Μέσω Κίνας, Χονγκ Κονγκ, Τουρκίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, αλλά και άλλων ενδιάμεσων κόμβων, ευρωπαϊκά εξαρτήματα που υπόκεινται σε καθεστώς κυρώσεων καταλήγουν να ενσωματώνονται σε ρωσικά επιθετικά drones που σπέρνουν το θάνατο στην Ουκρανία και καταστρέφουν κρίσιμες υποδομές. Παρά τους ενισχυμένους ελέγχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά την εισβολή του 2022, η ροή τεχνολογίας διπλής χρήσης προς τη ρωσική πολεμική βιομηχανία δεν έχει διακοπεί.
Σύμφωνα με έρευνα των βελγικών εφημερίδων L’Echo και De Tijd, οι αποστολές βελγικής και ευρωπαϊκής τεχνολογίας που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε στρατιωτικά drones συνεχίζουν να εισρέουν στη Ρωσία. Η έρευνα αποτελεί μέρος διασυνοριακού δημοσιογραφικού πρότζεκτ που ξεκίνησε από τη De Tijd και συντονίστηκε από το The Kyiv Independent και το OCCRP, με τη συμμετοχή των Paper Trail Media, Der Standard, The Times, The Irish Times και InfoLibre.
Τα ευρωπαϊκά ίχνη στα Geran-2
Η πλειονότητα των drones που καταρρίφθηκαν φέτος στην Ουκρανία ήταν τύπου Geran-2, η ρωσική εκδοχή του ιρανικού Shahed-136. Μετά την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής τον Φεβρουάριο του 2022, η Μόσχα απέκτησε ιρανική τεχνογνωσία και επένδυσε στη μαζική εγχώρια παραγωγή του συγκεκριμένου μοντέλου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, 112 από τα 687 εξαρτήματα που περιέχουν τα Geran-2 προέρχονται από 19 ευρωπαϊκές εταιρείες εγκατεστημένες σε οκτώ χώρες: Ελβετία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, Αυστρία, Ολλανδία, Ιρλανδία, Ισπανία και Πολωνία.
Στα συντρίμμια drones που ανέλυσε η ουκρανική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών εντοπίστηκαν επίσης αμερικανικά, ιαπωνικά και ταϊβανέζικα εξαρτήματα. Ορισμένα είχαν κατασκευαστεί το 2024 και το 2025, δηλαδή δύο και τρία χρόνια μετά την επιβολή των κυρώσεων.
Συνολικά, τα εξαρτήματα αριθμούνται σε εκατοντάδες. Μόνο λίγες δεκάδες είναι ρωσικής προέλευσης. Τα υπόλοιπα περιλαμβάνουν μικροτσίπ, δέκτες GNSS, τρανζίστορ, διόδους, κεραίες και ακόμη και αντλίες καυσίμου.
Η σημασία του Geran-2 είναι στρατηγική. Με εκτιμώμενη εμβέλεια που φτάνει έως και τα 2.500 χιλιόμετρα, το drone μπορεί θεωρητικά να πλήξει στόχους βαθιά στην ευρωπαϊκή επικράτεια. Ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών εκφράζουν ανησυχία τόσο για το βεληνεκές όσο και για τη δυνατότητα μαζικής παραγωγής του.
Το βελγικό αποτύπωμα – Sint-Niklaas
Βελγικά εξαρτήματα που κατασκευάζονται από εταιρεία στο Sint-Niklaas βρέθηκαν επίσης σε ρωσικά drones. Παρά τη βούληση της εταιρείας, περισσότερες από 200 αποστολές των προϊόντων της στη Ρωσία φέρεται να πραγματοποιήθηκαν μεταξύ Σεπτεμβρίου 2022 και Ιουλίου 2024.
Οι αποστολές αυτές πέρασαν μέσω Χονγκ Κονγκ, Κίνας, Τουρκίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων πριν καταλήξουν στη ρωσική αγορά, καταδεικνύοντας πώς λειτουργεί η παράκαμψη των κυρώσεων μέσω τρίτων χωρών.
Πώς παρακάμπτονται οι κυρώσεις
Μετά τη ρωσική εισβολή, η ΕΕ απαγόρευσε την εξαγωγή προϊόντων διπλής χρήσης προς τη Ρωσία και τη Λευκορωσία. Το 2024 προστέθηκε και υποχρεωτική ρήτρα «no re-export to Russia» στα συμβόλαια ευρωπαϊκών εταιρειών.
Ωστόσο, εμπορικά δεδομένα δείχνουν ότι μεταξύ Ιανουαρίου 2024 και Μαρτίου 2025 καταγράφηκαν 672 αποστολές κυρωμένων εξαρτημάτων ευρωπαϊκής προέλευσης προς τη Ρωσία. Οι αποστολές πραγματοποιήθηκαν από 178 εταιρείες, κυρίως με έδρα την Κίνα και το Χονγκ Κονγκ.
