απέναντι σε βαλλιστικούς πυραύλους παραμένει πολύ πιο περιορισμένη — μια αδυναμία που η Μόσχα δεν διστάζει να εκμεταλλευτεί. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του CNN, ο Ιούλιος εξελίχθηκε στον φονικότερο μήνα για τους Ουκρανούς αμάχους από τον Μάιο του 2022».
Μία από τις λύσεις που εξετάζει η Ουκρανία για να καλύψει αυτό το κρίσιμο κενό είναι ο εκσυγχρονισμός του παλαιότερου οπλοστασίου S-300, το οποίο κληρονόμησε από τη Σοβιετική Ένωση, καθώς και η ανάπτυξη και κατασκευή νέων πυραύλων για τα συγκεκριμένα συστήματα.
«Υπάρχει μια κοινή προσπάθεια ΗΠΑ και Ουκρανίας για την ουσιαστική ανακατασκευή ή αναβάθμιση των παλαιότερων πυραύλων S-300 ή μιας νεότερης παραλλαγής των S-300, ώστε να αποκτήσουν βελτιωμένες δυνατότητες», δήλωσε στο PBS ο απόστρατος συνταγματάρχης του αμερικανικού στρατού Ρόμπερτ Χάμιλτον, σε συνέντευξή του στις 5 Αυγούστου.
«Και αυτό αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία προς το τέλος του έτους. Ωστόσο, και πάλι, μιλάμε για περίπου 100 ή μερικές εκατοντάδες [πυραύλους] τον χρόνο που θα μπορούσαν να παραχθούν», πρόσθεσε.
Πριν η Ουκρανία παραλάβει τα πρώτα συστήματα Patriot από τις ΗΠΑ, τη Γερμανία και την Ολλανδία, από τον Απρίλιο του 2023, βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στα στρατηγικά συστήματα S-300 για να αντιμετωπίσει τη μεγαλύτερη και πιο σύγχρονη ρωσική πολεμική αεροπορία.
Ωστόσο, και τα αποθέματα των πυραύλων αναχαίτισης για τα συγκεκριμένα συστήματα ήταν πεπερασμένα, με αποτέλεσμα η Ουκρανία να βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα σημαντικό κενό στην αντιαεροπορική της άμυνα.
Στις αρχές Απριλίου του 2023, δημοσίευμα των New York Times ανέφερε ότι τα συστήματα S-300 και Buk της Ουκρανίας, τα οποία τότε αποτελούσαν το 89% της αντιαεροπορικής άμυνας της χώρας απέναντι στα ρωσικά μαχητικά και βομβαρδιστικά, απείχαν μόλις περίπου έναν μήνα από την εξάντληση των αποθεμάτων τους.
Για το Κίεβο, ωστόσο, τα πιο προηγμένα συστήματα Patriot άρχισαν τότε να φτάνουν στην Ουκρανία και αξιοποιήθηκαν γρήγορα και αποτελεσματικά. Περισσότερα από τρία χρόνια αργότερα, όμως, και τα αποθέματα των Patriot εξαντλούνται, χωρίς να είναι σαφές πότε το Κίεβο θα μπορέσει να εξασφαλίσει επαρκείς αντικαταστάσεις ή ακόμη και να αποκτήσει τη δυνατότητα να παράγει τοπικά πυραύλους αναχαίτισης με άδεια.
Η Ουκρανία θα καλωσόριζε αναμφίβολα την αντικατάσταση των πυραύλων S-300 ή ακόμη και την παραχώρηση ολόκληρων συστοιχιών από συμμαχικές χώρες που διαθέτουν τέτοια συστήματα. Στα τέλη του 2025, η Νορβηγία συμφώνησε να χρηματοδοτήσει την προμήθεια πυραύλων S-300 για την Ουκρανία. Η έγκαιρη παράδοση επιπλέον πυραύλων θα μπορούσε να δώσει στο Κίεβο πολύτιμο χρόνο, μέχρι να αρχίσουν να παράγονται οι αναβαθμισμένοι πύραυλοι που αναπτύσσει και να ενταχθούν ξανά στην επιχειρησιακή δράση.
