Η προοπτική μιας συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν, που θα ανοίξει ξανά τον δρόμο για την ομαλή ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και την επανεκκίνηση των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει το κλίμα στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Το Brent κινείται κάτω από τα 80 δολάρια το βαρέλι, ενώ η ελληνική αγορά καυσίμων περιμένει να δει αν η πτώση θα περάσει –και πόσο γρήγορα– στις αντλίες.
Η είδηση δεν είναι μόνο διπλωματική. Είναι και ενεργειακή, άρα βαθιά οικονομική. Το προσχέδιο των 14 σημείων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, όπως αποκαλύπτεται από το Bloomberg, επιχειρεί να βάλει τέλος στον πόλεμο, αλλά ταυτόχρονα να επαναφέρει την κανονικότητα σε έναν από τους πιο κρίσιμους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη: τα Στενά του Ορμούζ.
Αυτό ακριβώς είναι που διαβάζουν πρώτα οι αγορές. Όχι μόνο την πολιτική διάσταση της συμφωνίας, αλλά το ενδεχόμενο να επανέλθουν περισσότερα βαρέλια πετρελαίου στη διεθνή αγορά και να μειωθεί το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου που είχε ενσωματωθεί στις τιμές τους τελευταίους μήνες.
Σύμφωνα με το προσχέδιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν αναμένεται να υπογράψουν στις 19 Ιουνίου, στην Ελβετία, μνημόνιο κατανόησης που θα ανοίξει έναν κύκλο διαπραγματεύσεων 60 ημερών. Ο στόχος είναι μια τελική συμφωνία που θα προβλέπει μόνιμο τερματισμό των εχθροπραξιών, περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και σταδιακή άρση των κυρώσεων.
Το πρώτο και πολιτικά ισχυρότερο σημείο του σχεδίου είναι η άμεση και μόνιμη παύση του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, με ειδική αναφορά και στον Λίβανο. Ακολουθεί η δέσμευση των δύο πλευρών να μην προχωρήσουν σε εχθρικές ενέργειες, να μην απειλήσουν η μία την άλλη με χρήση βίας και να σεβαστούν την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα εκατέρωθεν.
Το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο είναι τα Στενά του Ορμούζ. Το προσχέδιο προβλέπει πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και επαναφορά της κυκλοφορίας των πλοίων στα προπολεμικά επίπεδα μέσα σε 30 ημέρες. Παράλληλα, προβλέπεται η αποχώρηση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από τις γύρω περιοχές εντός 30 ημερών από την υπογραφή της τελικής συμφωνίας, καθώς και ενέργειες από την πλευρά του Ιράν για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων, ακόμη και με αποναρκοθέτηση θαλάσσιων διαδρόμων.
Το τρίτο κομμάτι είναι το οικονομικό αντάλλαγμα. Το Ιράν θα αποκτήσει πρόσβαση σε ένα ευρύ πακέτο ανασυγκρότησης, ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων, ενώ προβλέπεται και αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων. Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης σταδιακή άρση κυρώσεων, τόσο αμερικανικών όσο και διεθνών, με χρονοδιάγραμμα που θα καθοριστεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας.
Εκεί που το προσχέδιο αγγίζει απευθείας την αγορά πετρελαίου είναι το σημείο για τις εξαγωγές ιρανικού αργού. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών προβλέπεται να εκδώσει εξαιρέσεις που θα επιτρέπουν εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, πετροχημικών και παραγώγων, μαζί με τις αναγκαίες τραπεζικές, ασφαλιστικές και μεταφορικές υπηρεσίες. Με απλά λόγια, εφόσον το σχέδιο προχωρήσει, η αγορά θα αρχίσει να υπολογίζει ξανά το ιρανικό πετρέλαιο ως μέρος της διαθέσιμης παγκόσμιας προσφοράς.
Αυτή η προσδοκία ήταν αρκετή για να προκαλέσει άμεση αντίδραση στις διεθνείς τιμές. Σήμερα, 17 Ιουνίου, το Brent κινείται περίπου στα 78,5 δολάρια το βαρέλι, έχοντας υποχωρήσει κάτω από το ψυχολογικό όριο των 80 δολαρίων. Το αμερικανικό WTI κινείται περίπου στα 75,5 δολάρια το βαρέλι. Πρόκειται για επίπεδα που δείχνουν ότι οι αγορές προεξοφλούν αποκλιμάκωση, έστω και με επιφυλάξεις.
