Έναν κόσμο αγνώριστο σε σχέση με τον σημερινό, με θερμοκρασίες έως και 4 βαθμούς Κελσίου υψηλότερες, συχνότερες και πιο ακραίες πυρκαγιές, περιορισμένη κτηνοτροφία και τρόφιμα που θα παράγονται ολοένα περισσότερο σε εργαστήρια, περιγράφει επιστημονική μελέτη για το πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί η ζωή μέχρι το 2100.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη θα μπορούσε να μεταμορφώσει ριζικά τα οικοσυστήματα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παράγουν και καταναλώνουν την τροφή τους.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Australian Journal of Botany, εξετάζει πιθανά σενάρια για έναν πλανήτη όπου η μέση παγκόσμια θερμοκρασία θα έχει αυξηθεί κατά περίπου 4°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Οι επιπτώσεις έχουν ήδη αρχίσει
Οι εξελίξεις που περιγράφονται για το 2100 δεν αποτελούν αποκλειστικά μια μακρινή υπόθεση. Ήδη, ακραία καιρικά φαινόμενα σε πολλές περιοχές του πλανήτη επηρεάζουν την αγροτική παραγωγή και δοκιμάζουν τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Παρατεταμένοι καύσωνες, ξηρασίες και επεισόδια ακραίας ζέστης έχουν προκαλέσει απώλειες στις καλλιέργειες, ενώ παράλληλα εντείνουν τις πιέσεις στην παραγωγή και στις τιμές βασικών αγροτικών προϊόντων.
Όπως επισημαίνει σχετικό ρεπορτάζ του Independent, το φαινόμενο El Niño συνέβαλε στην ενίσχυση των υψηλών θερμοκρασιών και συνδέθηκε με ακραίες συνθήκες σε αρκετές χώρες. Παραγωγικές περιοχές βρέθηκαν αντιμέτωπες είτε με σοβαρή έλλειψη νερού είτε με υπερβολική ζέστη, αυξάνοντας τους φόβους για μειωμένες σοδειές και νέες ανατιμήσεις.
Οι πιέσεις αφορούν ένα ευρύ φάσμα προϊόντων, από φρούτα και λαχανικά έως καλλιέργειες που εξαρτώνται ιδιαίτερα από συγκεκριμένες κλιματικές συνθήκες.
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι καύσωνες, ξηρασίες και ακραίες βροχοπτώσεις εμφανίζονται όλο και συχνότερα ταυτόχρονα σε σημαντικές γεωργικές περιοχές του κόσμου. Το γεγονός αυτό αυξάνει τον κίνδυνο παράλληλων προβλημάτων στην παγκόσμια παραγωγή και τροφοδοσία.
Έτσι, η ανάγκη για νέους τρόπους παραγωγής τροφίμων δεν αφορά μόνο το μακρινό μέλλον. Οι πιέσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αυτή τη μετάβαση είναι ήδη ορατές.
Περισσότερες και πιο ακραίες πυρκαγιές
Μία από τις σημαντικότερες προειδοποιήσεις της μελέτης αφορά την αύξηση των καιρικών συνθηκών που ευνοούν την εκδήλωση και την εξάπλωση πυρκαγιών. Υψηλές θερμοκρασίες, παρατεταμένη ξηρασία και ισχυροί άνεμοι δημιουργούν ένα ολοένα πιο ευνοϊκό περιβάλλον για ακραίες πυρκαγιές.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι πυρκαγιές θα μπορούσαν να γίνουν συχνότερες και εντονότερες, μεταμορφώνοντας ολόκληρες περιοχές και θέτοντας σε κίνδυνο την επιβίωση φυτικών και ζωικών ειδών.
Ιδιαίτερα ευάλωτα θεωρούνται οικοσυστήματα όπως τα τροπικά δάση, τα οποία χρειάζονται μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς σοβαρές πυρκαγιές προκειμένου να ανακάμψουν.
«Καθώς οι ακραίες συνθήκες πυρκαγιάς θα γίνονται συχνότερες, θα είναι όλο και δυσκολότερο να διατηρηθούν αυτά τα οικοσυστήματα», δήλωσε ο καθηγητής Μαρκ Γουέστομπι, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης.
Οι εκτιμήσεις αυτές συνάδουν με προηγούμενες προειδοποιήσεις διεθνών οργανισμών. Έκθεση του Περιβαλλοντικού Προγράμματος του ΟΗΕ (UNEP) και του GRID-Arendal εκτιμά ότι τα ακραία περιστατικά πυρκαγιών θα μπορούσαν να αυξηθούν παγκοσμίως κατά 14% έως το 2030, 30% έως το 2050 και 50% έως το τέλος του αιώνα.
