Οι επιθέσεις αρκούδων στην Ιαπωνία έχουν αυξηθεί σε σημαντικό βαθμό, καθώς έχουν σημειωθεί 13 θάνατοι και πάνω από 220 τραυματισμοί μεταξύ Απριλίου 2025 και Μαρτίου 2026 σε σύγκριση με τους 3 θανάτους και τους 82 τραυματισμούς του προηγούμενου έτους, όπως αναφέρει το CNN. Οι επιθέσεις αυτές γίνονται ολοένα και πιο πιθανές γιατί τα όρια μεταξύ πόλεων και φύσης γίνονται δυσδιάκριτα.
Λόγω της συρρίκνωσης των αγροτικών κοινοτήτων μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, εκατομμύρια νέοι άρχισαν να μετακομίζουν στις πόλεις. «Με την απώλεια των καλλιεργήσιμων εκτάσεων που άλλοτε λειτουργούσαν ως ενδιάμεση ζώνη προστασίας των οικισμών από τις αρκούδες, τα όρια μεταξύ πόλεων και δασών έγιναν πιο θολά για αυτές», εξηγεί ο Λίαμ Άντκοκ, ερευνητής άγριας ζωής στο Κέντρο Ερευνών Άγριας Ζωής Picchio στο Ναγκάνο.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι οι αυστηρότεροι περιορισμοί στο κυνήγι και ο μειωμένος αριθμός κυνηγών επέτρεψαν στα δύο ιθαγενή είδη αρκούδας της Ιαπωνίας —την καφέ αρκούδα του Χοκάιντο και την ασιατική μαύρη αρκούδα— να αυξηθούν. Υπολογίζεται ότι στη χώρα υπάρχουν πλέον περισσότερες από 57.000 αρκούδες.
Η κλιματική αλλαγή έχει επιδεινώσει το πρόβλημα: τα λαχανικά, τα μούρα και τα βελανίδια, στα οποία βασίζονται οι αρκούδες, ωριμάζουν αργότερα μέσα στη σεζόν και γίνονται πιο σπάνια. Επειδή αυτή η τροφή περιορίζεται, οι αρκούδες στρέφονται στα ανθρώπινα σκουπίδια.
Αυτό έχει φέρει τις πεινασμένες αρκούδες πιο κοντά στις πόλεις από ποτέ, με 50.000 καταγεγραμμένες θεάσεις αρκούδων πέρυσι.
Σε περιβαλλοντική έκθεση του 2026, η ιαπωνική κυβέρνηση χαρακτήρισε τα ζώα «σοβαρή απειλή για τη δημόσια ασφάλεια και την ειρήνη», ενώ παράλληλα χαλάρωσε τους περιορισμούς στο κυνήγι αρκούδων και παρουσίασε έναν οδικό χάρτη για τον έλεγχο του πληθυσμού τους. Το σχέδιο προβλέπει τη μείωση του πληθυσμού των αρκούδων στο 62%-67% των σημερινών επιπέδων σε αρκετές περιφέρειες έως το 2030, μέσω θανατώσεων.
Ο Άντκοκ ανέφερε ότι, παρότι εξακολουθεί να υπάρχει γενικότερα μια πολιτισμική προτίμηση για τη συνύπαρξη ανθρώπων και αρκούδων, πλέον προτεραιότητα είναι η άμεση προστασία της δημόσιας ασφάλειας και η αποτελεσματική αντιμετώπιση των απειλών.
Η τεχνολογία κάνει εφικτή τη συνύπαρξη
«Συχνά χρησιμοποιούνται πυροτεχνήματα στις πόλεις για να τρομάξουν τις αρκούδες», είπε. «Όταν όμως αυτό δεν αρκεί, αναπτύσσονται η αστυνομία ή ο στρατός, κάτι που συχνά σημαίνει ευθανασία των αρκούδων, ιδιαίτερα όταν το περιστατικό σημειώνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας και υπάρχουν άνθρωποι στην περιοχή». «Θέλουμε να δείξουμε ότι η συνύπαρξη μέσω μη θανατηφόρων μεθόδων, συμπεριλαμβανομένης της τεχνολογίας, είναι απολύτως εφικτή», πρόσθεσε.
