Μπορεί ένα απλό ηλεκτρικό ερέθισμα στο πρόσωπο να ενισχύσει τη μνήμη; Νέα έρευνα δίνει μια εντυπωσιακή, αλλά ακόμη προκαταρκτική, απάντηση, δείχνοντας ότι η διέγερση ενός νεύρου του προσώπου μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη λειτουργία του ιππόκαμπου, της περιοχής του εγκεφάλου που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη μάθηση και τη μνήμη.
Η μελέτη, που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Leuven Brain Institute στο Βέλγιο, εξέτασε μια μη επεμβατική τεχνική ηλεκτρικής διέγερσης του τριδύμου νεύρου. Πρόκειται για ένα μεγάλο νεύρο του κεφαλιού, το οποίο μεταφέρει αισθητηριακές πληροφορίες από το πρόσωπο προς τον εγκέφαλο. Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι, όταν η διέγερση εφαρμόζεται με συγκεκριμένο χρονικό μοτίβο, μπορεί να προκαλέσει παρατεταμένες αλλαγές στη δραστηριότητα του ιππόκαμπου.
Το πείραμα ξεκίνησε από εργαστηριακές δοκιμές σε αρουραίους. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σύντομες ριπές ηλεκτρικής διέγερσης στα 200 Hz, διάρκειας ενός δευτερολέπτου και με διαλείμματα 29 δευτερολέπτων, ενίσχυσαν τη μετάδοση σημάτων μεταξύ των νευρώνων του ιππόκαμπου. Η συγκεκριμένη επίδραση παρέμενε για αρκετή ώρα μετά το τέλος της διέγερσης.
Αντίθετα, η συνεχής διέγερση στα 100 Hz δεν είχε αντίστοιχο αποτέλεσμα. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι δεν έχει σημασία μόνο η ένταση της ηλεκτρικής διέγερσης, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αυτή εφαρμόζεται.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το τρίδυμο νεύρο ενεργοποιεί μια συγκεκριμένη νευρωνική διαδρομή που περνά από τον υπομέλανα τόπο (locus coeruleus), μια μικρή περιοχή στον εγκέφαλο που αποτελεί βασική πηγή νοραδρεναλίνης. Η ουσία αυτή λειτουργεί ως νευροδιαβιβαστής και έχει συνδεθεί με τη ρύθμιση της εγρήγορσης, της προσοχής και της μνήμης.
Προηγούμενη μελέτη της ίδιας ερευνητικής ομάδας, που δημοσιεύθηκε το 2024, είχε ήδη δείξει ότι η μη επεμβατική διέγερση του τριδύμου νεύρου μπορεί να αυξήσει τη δραστηριότητα στον ιππόκαμπο των αρουραίων. Οι ερευνητές είχαν επίσης βρει ενδείξεις ότι η συγκεκριμένη επίδραση εξαρτάται από τη νοραδρενεργική οδό που συνδέεται με τον υπομέλανα τόπο.
Το επόμενο βήμα ήταν να διαπιστωθεί εάν το φαινόμενο μπορεί να παρατηρηθεί και στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές μελέτησαν εννέα ασθενείς με φαρμακοανθεκτική επιληψία, οι οποίοι είχαν ήδη εμφυτευμένα ηλεκτρόδια στον εγκέφαλο για την παρακολούθηση της δραστηριότητάς του. Η διέγερση του τριδύμου νεύρου μέσω ηλεκτροδίων που τοποθετήθηκαν στο δέρμα της περιοχής της γνάθου προκάλεσε μετρήσιμη απόκριση στον ιππόκαμπο.
Η πιο ενδιαφέρουσα δοκιμή πραγματοποιήθηκε στη συνέχεια σε 36 υγιείς ενήλικες. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απομνημονεύσουν 12 άγνωστα πρόσωπα, μαζί με το όνομα και το επάγγελμα που αντιστοιχούσαν σε κάθε πρόσωπο. Οι ερευνητές πραγματοποίησαν τόσο πραγματική ηλεκτρική διέγερση όσο και εικονική διέγερση, ώστε να μπορούν να συγκρίνουν τα αποτελέσματα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η διέγερση βελτίωσε την ικανότητα των συμμετεχόντων να θυμούνται τα επαγγέλματα που συνδέονταν με τα πρόσωπα. Η βελτίωση δεν ήταν άμεση, αλλά εμφανίστηκε περίπου 20 λεπτά μετά τη διέγερση. Αντίθετα, δεν καταγράφηκε αντίστοιχη βελτίωση στην ανάκληση των ονομάτων.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι η διαφορά μπορεί να σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο αποθηκεύονται οι πληροφορίες στη μνήμη. Ένα επάγγελμα, όπως «δάσκαλος» ή «γιατρός», μπορεί να προκαλεί πιο εύκολα συγκεκριμένες εικόνες και συνειρμούς, ενώ ένα όνομα μπορεί να είναι πιο δύσκολο να συνδεθεί με κάποια νοητική εικόνα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η βελτίωση αντιστοιχούσε περίπου σε μία επιπλέον σωστή συσχέτιση που διατηρήθηκε στη μνήμη. Παρότι το αποτέλεσμα είναι μικρό, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή η ίδια ερευνητική προσέγγιση έδειξε αλλαγές στη λειτουργία του ιππόκαμπου τόσο σε ζώα όσο και σε ανθρώπους.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν, ωστόσο, ότι πρόκειται ακόμη για πρώιμα ευρήματα. Η μελέτη έχει δημοσιευθεί ως preprint και δεν έχει ακόμη περάσει από την πλήρη διαδικασία αξιολόγησης από ανεξάρτητους επιστήμονες. Συνεπώς, απαιτούνται μεγαλύτερες και ανεξάρτητες μελέτες προτού εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για τη χρήση της τεχνικής στον γενικό πληθυσμό.
Το επόμενο στάδιο της έρευνας θα εξετάσει εάν η διέγερση άλλων περιφερικών νεύρων μπορεί να προκαλέσει αντίστοιχες αλλαγές στη μνήμη. Οι ερευνητές συγκρίνουν ήδη τη διέγερση του τριδύμου νεύρου με τη διέγερση του μέσου νεύρου στο χέρι, σε μια προσπάθεια να διαπιστώσουν εάν το φαινόμενο αφορά ειδικά το τρίδυμο νεύρο ή αποτελεί γενικότερη ιδιότητα της περιφερικής νευρικής διέγερσης.
Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν σε μεγαλύτερες μελέτες, η συγκεκριμένη τεχνική θα μπορούσε στο μέλλον να οδηγήσει στην ανάπτυξη μη επεμβατικών και φορητών συσκευών νευροδιέγερσης. Προς το παρόν, όμως, οι ερευνητές απέχουν από οποιαδήποτε κλινική εφαρμογή και τονίζουν την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα.
Με πληροφορίες από το NewScientist / MedRxiv / Nature
