Ο πόλεμος με το Ιράν έχει ήδη κοστίσει στις Ηνωμένες Πολιτείες περίπου 25 δισ. δολάρια, σύμφωνα με κορυφαίο οικονομικό αξιωματούχο του Πενταγώνου που ενημέρωσε το Κογκρέσο. Το μεγαλύτερο μέρος του ποσού, όπως ειπώθηκε στην ακρόαση, αφορά πυρομαχικά. Όμως πίσω από τον αριθμό των 25 δισ. κρύβεται ένας πολύ ευρύτερος λογαριασμός: επιχειρήσεις, αντικατάσταση εξοπλισμού, καύσιμα, αεροπορικές και ναυτικές αναπτύξεις, αντιπυραυλική άμυνα — και, εκτός ΗΠΑ, αυξημένες τιμές σε ενέργεια, τρόφιμα και μεταφορές. Η Ελλάδα δεν έχει ανακοινώσει ξεχωριστό «πολεμικό κόστος», αλλά ήδη μετρά οικονομικές επιπτώσεις: νέα μέτρα στήριξης, ακριβότερα καύσιμα και λιπάσματα, χαμηλότερη πρόβλεψη ανάπτυξης και υψηλότερο πληθωρισμό.
Το πρώτο επίσημο μέγεθος ήρθε από την Ουάσιγκτον: ο Jules Hurst III, υπηρεσιακός οικονομικός επικεφαλής του Πενταγώνου, είπε στην Επιτροπή Ενόπλων Υπηρεσιών της Βουλής ότι ο πόλεμος με το Ιράν έχει κοστίσει μέχρι στιγμής περίπου 25 δισ. δολάρια. Σύμφωνα με το Associated Press, ο Hurst ανέφερε ότι το μεγαλύτερο μέρος του ποσού αφορά πυρομαχικά, ενώ επιπλέον δαπάνες έχουν γίνει για τη λειτουργία των επιχειρήσεων και την αντικατάσταση εξοπλισμού. Πρόσθεσε ότι το Πεντάγωνο θα καταρτίσει συμπληρωματικό αίτημα χρηματοδότησης μέσω του Λευκού Οίκου όταν ολοκληρωθεί η πλήρης αποτίμηση του κόστους.
Πού πήγαν τα 25 δισ. δολάρια
Η φράση «κυρίως σε πυρομαχικά» είναι καθοριστική. Σε έναν πόλεμο υψηλής έντασης, τα πιο ακριβά αναλώσιμα δεν είναι τα καύσιμα ή οι μισθοί, αλλά οι πύραυλοι, τα κατευθυνόμενα όπλα, οι βόμβες ακριβείας και οι αναχαιτιστές αεράμυνας.
Στην πράξη, το κόστος μπορεί να διαβαστεί σε τέσσερις βασικές κατηγορίες.
Πρώτον, τα επιθετικά πυρομαχικά. Εδώ εντάσσονται πύραυλοι cruise, κατευθυνόμενες βόμβες, ναυτικά και αεροπορικά όπλα μεγάλης ακρίβειας. Η αύξηση των αμερικανικών αιτημάτων για νέες παραγγελίες είναι ενδεικτική: σύμφωνα με το USNI News, το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ ζητά 785 νέους Tomahawk αξίας περίπου 3 δισ. δολαρίων και 540 πυραύλους SM-6 αξίας 4,33 δισ. δολαρίων, ως μέρος της προσπάθειας αναπλήρωσης αποθεμάτων.
Δεύτερον, η αεράμυνα. Ο πόλεμος με το Ιράν δεν είναι μόνο επιθετικές αποστολές. Είναι και αναχαίτιση drones, βαλλιστικών πυραύλων και πυραύλων cruise. Κάθε αναχαίτιση μπορεί να κοστίζει πολλαπλάσια από το όπλο που καταρρίπτεται. Για παράδειγμα, η Lockheed Martin είχε λάβει σύμβαση 9,8 δισ. δολαρίων για 1.970 πυραύλους Patriot PAC-3 MSE, με αξία περίπου 4 εκατ. δολάρια ανά μονάδα, σύμφωνα με το Reuters.