Περιφέρειες που αντιμετωπίζουν συχνά περιστατικά με αρκούδες, όπως η Γκούνμα, η Τογιάμα και η Ισικάουα, έχουν αρχίσει να εξοπλίζουν τα δάση γύρω από κατοικημένες περιοχές με κάμερες παρακολούθησης που χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη για να εντοπίζουν αρκούδες και να ειδοποιούν τις τοπικές Αρχές.
Το σύστημα, το οποίο αναπτύχθηκε από την Hokuriku Electric Power Company σε συνεργασία με την εταιρεία συστημάτων επικοινωνίας Hokutsu, έχει επιτρέψει στις Αρχές να προειδοποιούν τους κατοίκους και να αναλαμβάνουν δράση ώστε να απομακρύνουν τις αρκούδες από τις πόλεις.
Στο Χοκάιντο, η KDDI SmartDrone εγκατέστησε βάση drones στην πόλη Σιντοτσουκάουα, από την οποία ένα drone μπορεί να απογειωθεί μέσα σε 10 λεπτά από την αναφορά εμφάνισης αρκούδας και να παρακολουθεί το ζώο μέχρι να φτάσει βοήθεια. Οι μη θανατηφόρες μέθοδοι είναι συνήθως η πρώτη επιλογή για την απομάκρυνση των αρκούδων.
Η τεχνητή νοημοσύνη και τα drones είναι «πολύ αποτελεσματικά στον εντοπισμό και αρκετά χρήσιμα στην αποτροπή», δήλωσε ο Άντκοκ. Η τεχνολογία έχει αποδειχθεί αποτελεσματική και αλλού στον κόσμο. Στις ΗΠΑ, μια μικρή μελέτη του 2024 διαπίστωσε ότι drones στη Μοντάνα κατάφεραν να απομακρύνουν αρκούδες από κατοικημένες περιοχές στο 91% των περιπτώσεων.
Ωστόσο, η τεχνολογία δεν είναι πρακτική για ιδιώτες που θέλουν να κρατήσουν τις αρκούδες μακριά από τις περιουσίες τους. Εκεί έρχεται το ηλιακής ενέργειας, ρομποτικό «Monster Wolf». Το ρομπότ, κόστους περίπου 4.000 δολαρίων, αναπτύχθηκε αρχικά για την προστασία αγροτικών καλλιεργειών από αρκούδες, μιμούμενο το ουρλιαχτό του εξαφανισμένου ιαπωνικού λύκου, ώστε να τις τρομάζει και να τις απομακρύνει.
Ο Μοτοχίρο Μιγιασάκα, διευθύνων σύμβουλος της Wolf Kamui Co., της εταιρείας που εμπορεύεται το ρομπότ, δήλωσε ότι οι πωλήσεις του έχουν διπλασιαστεί «μετά τις συχνές εμφανίσεις αρκούδων σε αστικές περιοχές της Ιαπωνίας από πέρυσι». Η εταιρεία αναπτύσσει επίσης μια φορητή, λούτρινη έκδοση 20 εκατοστών, για όσους «απολαμβάνουν το ψάρεμα σε ποτάμια, το κάμπινγκ και την πεζοπορία». Το Monster Wolf Mini αναμένεται να δοκιμαστεί προς το τέλος του 2026.
«Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης, drones και ρομπότ κοστίζει πολύ»
Ωστόσο, σύμφωνα με τον μηχανικό Ντάνιελ Κότσα από το Τόκιο, τα συστήματα αυτά δεν αποτελούν πανάκεια. «Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης, drones και ρομπότ κοστίζει πολύ», είπε. «Δεν είναι εύκολο να κατασκευαστούν, να χρησιμοποιηθούν και να επεκταθούν σε εθνικό επίπεδο». Πρόσθεσε ότι μπορούν να σώσουν ζωές σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, αλλά δεν παρέχουν άμεση ενημέρωση στους κατοίκους και τους πεζοπόρους.
