Ο Έμπολα είναι ένας εξαιρετικά επικίνδυνος ιός, οπότε η ταχεία κινητοποίηση και αντιμετώπισή του σε περίπτωση ξεσπάσματος είναι κρίσιμη – ωστόσο στην περίπτωση της επιδημίας στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό αυτό έχει καθυστερήσει και χιλιάδες είναι οι άνθρωποι που κινδυνεύουν.
Η διαδρομή ενός φέρετρου
Σύμφωνα με το Reuters, μια επιδημιολογική έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη, με τους ειδικούς να διερευνούν αν η κηδεία ενός πάστορα τον περασμένο Φεβρουάριο λειτούργησε ως καταλύτης για τη διασπορά του ιού στην περιοχή. Κατά τη μεταφορά της σορού ενός 44χρονου από το νεκροτομείο της Μπούνια προς το Μονγκμπουάλου, το ξύλινο φέρετρο υπέστη σοβαρές ζημιές εξαιτίας της κακής κατάστασης του οδικού δικτύου.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η μεταφορά του φέρετρου που είχε υποστεί ζημιές ενδέχεται να προηγήθηκε ενός από τα πρώτα ύποπτα περιστατικά υπερμετάδοσης: της κηδείας του πάστορα Παλούκου Μακούντι Ντενί, στις 4 Φεβρουαρίου.
Οι υγειονομικές αρχές δυσκολεύονται να ελέγξουν την ταχέως εξαπλούμενη επιδημία ενός σπάνιου στελέχους του Έμπολα, του Bundibugyo, το οποίο σκοτώνει το 30%-50% των ανθρώπων που μολύνονται και για το οποίο δεν υπάρχει ούτε εμβόλιο ούτε θεραπεία. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί περίπου 635 επιβεβαιωμένα κρούσματα και τουλάχιστον 127 θάνατοι στην ανατολική περιοχή του Κονγκό, αν και οι αρχές προειδοποιούν ότι ο πραγματικός απολογισμός μπορεί να είναι πολύ υψηλότερος.
Ένας επιδημιολόγος που συμμετέχει στην έρευνα εκτιμά ότι ο ιός κυκλοφορούσε αθόρυβα για τέσσερις έως έξι μήνες πριν από την επίσημη επιβεβαίωση της επιδημίας στις 15 Μαΐου. Ο ίδιος διευκρίνισε ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί αν ο πάστορας Μακούντι- ο οποίος δεν εξετάστηκε ποτέ για Έμπολα- είχε πράγματι μολυνθεί με τον ιό και για να εντοπιστεί η αρχική πηγή της επιδημίας.
Το Reuters ανασύνθεσε τα γεγονότα γύρω από την κηδεία του πάστορα στην απομακρυσμένη πόλη Μονγκμπουάλου, βασιζόμενο σε συνεντεύξεις με γιατρούς, τοπικούς αξιωματούχους και συγγενείς θυμάτων, καθώς και σε αρχεία νοσοκομείων, ληξιαρχείων και κρατικών υπηρεσιών. Το σπασμένο φέρετρο αποδείχθηκε απλώς η αρχή της υπόθεσης.
Σενάρια για τη διασπορά του υιού
Πριν μετακομίσει στην Μπούνια για να γίνει κληρικός, ο Μακούντι – πιο γνωστός ως Παλούκου – ήταν πυλώνας της εθνικής κοινότητας Νάντε του Μονγκμπουάλου και ιδρυτής του τοπικού συνεταιρισμού ξυλάνθρακα, είπε ο 70χρονος Πασκάλ Κιμπάλι, ο πατέρας του πάστορα. Ο Κιμπάλι, γνωστός ως Πάκα, θυμάται ότι κοίταξε το φέρετρο και σκέφτηκε: «Ο πρωτότοκος γιος μου δεν μπορεί να ταφεί σε αυτό το φέρετρο».