Σε αρκετές περιπτώσεις, τα ευρωπαϊκά εξαρτήματα πωλήθηκαν αρχικά σε ασιατικές εταιρείες, ενσωματώθηκαν σε άλλες συσκευές και στη συνέχεια επανεξήχθησαν στη Ρωσία. Άλλες διαδρομές περιλάμβαναν την Τουρκία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ευρωπαϊκές εταιρείες εξήγαγαν απευθείας προϊόντα στη Ρωσία. Ωστόσο, η πολυπλοκότητα των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού επιτρέπει τη μεταπώληση ή την επανεξαγωγή μέσω διανομέων και ενδιάμεσων εταιρειών.
Η υπόθεση του αυστριακού αισθητήρα
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ένας μικρός περιστροφικός αισθητήρας της αυστριακής AMS Osram. Πωλήθηκε τον Ιούλιο του 2024 σε εταιρεία στο Χονγκ Κονγκ και αργότερα εντοπίστηκε σε Geran-2 που καταρρίφθηκε στην Ουκρανία.
Το drone είχε παραχθεί στο εργοστάσιο Kupol στο Ιζέβσκ. Το έτος κατασκευής του αισθητήρα προσδιορίστηκε στο 2024.
Η εταιρεία ανέφερε ότι τα συμβόλαιά της απαγορεύουν ρητά τη στρατιωτική χρήση. Πιθανότερο σενάριο είναι ότι το εξάρτημα ενσωματώθηκε σε κινεζικής παραγωγής σύστημα πριν καταλήξει στη Ρωσία.
Ανάλογη είναι η περίπτωση της ελβετικής u-blox, της οποίας δέκτες GNSS βρέθηκαν επίσης σε drones. Η εταιρεία δηλώνει ότι διέκοψε τις πωλήσεις προς τη Ρωσία μετά το 2022, ωστόσο εξαρτήματα κατέληξαν στη χώρα μέσω τρίτων διανομέων.
«Ο πύραυλος κρουζ των φτωχών»
Το Geran-2 κοστίζει μεταξύ 20.000 έως 50.000 δολάρια και έχει χαρακτηριστεί ως «ο πύραυλος κρουζ των φτωχών». Η Ρωσία έχει αυξήσει δραματικά την παραγωγή του φτάνοντας τις 3.000 μονάδες τον μήνα στα τέλη του 2025. Το 2025 εξαπέλυσε 34.000 τέτοια drones, ενώ μόνο κατά τον πρώτο ενάμιση μήνα του 2026 εκτοξεύθηκαν περισσότερα από 4.600.
Το κάθε drone φέρει 50 έως 90 κιλά εκρηκτικών και συχνά επιχειρούν σε «σμήνη» 300 έως 500 μονάδων μαζί με πυραύλους, προκαλώντας εκτεταμένες ζημιές στο ενεργειακό δίκτυο και αφήνοντας περίπου ένα εκατομμύριο ανθρώπους χωρίς θέρμανση και ρεύμα μέσα στον χειμώνα. Επίσης, ο ΟΗΕ κατέγραψε 682 θύματα αμάχων από όπλα μεγάλου βεληνεκούς μόνο το 2025, ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία της ουκρανικής Πολεμικής Αεροπορίας, το 2025 υπήρξαν μόλις οκτώ νύχτες χωρίς επιθέσεις.
Το πολιτικό ερώτημα για την ΕΕ
Ο απεσταλμένος της ΕΕ για τις κυρώσεις David O’Sullivan έχει δηλώσει ότι η αντιμετώπιση της παράκαμψης αποτελεί «κορυφαία προτεραιότητα» και ότι η Ένωση συνεργάζεται με τρίτες χώρες για να περιορίσει τις επανεξαγωγές. Ωστόσο, νομικοί ειδικοί αναφέρουν ότι νέες εταιρείες-βιτρίνες δημιουργούνται διαρκώς για να αντικαταστήσουν όσες μπαίνουν σε λίστες κυρώσεων.
Ο Ουκρανός επίτροπος κυρώσεων Vladyslav Vlasiuk δηλώνει ότι χωρίς δυτική τεχνολογία «η Ρωσία δεν θα μπορούσε να παράγει το Geran-2» και καλεί τους κατασκευαστές να ενισχύσουν τον έλεγχο των διανομέων τους.
Παρά το εκτεταμένο καθεστώς περιορισμών, οι διαδρομές μέσω Ασίας και Μέσης Ανατολής εξακολουθούν να επιτρέπουν την έμμεση πρόσβαση της Μόσχας σε κρίσιμα εξαρτήματα.
Το ερώτημα που παραμένει για τις Βρυξέλλες είναι αν μπορεί πράγματι να κλείσει αυτά τα παράθυρα ή αν η ρωσική πολεμική βιομηχανία θα συνεχίσει να τροφοδοτείται από ευρωπαϊκή τεχνολογία, μέσω ενός όλο και πιο σύνθετου δικτύου παγκόσμιων διαδρομών.
Πηγές: kyiv independent, OCCRP, Le Soir