Το ελληνικό οπλοστάσιο S-300
Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, σε μια ιδιαίτερα περίπλοκη υπόθεση που συνδέθηκε με την ελληνοτουρκική ένταση, η Ελλάδα απέκτησε δύο συστήματα S-300PMU-1 και 175 πυραύλους 5V55U, οι οποίοι είχαν αρχικά παραγγελθεί από την Κύπρο αλλά δεν παραδόθηκαν ποτέ, καθώς η αγορά είχε προκαλέσει ένταση με την Τουρκία, σημειώνει ο Ιντον και στην συνέχεια αναφέρει πως η Αθήνα πραγματοποίησε αργότερα δοκιμαστικές βολές των ρωσικής κατασκευής συστημάτων στην Κρήτη, το 2013, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες επέτρεψε και στην ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία να εκπαιδευτεί απέναντί τους. Το Ισραήλ, μάλιστα, έχει καταστρέψει συστήματα S-300PMU-2 του Ιράν στις πρόσφατες πολεμικές συγκρούσεις, χωρίς να χάσει επανδρωμένο αεροσκάφος.
Ο Ιντον τονίζει πως η χώρα μας πιθανότατα εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό αριθμό επιχειρησιακών πυραύλων 5V55U και ότι η Ουκρανία θα επιθυμούσε ασφαλώς να τους αποκτήσει, ενώ η Νορβηγία θα μπορούσε πιθανότατα να αναλάβει το κόστος.
Ωστόσο, παρά τη στρατιωτική βοήθεια που έχει προσφέρει στην Ουκρανία από τη ρωσική εισβολή του 2022, η Αθήνα, γράφει ο Ιντον έχει αποδειχθεί απρόθυμη να παραχωρήσει τους S-300, τουλάχιστον χωρίς την έγκαιρη αντικατάστασή τους από συστήματα Patriot — κάτι που σήμερα θεωρείται ακόμη δυσκολότερο.
«Επιπλέον, η Μόσχα έχει προειδοποιήσει την Ελλάδα να μην προχωρήσει σε τέτοια κίνηση, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα χρειάζεται τη ρωσική έγκριση για τη μεταφορά των συγκεκριμένων πυραυλικών συστημάτων σε τρίτη χώρα. Η Ρωσία, φυσικά, δεν έχει κανένα κίνητρο να εγκρίνει την παράδοση στρατηγικών συστημάτων στην Ουκρανία».
Τον Ιούλιο, η Ελλάδα ενέκρινε κονδύλι έως 4 δισ. δολάρια για την απόκτηση κυρίως ισραηλινών συστημάτων στο πλαίσιο του πολυεπίπεδου προγράμματος αεράμυνας «Aσπίδα του Αχιλλέα». Στόχος είναι η προστασία της χώρας από ένα ευρύ φάσμα απειλών, από drones έως βαλλιστικούς πυραύλους.
Ωστόσο, η ενίσχυση της ελληνικής αεράμυνας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι S-300 μπορούν να αποσυρθούν άμεσα, υπογραμμίζει ο Ιντον.
Τεταμένες οι σχέσεις Αθήνας-Κιέβου
Στην συνέχεια, το άθρο επικαλείται τον Γιώργο Τζογόπουλο, ανώτερο συνεργάτη του Center International de Formation Européenne και πολιτικό επιστήμων και συνεργάτη του ΕΛΙΑΜΕΠ.
Ο Δρ Γιώργος Ν. Τζογόπουλος εκτιμά ότι υπάρχουν αρκετοί λόγοι για τους οποίους τα ελληνικά S-300 δεν πρόκειται να καταλήξουν σύντομα στην Ουκρανία.
Σε πολιτικό επίπεδο, σημειώνει ότι οι σχέσεις Ελλάδας και Ουκρανίας είναι «μάλλον τεταμένες» μετά από πρόσφατο περιστατικό στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Τον Μάιο, όπως αναφέρει, οι ελληνικές αρχές εντόπισαν ουκρανικό θαλάσσιο drone κοντά στη Λευκάδα, το οποίο ενδέχεται να είχε αποσταλεί από το Κίεβο για να στοχεύσει δεξαμενόπλοια που μετέφεραν ρωσικό πετρέλαιο.