Η πτώση δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα λύθηκε. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η πλήρης επαναφορά της ναυσιπλοΐας και της παραγωγής δεν γίνεται από τη μια ημέρα στην άλλη. Τα αποθέματα έχουν πιεστεί, οι ασφαλιστικές καλύψεις στα πλοία παραμένουν ακριβές, οι ναυτιλιακές εταιρείες θέλουν χρόνο για να επιστρέψουν σε κανονικούς ρυθμούς και η τελική συμφωνία δεν έχει ακόμη υπογραφεί. Με άλλα λόγια, η αγορά πετρελαίου πέφτει επειδή βλέπει φως στο βάθος του τούνελ, όχι επειδή έχει ήδη επιστρέψει πλήρως η κανονικότητα.
Για τους καταναλωτές, το μεγάλο ερώτημα είναι πότε και πόσο θα φανεί αυτή η πτώση στις τιμές της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης. Στην Ελλάδα, η μέση τιμή της αμόλυβδης 95 παραμένει γύρω στα 2 ευρώ το λίτρο, ενώ το πετρέλαιο κίνησης κινείται περίπου στην περιοχή του 1,70 ευρώ. Η τελευταία διαθέσιμη ημερήσια εικόνα δείχνει την αμόλυβδη στα 2,004 ευρώ το λίτρο, το diesel στα 1,706 ευρώ και το υγραέριο κίνησης στα 1,048 ευρώ.
Ωστόσο, η αποκλιμάκωση του αργού δεν μεταφέρεται αυτόματα στην αντλία. Υπάρχει πάντα χρονική υστέρηση λόγω αποθεμάτων, διυλιστηριακών τιμών, μεταφορικού κόστους, ισοτιμίας ευρώ-δολαρίου και φορολογίας. Στην Ελλάδα, όπου ο ειδικός φόρος κατανάλωσης και ο ΦΠΑ αποτελούν μεγάλο μέρος της τελικής τιμής, η πτώση του διεθνούς πετρελαίου περνά μεν στην αγορά, αλλά συνήθως πιο αργά και πιο περιορισμένα από όσο θα περίμενε ο οδηγός.
Αυτό σημαίνει ότι ένα Brent κάτω από τα 80 δολάρια είναι καλή είδηση για την οικονομία, αλλά δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με θεαματική μείωση στην αντλία από την επόμενη ημέρα. Μπορεί, όμως, να λειτουργήσει ανακουφιστικά για τις μεταφορές, την εφοδιαστική αλυσίδα, τα νοικοκυριά και τον πληθωρισμό, εφόσον η πτώση διατηρηθεί και δεν ανατραπεί από νέα γεωπολιτική ένταση.
Το προσχέδιο των 14 σημείων έχει, επομένως, διπλή ανάγνωση. Από τη μία, είναι ένα πολιτικό κείμενο που επιχειρεί να κλείσει έναν επικίνδυνο κύκλο σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Από την άλλη, είναι ένα ενεργειακό σήμα προς τις αγορές ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου μπορεί να αυξηθεί και ότι ο κίνδυνος στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να μειωθεί.
Το κλειδί βρίσκεται πλέον στην υπογραφή, στην εφαρμογή και στην αξιοπιστία των δεσμεύσεων. Αν το μνημόνιο γίνει πραγματική συμφωνία, αν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν πλήρως και αν το ιρανικό πετρέλαιο επιστρέψει ομαλά στην αγορά, τότε η πτώση κάτω από τα 80 δολάρια μπορεί να μην είναι απλώς μια στιγμιαία αντίδραση των traders, αλλά η αρχή μιας νέας φάσης αποκλιμάκωσης.
Μέχρι τότε, η αγορά θα κινείται ανάμεσα στην ελπίδα και στην επιφυλακή. Και οι καταναλωτές θα κοιτούν όχι μόνο το βαρέλι, αλλά και την αντλία.