Η έκθεση υπογραμμίζει την ανάγκη αλλαγής της στρατηγικής αντιμετώπισης των πυρκαγιών, με μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη και την προετοιμασία και όχι αποκλειστικά στην καταστολή μετά την εκδήλωσή τους.
Το κρέας και το γάλα χωρίς ζώα
Η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να επηρεάσει και έναν από τους πιο παραδοσιακούς τομείς της διατροφής: την κτηνοτροφία.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι έως το τέλος του αιώνα η παραδοσιακή εκτροφή βοοειδών και προβάτων ενδέχεται να έχει περιοριστεί σημαντικά, με μέρος της παραγωγής κρέατος και γαλακτοκομικών να μεταφέρεται σε εργαστηριακές εγκαταστάσεις.
Κρέας που παράγεται από ζωικά κύτταρα και γαλακτοκομικά προϊόντα που παρασκευάζονται χωρίς την ανάγκη αγελάδων θα μπορούσαν να αποτελέσουν μεγαλύτερο μέρος της διατροφής του μέλλοντος.
Μια τέτοια μετάβαση θα περιόριζε την ανάγκη για βοσκοτόπους και ζωοτροφές, ενώ θα μπορούσε να μειώσει και ορισμένες από τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της κτηνοτροφίας.
Η τεχνολογία, άλλωστε, έχει ήδη αρχίσει να περνά από το εργαστήριο στην αγορά. Καλλιεργούμενο κρέας έχει λάβει έγκριση για πώληση σε ορισμένες χώρες, ενώ εταιρείες αναπτύσσουν πρωτεΐνες γάλακτος χωρίς τη χρήση αγελάδων.
Παράλληλα, εξελίσσονται τεχνολογίες για την παραγωγή προϊόντων όπως η σοκολάτα και ο καφές σε εργαστηριακό περιβάλλον, καθώς οι παραδοσιακές καλλιέργειες αντιμετωπίζουν ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις από την κλιματική αλλαγή.
Η γενετική τεχνολογία απέναντι στα επιβλαβή είδη
Ένα ακόμη στοιχείο του πιθανού κόσμου του 2100 είναι η ευρύτερη χρήση της γενετικής επεξεργασίας για τον έλεγχο συγκεκριμένων ζωικών ειδών.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τέτοιες τεχνολογίες θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για τον περιορισμό πληθυσμών εντόμων και άλλων ζώων που προκαλούν σοβαρές ζημιές στα οικοσυστήματα ή μεταδίδουν ασθένειες.
Ήδη αναπτύσσονται γενετικά τροποποιημένα κουνούπια με στόχο τον περιορισμό ειδών που μεταδίδουν ασθένειες όπως ο δάγκειος πυρετός και ο κίτρινος πυρετός.
Παρόμοιες τεχνολογίες εξετάζονται και για την αντιμετώπιση χωροκατακτητικών ειδών και παρασίτων, μεταξύ άλλων ποντικών, αρουραίων και ορισμένων ειδών φρύνων.
«Σε 70 χρόνια πολλά οικοσυστήματα θα είναι διαφορετικά»
«Σε 70 χρόνια, πολλά οικοσυστήματα θα είναι ουσιαστικά διαφορετικά», υπογραμμίζουν οι συγγραφείς της μελέτης.
Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να αποτελέσει έναν από τους βασικούς παράγοντες αυτής της μεταμόρφωσης, σε συνδυασμό με τις πυρκαγιές, τις ακραίες θερμοκρασίες, τις ξηρασίες, τις πλημμύρες και την αύξηση των συγκεντρώσεων διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα.
Την ίδια στιγμή, η τεχνολογική εξέλιξη αναμένεται να διαδραματίσει ολοένα σημαντικότερο ρόλο. Τρόφιμα κυτταρικής καλλιέργειας, γενετικές παρεμβάσεις και νέες μέθοδοι παραγωγής θα μπορούσαν να αποτελέσουν βασικά εργαλεία προσαρμογής σε έναν θερμότερο πλανήτη.
Αν και η μελέτη επικεντρώνεται στην Αυστραλία, οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι πολλές από τις τάσεις που περιγράφονται δεν περιορίζονται στη συγκεκριμένη χώρα. Η συχνότερη εμφάνιση ακραίων θερμοκρασιών, πυρκαγιών, ξηρασιών και πλημμυρών, σε συνδυασμό με την πίεση στην παραγωγή τροφίμων, αποτελεί πρόκληση που αφορά συνολικά τον πλανήτη.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πώς θα μοιάζει ο κόσμος το 2100, αλλά και πόσο γρήγορα θα χρειαστεί η ανθρωπότητα να προσαρμοστεί στις αλλαγές που έχουν ήδη αρχίσει να διαμορφώνουν το μέλλον της.
