Στις 3 Νοεμβρίου 1957, ένα μικρό αδέσποτο σκυλί απογειώθηκε από το σοβιετικό κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ μέσα στον Σπούτνικ 2. Η Λάικα έγινε το πρώτο ζώο που μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη. Ήταν ένα επίτευγμα που συγκλόνισε τον πλανήτη, αλλά είχε μια σκοτεινή πλευρά: οι άνθρωποι που την έστειλαν στο Διάστημα γνώριζαν ότι δεν είχαν κατασκευάσει τρόπο επιστροφής της.
Η Λάικα είχε βρεθεί στους δρόμους της Μόσχας. Ήταν μικρόσωμη, ημίαιμη και υπολογίζεται ότι ήταν περίπου τριών ετών. Το αρχικό της όνομα ήταν Κουντριάβκα, δηλαδή «Μικρή Σγουρή». Επιλέχθηκε μαζί με άλλα σκυλιά για την αντοχή της και υποβλήθηκε σε επίπονη προετοιμασία: περιορισμό σε στενούς χώρους, θορύβους, δονήσεις και προσομοιώσεις επιτάχυνσης.
Μια αποστολή χωρίς εισιτήριο επιστροφής
Ο Σπούτνικ 1 είχε εκτοξευθεί μόλις έναν μήνα νωρίτερα, στις 4 Οκτωβρίου. Η σοβιετική ηγεσία επιδίωκε μια νέα εντυπωσιακή επιτυχία στην επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης. Ο Σπούτνικ 2 σχεδιάστηκε βιαστικά, με βάρος περίπου 508 κιλά. Διέθετε παροχή οξυγόνου, τροφή, αισθητήρες και συστήματα παρακολούθησης της κατάστασης του ζώου, αλλά όχι μηχανισμό ασφαλούς επανεισόδου και ανάκτησης.
Το διαστημόπλοιο μπορούσε να μεταδώσει πολύτιμες μετρήσεις για την καρδιά, την αναπνοή και τις αντιδράσεις ενός ζωντανού οργανισμού κατά την εκτόξευση και την έλλειψη βαρύτητας. Δεν μπορούσε όμως να προσφέρει στη Λάικα αυτό που της χρωστούσαν οι δημιουργοί του: μια επιστροφή στο σπίτι.
Οι τελευταίες ώρες και η αλήθεια που άργησε
Η εκτόξευση και οι ακραίες συνθήκες προκάλεσαν έντονη σωματική καταπόνηση. Η θερμοκρασία στο εσωτερικό αυξήθηκε επικίνδυνα και η Λάικα πέθανε μέσα σε λίγες ώρες, από υπερθερμία και στρες. Για πολλά χρόνια οι σοβιετικές ανακοινώσεις παρουσίαζαν διαφορετική εικόνα για τη διάρκεια της επιβίωσής της. Το 2002 έγιναν ευρύτερα γνωστά τα στοιχεία που επιβεβαίωσαν τον πρόωρο θάνατό της.
Ο δορυφόρος συνέχισε να περιφέρεται γύρω από τη Γη χωρίς τη ζωντανή επιβάτιδά του. Οι μπαταρίες του εξαντλήθηκαν στις 10 Νοεμβρίου 1957. Στις 14 Απριλίου 1958, ο Σπούτνικ 2 καταστράφηκε κατά την επανείσοδό του στην ατμόσφαιρα.
Ήταν πράγματι το πρώτο πλάσμα στο Διάστημα;
Όχι με την απόλυτη έννοια. Τον Φεβρουάριο του 1947 οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν εκτοξεύσει μύγες των φρούτων σε υποτροχιακή πτήση, ενώ το 1951 σοβιετικοί σκύλοι είχαν φτάσει στο Διάστημα και είχαν επιστρέψει. Η μοναδική ιστορική πρωτιά της Λάικα είναι ότι έγινε το πρώτο ζωντανό ον που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη.
Από τη Λάικα στον Γκαγκάριν
Τον Αύγουστο του 1960, οι σκυλίτσες Μπέλκα και Στρέλκα πραγματοποίησαν τροχιακή πτήση και επέστρεψαν ζωντανές. Στις 12 Απριλίου 1961, ο Γιούρι Γκαγκάριν έγινε ο πρώτος άνθρωπος στο Διάστημα. Οι πτήσεις με ζώα συνέβαλαν στην κατανόηση των κινδύνων της διαστημικής πτήσης, αλλά η ιστορία της Λάικα παραμένει μια ισχυρή υπενθύμιση του ηθικού κόστους αυτής της προόδου.
Η κληρονομιά της μικρής σκυλίτσας
Η Λάικα δεν επέλεξε την αποστολή της και δεν γνώριζε ότι το ταξίδι ήταν χωρίς επιστροφή. Έγινε σύμβολο της διαστημικής εποχής, αλλά και της ευθύνης του ανθρώπου απέναντι στα ζώα που χρησιμοποιεί στην έρευνα. Η δική της ιστορία δεν είναι μόνο μια ιστορία τεχνολογικού θριάμβου. Είναι και μια ιστορία που μας υποχρεώνει να αναρωτηθούμε ποιο τίμημα είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε για την επιστημονική πρόοδο.
Πηγές: NASA – «60 Years Ago: The First Animal in Orbit», «A Brief History of Animals in Space», «65 Years Ago: Sputnik Ushers in the Space Age»· HISTORY, «Soviet Union Launches a Dog into Space»· Guinness World Records, «First Death in Orbit».