Τον Αύγουστο του 2025, μια θανατηφόρα επίθεση αρκούδας σε πεζοπόρο στο όρος Ράουσου στο Χοκάιντο οδήγησε τον Κότσα να εξετάσει τα δεδομένα για τα περιστατικά με αρκούδες σε ολόκληρη τη χώρα. «Δεν υπήρχε ένα ενιαίο, πρακτικό μέρος όπου μπορούσε κανείς να ελέγξει τον κίνδυνο», είπε. «Η Ιαπωνία είχε ήδη πολλές πληροφορίες για τις αρκούδες, αλλά ήταν διασκορπισμένες σε πολλές τοπικές πηγές. Οι περιφέρειες και οι δήμοι δημοσίευαν αναφορές σε διαφορετικές μορφές: PDF, τοπικούς χάρτες, αρχεία Excel, ανακοινώσεις Τύπου και ιστοσελίδες μόνο στα ιαπωνικά. Αυτό καθιστούσε δύσκολο τον έλεγχο μιας συγκεκριμένης διαδρομής ή ενός προορισμού».
Αποφάσισε να κάνει τις δημόσιες πληροφορίες πιο εύχρηστες πριν κάποιος βγει στην ύπαιθρο και δημιούργησε το Kumamap, έναν ανιχνευτή περιστατικών με αρκούδες. Χρησιμοποιώντας δεδομένα από τις τοπικές Αρχές, ειδήσεις και επαληθευμένες αναφορές πολιτών, ο Κότσα υποστηρίζει ότι η εφαρμογή συμβάλλει στη συνύπαρξη ανθρώπων και αρκούδων. «Αν οι άνθρωποι κατανοούν τον κίνδυνο, μπορούν να προετοιμαστούν καλύτερα και να αποφύγουν απρόοπτες συναντήσεις», είπε. «Το Kumamap βοηθά τους ανθρώπους να λαμβάνουν καλύτερες αποφάσεις όταν βρίσκονται σε περιοχές όπου ζουν αρκούδες».
Στις αρχές Αυγούστου, η εφαρμογή είχε σχεδόν 6 εκατομμύρια χρήστες και είχε καταγράψει 156.631 δημόσια περιστατικά με αρκούδες, μεταξύ των οποίων 821 επαληθευμένες αναφορές πολιτών.
Σκύλοι κατά αρκούδων
Ο Άντκοκ αναγνωρίζει τις δυνατότητες της τεχνολογίας για την προστασία των αρκούδων, επισημαίνει όμως ότι σχεδόν πάντα χρειάζονται άνθρωποι στο πεδίο για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Γι’ αυτό το Picchio Wildlife Research Center προτείνει τη χρήση της παραδοσιακής «τεχνολογίας αποτροπής» της Ιαπωνίας: των σκύλων κατά των αρκούδων.
«Η Ιαπωνία συνήθιζε να εκτρέφει ημιάγρια σκυλιά, τα οποία φυσιολογικά κυνηγούσαν τις αρκούδες μακριά από τις πόλεις», δήλωσε ο Άντκοκ. Ο οργανισμός του χρησιμοποιεί σκυλιά Καρελίας από τη Φινλανδία για τη μείωση των συγκρούσεων ανθρώπων και αρκούδων, εντοπίζοντας, γαβγίζοντας και κυνηγώντας τις αρκούδες μακριά από κατοικημένες περιοχές χωρίς να τις τραυματίζει.
«Παρά το γεγονός ότι οι συναντήσεις με αρκούδες έχουν σχεδόν διπλασιαστεί σε σχέση με πέρυσι, οι πόλεις στις οποίες εργαζόμαστε κατέγραψαν τα χαμηλότερα επίπεδα περιστατικών με αρκούδες εδώ και πολύ καιρό», είπε.
«Η μέθοδος λειτουργεί και ελπίζουμε ότι περισσότερες περιοχές και χώρες θα την εξετάσουν. Σε γενικές γραμμές, ο τρόπος με τον οποίο η Ιαπωνία εφαρμόζει αποτελεσματικά νέες τεχνολογίες και μη θανατηφόρες μεθόδους, όπως τα σκυλιά κατά των αρκούδων, είναι κάτι που μπορούν να διδαχθούν και άλλες χώρες».
