Κάθε τόσο, η Άγκυρα φροντίζει να μας θυμίζει ότι ο νεοοθωμανισμός δεν είναι απλώς ρητορικό σχήμα για εσωτερική κατανάλωση. Είναι πολιτική γλώσσα. Είναι γεωπολιτικό μήνυμα. Και όταν Τούρκος υπουργός μιλά για «Ιερουσαλήμ» σαν να πρόκειται για μελλοντική διοικητική περιφέρεια της Τουρκίας, τότε το θέμα δεν αφορά μόνο το Ισραήλ. Αφορά και την Ελλάδα. Αφορά και την Κύπρο. Αφορά και τη χριστιανοσύνη. Αφορά, τελικά, όλη την Ευρώπη.
Ο Τούρκος υπουργός Εσωτερικών Μουσταφά Τσιφτσί επέλεξε να διατυπώσει δημόσια την ευχή του να γίνει, έστω για μία ημέρα, «νομάρχης της Ιερουσαλήμ». Και δεν σταμάτησε εκεί. Σύμφωνα με όσα μεταδόθηκαν, συνέδεσε αυτή την επιθυμία με την πεποίθηση ότι η Ιερουσαλήμ θα μπορούσε κάποτε να βρεθεί ξανά υπό τουρκική κυριαρχία.
Δεν πρόκειται για μια άστοχη κουβέντα σε ένα καφενείο. Δεν πρόκειται για ένα σχόλιο κάποιου περιθωριακού εθνικιστή. Πρόκειται για υπουργό της τουρκικής κυβέρνησης. Και αυτό έχει σημασία.
Η απάντηση του Ισραηλινού υπουργού Εξωτερικών Ίσραελ Κατς ήταν πληρωμένη. Είπε στον Τούρκο υπουργό ότι η Ιερουσαλήμ δεν είναι Κωνσταντινούπολη και ότι το Ισραήλ δεν είναι μια διαλυμένη αυτοκρατορία, αλλά κράτος αποφασισμένο να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Και κυρίως, του είπε αυτό που η Άγκυρα δυσκολεύεται συχνά να χωνέψει: η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατέρρευσε και δεν επιστρέφει.
Αυτή είναι η ουσία.
Η Τουρκία του Ερντογάν, άλλοτε με απειλές στο Αιγαίο, άλλοτε με προκλήσεις στην Κύπρο, άλλοτε με εργαλειοποίηση της θρησκείας και άλλοτε με οθωμανικές νοσταλγίες, επιχειρεί συνεχώς να εμφανίζεται ως δύναμη υπεράνω συνόρων, συνθηκών και διεθνούς δικαίου.
Μόνο που η Ιερουσαλήμ δεν είναι σκηνικό για πολιτικούς θεατρινισμούς. Είναι πόλη ιερή για τον Ιουδαϊσμό, τον Χριστιανισμό και το Ισλάμ. Είναι πόλη όπου χτυπά και η καρδιά της Ορθοδοξίας, με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων να αποτελεί έναν από τους αρχαιότερους και σημαντικότερους θεσμούς της χριστιανικής Ανατολής. Είναι τόπος πίστης, μνήμης, ιστορίας, αίματος και προσευχής.
Όταν λοιπόν ένας Τούρκος υπουργός μιλά για «τουρκική κυριαρχία» στην Ιερουσαλήμ, δεν προκαλεί μόνο το Ισραήλ. Προκαλεί και τους Χριστιανούς. Προκαλεί και τους Ορθοδόξους. Προκαλεί και όλους όσοι αντιλαμβάνονται ότι οι Άγιοι Τόποι δεν μπορούν να γίνονται αντικείμενο αυτοκρατορικών φαντασιώσεων.
Και βεβαίως, η Ελλάδα δεν μπορεί να το βλέπει αυτό ως κάτι μακρινό.
Διότι η ίδια νεοοθωμανική λογική που ονειρεύεται «βαλήδες» στην Ιερουσαλήμ, είναι η λογική που μιλά για «Γαλάζια Πατρίδα». Είναι η ίδια λογική που αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα στο Αιγαίο. Είναι η ίδια λογική που κρατά υπό κατοχή τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είναι η ίδια λογική που μετατρέπει την ιστορία σε εργαλείο πίεσης και τη θρησκεία σε γεωπολιτικό μοχλό.
Γι’ αυτό και δεν αρκεί να απαντά μόνο το Ισραήλ. Ούτε αρκεί να διαμαρτύρεται μόνο η Λευκωσία όταν η Τουρκία προκαλεί στην Κύπρο. Ούτε αρκεί να αντιδρά η Αθήνα κάθε φορά που η Άγκυρα ξεπερνά τα όρια στο Αιγαίο.
Κάποια στιγμή πρέπει να μιλήσει και η Ευρώπη.
Αυτή η περίφημη «ευρωπαϊκή παρέα», που είναι λαλίστατη όταν πρόκειται για ανακοινώσεις αρχών, αξιών και δικαίου, αλλά συχνά μουγκή όταν η συζήτηση φτάνει στην Τουρκία. Η Ευρώπη που θυμάται τη γεωπολιτική όταν την αφορά άμεσα, αλλά την ξεχνά όταν πρέπει να αντιμετωπίσει έναν δύσκολο γείτονα με τον οποίο έχει οικονομικά, μεταναστευτικά και στρατηγικά παζάρια.
Η σιωπή, όμως, απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα δεν είναι ουδετερότητα. Είναι ενθάρρυνση.
Κάθε φορά που η Τουρκία απειλεί την Ελλάδα και δεν υπάρχει καθαρή ευρωπαϊκή απάντηση, παίρνει θάρρος. Κάθε φορά που συνεχίζεται η κατοχή στην Κύπρο και η Ευρώπη το αντιμετωπίζει σαν ενοχλητική εκκρεμότητα, παίρνει θάρρος. Κάθε φορά που Τούρκοι αξιωματούχοι ντύνουν τις επεκτατικές τους φαντασιώσεις με θρησκευτικό μανδύα και οι Βρυξέλλες κάνουν πως δεν κατάλαβαν, παίρνουν θάρρος.
Ας το πούμε καθαρά: κανένα κράτος δεν έχει δικαίωμα να μιλά για μελλοντική κυριαρχία πάνω σε μια πόλη που δεν του ανήκει. Κανένας υπουργός δεν έχει δικαίωμα να μετατρέπει την Ιερουσαλήμ σε προεκλογικό ή ιδεολογικό τρόπαιο. Και καμία Ευρώπη δεν έχει δικαίωμα να κλείνει τα μάτια όταν τέτοιες δηλώσεις αποκαλύπτουν μια επικίνδυνη αντίληψη ισχύος.
Η Τουρκία θέλει να εμφανίζεται ως περιφερειακή υπερδύναμη. Ας συμπεριφερθεί τότε ως σύγχρονο κράτος και όχι ως νοσταλγός μιας αυτοκρατορίας που ανήκει στα βιβλία της ιστορίας.
