Σε ένα Ιράν αποκομμένο από το διεθνές τραπεζικό σύστημα, τα κρυπτονομίσματα έγιναν κάτι περισσότερο από επενδυτικό καταφύγιο. Έγιναν παράλληλος οικονομικός διάδρομος. Και στο κέντρο του, σύμφωνα με το Reuters, βρίσκεται το Nobitex: ένα ανταλλακτήριο με 11 εκατ. χρήστες, ιδρυμένο από μέλη μιας οικογένειας με βαθιές ρίζες στο θρησκευτικό και πολιτικό κατεστημένο της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Το Nobitex ιδρύθηκε το 2018 από τους Ali και Mohammad Kharrazi, δύο αδέλφια που, σύμφωνα με την έρευνα του Reuters, εμφανίζονταν με το εναλλακτικό επώνυμο Aghamir. Δεν επρόκειτο για δύο απλούς επιχειρηματίες της τεχνολογίας. Ανήκουν σε μία από τις πιο ισχυρές οικογένειες της Ισλαμικής Δημοκρατίας, με συγγενικούς και πολιτικούς δεσμούς που φτάνουν μέχρι την κορυφή του ιρανικού καθεστώτος. Η οικογένεια Kharrazi, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, συνδέεται με τους τρεις ανώτατους ηγέτες της Ισλαμικής Δημοκρατίας: τον Αγιατολάχ Χομεϊνί, τον Αλί Χαμενεΐ και τον γιο του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Η εικόνα που προκύπτει είναι γνώριμη σε όσους παρακολουθούν το ιρανικό καθεστώς: δημόσια ρητορική περί αντίστασης στη Δύση, αλλά ιδιωτικά δίκτυα πλούτου, τεχνολογίας και κεφαλαίων που λειτουργούν ακριβώς μέσα από τα κενά του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Σύμφωνα με το Reuters, το Nobitex εξελίχθηκε σε βασικό κόμβο ενός παράλληλου οικονομικού μηχανισμού. Το ανταλλακτήριο φέρεται να έχει επεξεργαστεί συναλλαγές δεκάδων έως εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων που συνδέονται με οντότητες υπό κυρώσεις, ανάμεσά τους η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν και οι Φρουροί της Επανάστασης, γνωστοί ως IRGC. Η εταιρεία αρνείται ότι έχει κρατικές διασυνδέσεις ή ότι βοήθησε το ιρανικό κράτος, υποστηρίζοντας ότι τυχόν παράνομες συναλλαγές έγιναν χωρίς έγκριση ή γνώση της διοίκησης.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο η τεχνολογία. Είναι η εξουσία. Στο Ιράν των κυρώσεων, όποιος ελέγχει τις διόδους εξόδου κεφαλαίων ελέγχει ένα κρίσιμο κομμάτι της οικονομικής επιβίωσης — τόσο των απλών πολιτών όσο και του καθεστώτος. Το Nobitex υποστηρίζει ότι εξυπηρετεί εκατομμύρια Ιρανούς που προσπαθούν να προστατευθούν από τον πληθωρισμό και την κατάρρευση του ριάλ. Την ίδια στιγμή, αναλυτές blockchain και πρώην εργαζόμενοι που επικαλείται το Reuters περιγράφουν μια πλατφόρμα μέσα από την οποία πέρασαν κεφάλαια κρατικών και παρακρατικών μηχανισμών.
Το Reuters αναφέρει ότι η Elliptic εντόπισε περίπου 347 εκατ. δολάρια που στάλθηκαν από την υπό αμερικανικές κυρώσεις Κεντρική Τράπεζα του Ιράν προς το Nobitex το πρώτο εξάμηνο του 2025. Άλλες εταιρείες ανάλυσης blockchain δίνουν διαφορετικές εκτιμήσεις για τα ποσά που συνδέονται με παράνομες ή υπό κυρώσεις ροές, από 22 εκατ. έως 366 εκατ. δολάρια, σημειώνοντας όμως ότι το πραγματικό μέγεθος μπορεί να είναι μεγαλύτερο.
Η υπόθεση γίνεται ακόμη πιο αποκαλυπτική επειδή το Nobitex συνέχισε να λειτουργεί ακόμη και εν μέσω πολέμου, μπλακ άουτ και περιορισμών στο διαδίκτυο. Σύμφωνα με το Reuters, μετά τις 28 Φεβρουαρίου 2026, όταν οι περισσότεροι Ιρανοί δεν είχαν πρόσβαση στο διαδίκτυο λόγω κυβερνητικού αποκλεισμού, το Nobitex συνέχιζε να επεξεργάζεται συναλλαγές. Η εταιρεία Crystal Intelligence εκτίμησε ότι μια μικρή «κρατικά εγκεκριμένη» ελίτ απέσυρε τουλάχιστον 54 εκατ. δολάρια από το ανταλλακτήριο κατά τη διάρκεια του πολέμου, με μεγάλο μέρος των χρημάτων να εξαφανίζεται στο εξωτερικό μέσω μεσαζόντων που μετατρέπουν crypto σε μετρητά.