Τρίτον, η λειτουργία των επιχειρήσεων. Αυτό σημαίνει καύσιμα για αεροσκάφη και πλοία, συντήρηση, ανταλλακτικά, αερομεταφορές, επιμελητεία, μετακινήσεις προσωπικού, επιχειρήσεις από αεροπλανοφόρα και βάσεις στην περιοχή. Αυτά δεν φαίνονται πάντα θεαματικά, αλλά σε καθημερινή βάση «καίνε» τεράστιους πόρους.
Τέταρτον, η αντικατάσταση εξοπλισμού. Όταν χρησιμοποιούνται ή χάνονται drones, αισθητήρες, οχήματα, αεροπορικά συστήματα ή ναυτικά μέσα, ο λογαριασμός μεταφέρεται αργότερα στους προϋπολογισμούς ως αναπλήρωση αποθεμάτων και αποκατάσταση ετοιμότητας.
Οι μισθοί των στρατιωτικών, αν και αποτελούν μεγάλο μέρος κάθε αμυντικού προϋπολογισμού, δεν φαίνεται από τη συγκεκριμένη ενημέρωση να είναι ο βασικός λόγος του ποσού των 25 δισ. δολαρίων. Οι περισσότεροι μισθοί θα καταβάλλονταν ούτως ή άλλως. Το επιπλέον κόστος σχετίζεται περισσότερο με επιδόματα αποστολής, υπερωρίες, μετακινήσεις, υποστήριξη και κυρίως με το γεγονός ότι κάθε πύραυλος που εκτοξεύεται πρέπει να αντικατασταθεί.
Ο λογαριασμός για άλλα κράτη
Το Ισραήλ έχει ήδη δώσει δικό του επίσημο μέγεθος. Σύμφωνα με το υπουργείο Οικονομικών του, ο πόλεμος με το Ιράν έχει κοστίσει 35 δισ. σέκελ, δηλαδή περίπου 11,52 δισ. δολάρια, σε δημοσιονομικές δαπάνες. Από αυτά, τα 22 δισ. σέκελ αφορούν αμυντικές δαπάνες. Το ποσό έχει ήδη ενσωματωθεί στον προϋπολογισμό του 2026.
Στη Γαλλία, ο λογαριασμός δεν είναι στρατιωτικός με την ίδια έννοια, αλλά δημοσιονομικός και πληθωριστικός. Η γαλλική κυβέρνηση εκτίμησε ότι η κρίση του Ιράν θα κοστίσει 4 έως 6 δισ. ευρώ στα δημόσια οικονομικά, κυρίως λόγω υψηλότερων τιμών ενέργειας και αυξημένου κόστους δανεισμού. Μόνο η επιβάρυνση από τα υψηλότερα επιτόκια υπολογίστηκε στα 3,6 δισ. ευρώ.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το κόστος περνά κυρίως μέσα από την ενέργεια. Η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποίησε ότι οι τιμές ενέργειας αναμένεται να αυξηθούν κατά 24% φέτος, στη μεγαλύτερη άνοδο από το 2022, ενώ οι συνολικές τιμές εμπορευμάτων προβλέπεται να αυξηθούν κατά 16%, με πίεση και στα λιπάσματα.
Το ΔΝΤ, από την πλευρά του, περιγράφει μια παγκόσμια οικονομία που επιβραδύνεται μέσα στη σκιά του πολέμου: προβλέπει ανάπτυξη 3,1% για το 2026, με υψηλότερες πληθωριστικές πιέσεις, ιδίως σε χώρες που εισάγουν ενέργεια και τρόφιμα.
Και η Ελλάδα;
Για την Ελλάδα δεν υπάρχει, μέχρι στιγμής, ένας επίσημος αριθμός που να λέει: «ο πόλεμος στο Ιράν κόστισε Χ δισ. ευρώ». Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει κόστος. Σημαίνει ότι το κόστος εμφανίζεται αλλού: στον προϋπολογισμό, στις επιδοτήσεις, στις τιμές καυσίμων, στα λιπάσματα, στις μεταφορές, στην ενέργεια και τελικά στο καλάθι του νοικοκυριού.