«Το ουκρανικό υπουργείο Εξωτερικών χρειάστηκε να ζητήσει δημόσια συγγνώμη από την Ελλάδα αμέσως μετά το περιστατικό», δήλωσε ο Τζογκόπουλος.
Παράλληλα, πρόσθεσε ότι η ελληνική κυβέρνηση ανησυχεί για το κατά πόσο οι στενές σχέσεις Τουρκίας και Ουκρανίας επηρεάζουν τις προοπτικές ελληνοουκρανικής συνεργασίας στην από κοινού παραγωγή θαλάσσιων drones.
«Οι όροι που θέτει το Κίεβο δεν προκαλούν ενθουσιασμό στην Αθήνα», σημείωσε.
Η ελληνική προτεραιότητα παραμένει η αποτροπή έναντι της Τουρκίας
Παρότι η στάση της χώρας απέναντι στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία δεν έχει αλλάξει, η Αθήνα φαίνεται να έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η απόλυτη υποστήριξη προς το Κίεβο δεν οδήγησε την ουκρανική πλευρά να «δώσει προτεραιότητα στα ελληνικά εθνικά συμφέροντα» στην εξωτερική πολιτική και τη στρατηγική της.
«Υπό αυτό το πρίσμα, η Ελλάδα εμφανίζεται επιφυλακτική ως προς την αποστολή των S-300PMU-1 στην Ουκρανία και την πρόκληση της οργής της Ρωσίας», εκτίμησε ο Τζογόπουλος.
Όπως εξηγεί, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά τρόπους επαναπροσέγγισης με τη Ρωσία, η Αθήνα δεν έχει λόγο να επιδιώξει μια νέα επιδείνωση των σχέσεών της με τη Μόσχα.
Ακόμη και αν υπάρχουν τεχνικές λύσεις για τη μεταφορά των ελληνικών S-300 στην Ουκρανία μέσω των ΗΠΑ ή της Νορβηγίας, το πολιτικό αποτέλεσμα για την Ελλάδα «δύσκολα θα ήταν διαφορετικό».
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αλλάζει τα δεδομένα — όχι άμεσα
Το σημαντικότερο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι ο εκσυγχρονισμός που θα φέρει η «Ασπίδα του Αχιλλέα» στην ελληνική αμυντική βιομηχανία δεν καθιστά αυτομάτως άχρηστα τα ρωσικά συστήματα.
«Χρειάζεται χρόνος και η Ελλάδα δεν είναι έτοιμη να τα αποσύρει βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα. Προτεραιότητα της Ελλάδας παραμένει η διασφάλιση της εθνικής της ασφάλειας, η οποία είναι συνδεδεμένη με την αποτροπή έναντι της Τουρκίας», υπογραμμίζει.
Αυτός, σύμφωνα με την εκτίμησή του, είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο η Ελλάδα δεν έχει παραχωρήσει μέχρι σήμερα τους S-300PMU-1 στην Ουκρανία.
Στο μέλλον, πάντως, η Αθήνα θα μπορούσε να αντικαταστήσει τα συγκεκριμένα συστήματα με νεότερες λύσεις.
«Το θετικό σε αυτή την περίπτωση είναι ότι η Ελλάδα δεν θα χρειαστεί να διαχειριστεί την αντίδραση της Ρωσίας», ανέφερε ο Τζογόπουλος. «Προς το παρόν, όμως, το ζήτημα δεν βρίσκεται στην ατζέντα».
Ο ίδιος δεν αποκλείει μια περιορισμένη ελληνοουκρανική συνεργασία στο ζήτημα των S-300, επισημαίνοντας ωστόσο ότι αυτό θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη γενικότερη στάση της Ουκρανίας, η οποία αυτή τη στιγμή βρίσκεται υπό στενή παρακολούθηση στην Ελλάδα.