Αυτό είναι και το ευρύτερο μοτίβο: ενώ οι απλοί Ιρανοί πληρώνουν το τίμημα των κυρώσεων, της ακρίβειας και της καταστολής, συγγενείς και μέλη της ελίτ εμφανίζονται σε διεθνείς έρευνες να διαθέτουν πρόσβαση σε περιουσίες, σπουδές, ακίνητα και επιχειρηματικά δίκτυα εκτός Ιράν.
Τον Μάρτιο του 2026, το OCCRP αποκάλυψε ότι ο Hossein Shamkhani — γιος του Ali Shamkhani, κορυφαίου Ιρανού αξιωματούχου και συμβούλου του Χαμενεΐ — και ο αδελφός του Abolfazl φέρονται να κατείχαν χαρτοφυλάκιο πολυτελών ακινήτων αξίας 29 εκατ. δολαρίων στο Ντουμπάι, χρησιμοποιώντας ψευδώνυμα και διαβατήρια της Δομινίκας. Ο Hossein Shamkhani έχει τεθεί υπό αμερικανικές και ευρωπαϊκές κυρώσεις για φερόμενη συμβολή στη δημιουργία εσόδων δισεκατομμυρίων δολαρίων από πετρέλαιο για την Τεχεράνη και τη Μόσχα.
Τον Φεβρουάριο του 2026, ο Guardian έγραφε ότι μέλη της ιρανικής ελίτ κατηγορούνται από αντιπολιτευόμενους ακτιβιστές για υποκρισία, καθώς φέρονται να χρηματοδοτούν τη ζωή παιδιών και συγγενών τους στη Δύση, ενώ στο εσωτερικό επιβάλλουν αντιδυτική ρητορική, κοινωνικούς περιορισμούς και καταστολή. Στο ίδιο ρεπορτάζ αναφερόταν ο Ali Larijani, ιστορικό στέλεχος του καθεστώτος, με κόρη στις ΗΠΑ και συγγενείς στη Βρετανία και τον Καναδά.
Στην ιρανική δημόσια συζήτηση, αυτή η τάξη ανθρώπων έχει αποκτήσει όνομα: «aghazadeh», τα παιδιά και οι συγγενείς των ισχυρών. Πρόκειται για την κάστα που μεγάλωσε δίπλα στην εξουσία, σπούδασε ή επένδυσε στο εξωτερικό, απέκτησε πρόσβαση σε σκληρό νόμισμα, ακίνητα και διεθνείς διαδρομές χρήματος, την ώρα που εκατομμύρια Ιρανοί ζουν με περιορισμούς, υποτιμημένο νόμισμα και ασφυκτική επιτήρηση.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών περιγράφει το ιρανικό «σκιώδες τραπεζικό σύστημα» ως κρίσιμη οικονομική υποδομή για τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των Φρουρών της Επανάστασης, με δίκτυα που μετακινούν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια μέσω παράνομων πωλήσεων πετρελαίου, αγορών στρατιωτικών εξαρτημάτων και χρηματοδότησης συμμάχων της Τεχεράνης στη Μέση Ανατολή.
Το Nobitex, μέχρι στιγμής, δεν έχει μπει στις δυτικές λίστες κυρώσεων, κάτι που το Reuters χαρακτηρίζει αξιοσημείωτο δεδομένου του ρόλου του στην ιρανική οικονομία. Η εταιρεία επιμένει ότι είναι ιδιωτική, ανεξάρτητη και ότι δεν έχει καμία συμφωνία ή σχέση με την Κεντρική Τράπεζα, τους Φρουρούς της Επανάστασης ή άλλη κρατική αρχή. Όμως η υπόθεση ανοίγει ξανά ένα ερώτημα που κυνηγά το ιρανικό καθεστώς εδώ και δεκαετίες: πού τελειώνει το κράτος, πού αρχίζει η οικογένεια και ποιος τελικά ελέγχει τα χρήματα;
Για τους απλούς Ιρανούς, τα crypto είναι συχνά άμυνα απέναντι στην οικονομική κατάρρευση. Για την ελίτ, μπορεί να είναι κάτι πολύ περισσότερο: έξοδος κινδύνου, εργαλείο επιρροής και γέφυρα προς τον πλούτο που φυγαδεύεται πέρα από τα σύνορα. Και η έρευνα του Reuters δείχνει ότι στο κέντρο αυτής της γέφυρας δεν βρίσκονται ανώνυμοι τεχνοκράτες, αλλά άνθρωποι με επώνυμα βαριά σαν το ίδιο το καθεστώς.