Οι συγγενείς έσπευσαν να αγοράσουν ένα καινούργιο φέρετρο από έναν τοπικό κατασκευαστή. Η σορός μεταφέρθηκε στο νέο φέρετρο πριν από τη δύση του ήλιου. Ακολούθησε αγρυπνία και στη συνέχεια η ταφή στο κοιμητήριο. Στις παραδοσιακές αγρυπνίες στο Κονγκό, οι πενθούντες συχνά αγγίζουν ή και φιλούν τη σορό, ωστόσο δεν είναι σαφές αν συνέβη κάτι τέτοιο στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Περισσότεροι από 80 συγγενείς, φίλοι και κάτοικοι συγκεντρώθηκαν στο κοιμητήριο εκείνο το απόγευμα. Τις επόμενες ημέρες αρκετά μέλη της κοινότητας άρχισαν να νοσούν. Σύμφωνα με τον δήμαρχο της πόλης, μέσα σε δύο εβδομάδες καταγράφηκαν σχεδόν 50 θάνατοι. Ανάμεσα στα πρώτα θύματα ήταν και ο αδελφός του πάστορα, ένας 36χρονος μεταλλωρύχος, που πέθανε στις 16 Φεβρουαρίου. Μέσα στις επόμενες εβδομάδες πέθαναν άλλα δύο μέλη της οικογένειας.
Λίγο πριν από την κηδεία, κάτοικοι της περιοχής μετέφεραν τη σορό ενός πάστορα σε νέο φέρετρο. Εάν ο Μακούντι είχε μολυνθεί από Έμπολα, η κίνηση αυτή θα μπορούσε να ενέχει σοβαρό κίνδυνο μετάδοσης, καθώς οι σοροί των θυμάτων του ιού παραμένουν ιδιαίτερα μολυσματικές. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, καταγράφηκαν δεκάδες θάνατοι στην περιοχή. Το σπασμένο φέρετρο, εν τω μεταξύ, πυρπολήθηκε υπό μυστηριώδεις συνθήκες, συμβάλλοντας στη διάδοση φημών ότι η εξάπλωση της ασθένειας οφειλόταν σε κατάρα.
Σύμφωνα με τρεις γιατρούς και μία νοσηλεύτρια, ο Μακούντι είχε διαγνωστεί με περιτονίτιδα– μια σοβαρή λοίμωξη της κοιλιακής χώρας- σε νοσοκομείο της Μπούνια, στις 3 Φεβρουαρίου. Την περίοδο εκείνη δεν έγιναν δειγματοληπτικοί έλεγχοι για Έμπολα, καθώς οι αρχές δεν γνώριζαν ότι βρισκόταν σε εξέλιξη επιδημία.
Ο καθηγητής λοιμωδών νοσημάτων Ντέιβιντ Χέιμαν επεσήμανε ότι η περιτονίτιδα μπορεί να αποτελεί εκδήλωση σοβαρής λοίμωξης από Έμπολα, αλλά χωρίς εργαστηριακό έλεγχο είναι αδύνατο να επιβεβαιωθεί η αιτία θανάτου του πάστορα. Το σπασμένο φέρετρο έφτασε στο Μονγκμπουάλου το απόγευμα της 4ης Φεβρουαρίου. Δεκάδες συγγενείς είχαν ήδη συγκεντρωθεί στο οικογενειακό συγκρότημα κατοικιών.
Τι εξετάζεται
Σύμφωνα με τον πατέρα και τον θείο του πάστορα, υπεύθυνοι ήταν πιθανόν μια ομάδα μεθυσμένων νεαρών, χωρίς όμως να υπάρχουν περισσότερα στοιχεία. Για πολλούς κατοίκους, η καύση του φερέτρου θεωρήθηκε προσβολή προς τους προγόνους. Οι φήμες ενισχύθηκαν όταν, σε άλλη οικογενειακή κηδεία, ξέσπασε διαμάχη μεταξύ συγγενών σχετικά με το άνοιγμα του φέρετρου, με αποτέλεσμα να παρέμβει η αστυνομία. Σταδιακά διαδόθηκε η φήμη ότι οι επακόλουθοι θάνατοι δεν οφείλονταν σε κάποιον ιό, αλλά σε κατάρα των προγόνων που είχαν εξοργιστεί με όσα συνέβησαν στις δύο ταφές.
Η φήμη αυτή εξαπλώθηκε γρήγορα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ τοπικό μουσικό συγκρότημα ηχογράφησε ακόμη και τραγούδι εμπνευσμένο από τις φήμες. Ένας από τους στίχους έλεγε: «Ακούμε ότι ένα φέρετρο περιπλανιέται στο Μονγκμπουάλου, αφήνοντας πίσω του την καταστροφή». Το τραγούδι τροφοδότησε ακόμη και μια τάση στο TikTok, με χρήστες να αναρτούν βίντεο όπου φέρετρα φαίνονται να κινούνται μόνα τους σε χωματόδρομους ή να αιωρούνται πάνω από τρομοκρατημένους κατοίκους.