Η πιο καθαρή ένδειξη είναι το πακέτο στήριξης των 500 εκατ. ευρώ που ανακοίνωσε η ελληνική κυβέρνηση για νοικοκυριά και αγρότες που πιέζονται από τις συνέπειες του πολέμου. Το πακέτο περιλαμβάνει παράταση επιδοτήσεων καυσίμων για τον Μάιο, επιδοτήσεις λιπασμάτων έως τον Αύγουστο, εφάπαξ επίδομα για οικογένειες με παιδιά και αυξημένη ετήσια ενίσχυση για χαμηλοσυνταξιούχους.
Η ίδια ανακοίνωση δείχνει και το μακροοικονομικό κόστος: η πρόβλεψη ανάπτυξης για το 2026 μειώθηκε από 2,4% σε 2%, ενώ η πρόβλεψη για τον πληθωρισμό αυξήθηκε από 2,2% σε 3,2%. Επιπλέον, η Ελλάδα είχε ήδη διαθέσει μέτρα ύψους 300 εκατ. ευρώ για καύσιμα, λιπάσματα και ακτοπλοϊκά εισιτήρια, ενώ έχει δεσμεύσει και 100 εκατ. ευρώ ετησίως για πέντε χρόνια για τη στήριξη επιχειρήσεων και βιομηχανίας απέναντι στο αυξημένο ενεργειακό κόστος.
Με απλά λόγια: για την Ελλάδα ο πόλεμος δεν κοστίζει κυρίως σε πυραύλους. Κοστίζει στο πετρέλαιο, στο φυσικό αέριο, στο ρεύμα, στα λιπάσματα, στις μεταφορές, στα τρόφιμα και στην ανάγκη του κράτους να ξανανοίξει το ταμείο για επιδοτήσεις.
Γιατί ακριβαίνουν τρόφιμα και ενέργεια
Ο μηχανισμός είναι γνωστός από την ενεργειακή κρίση του 2022. Όταν η τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου ανεβαίνει, δεν ακριβαίνει μόνο η βενζίνη. Ακριβαίνει η παραγωγή, η μεταφορά, η ψύξη, η αποθήκευση και η διανομή προϊόντων. Τα λιπάσματα, που εξαρτώνται έντονα από την ενέργεια, γίνονται ακριβότερα. Αυτό περνά με καθυστέρηση στις καλλιέργειες, στις τιμές παραγωγού και τελικά στο ράφι.
Γι’ αυτό και ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι μόνο γεωπολιτικό γεγονός. Είναι πληθωριστικό γεγονός. Και για χώρες όπως η Ελλάδα, που εισάγουν σημαντικό μέρος της ενέργειας που καταναλώνουν, το σοκ μεταφέρεται γρήγορα στην καθημερινότητα.
Ο κρυφός λογαριασμός
Τα 25 δισ. δολάρια των ΗΠΑ είναι ο άμεσος στρατιωτικός λογαριασμός. Δεν είναι ο τελικός λογαριασμός του πολέμου. Δεν περιλαμβάνει πλήρως το κόστος της αναπλήρωσης αποθεμάτων στο μέλλον, ούτε τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας, στα επιτόκια, στις τιμές τροφίμων και στους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Το πραγματικό κόστος ενός πολέμου σπάνια φαίνεται την ώρα που εκτοξεύεται ο πύραυλος. Φαίνεται μήνες αργότερα: στον λογαριασμό του ρεύματος, στο σούπερ μάρκετ, στα καύσιμα, στα δημοσιονομικά μέτρα, στις περικοπές άλλων δαπανών και στις αναθεωρήσεις ανάπτυξης.
Και αυτός είναι ο λόγος που ο αριθμός των 25 δισ. δολαρίων είναι εντυπωσιακός, αλλά όχι αρκετός. Είναι μόνο η αρχή του λογαριασμού.
