Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνέχεια των αποφάσεων της Συνόδου του Δεκεμβρίου, υιοθέτησε σήμερα δέσμη νομοθετικών προτάσεων για τη διασφάλιση συνεχούς και προβλέψιμης χρηματοδοτικής στήριξης προς την Ουκρανία για τα έτη 2026 και 2027, συνολικού ύψους 90 δισ. ευρώ. Η πρωτοβουλία αυτή σηματοδοτεί ένα σημαντικό ορόσημο στη σταθερή στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ουκρανία, ιδίως όσον αφορά την άμυνά της απέναντι στον συνεχιζόμενο επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας και όπως προκύπτει αφήνει «παραθυράκια» για αγορά οπλικών συστημάτων εκτός ΕΕ.
Πιο ειδικά, η σημερινή δέσμη αποτελεί τη θεσμική συνέχεια της πολιτικής απόφασης που ελήφθη στη Σύνοδο του Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Δεκέμβριο, όταν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων δεν κατέστη δυνατό να καταλήξουν σε ομοφωνία για την αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων σε επίπεδο Ένωσης. Υπό αυτές τις συνθήκες, αποφασίστηκε η προσφυγή στον μηχανισμό της ενισχυμένης συνεργασίας, προκειμένου να μπορέσει ομάδα κρατών μελών να προχωρήσει και να διασφαλιστεί η συνέχεια της ευρωπαϊκής στήριξης προς το Κίεβο.
Κατά την παρουσίαση της πρωτοβουλίας, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι «τα δύο τρίτα της στήριξης, δηλαδή 60 δισ. ευρώ, θα κατευθυνθούν σε στρατιωτική βοήθεια και το υπόλοιπο ένα τρίτο, 30 δισ. ευρώ, σε γενική δημοσιονομική στήριξη». Όπως τόνισε, η στρατιωτική συνιστώσα θα επιτρέψει στην Ουκρανία «να σταθεί ισχυρή απέναντι στη Ρωσία» και, ταυτόχρονα, «να ενσωματωθεί πιο στενά στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανική βάση».
Η φον ντερ Λάιεν εξήγησε ότι η χρήση των κονδυλίων θα δομηθεί σε μεγάλο βαθμό με βάση τη λογική της πρότασης SAFE. Οι προμήθειες θα κατευθύνονται κατά προτεραιότητα στην Ουκρανία, στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στους εταίρους της στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και την ΕΖΕΣ.
Ωστόσο, όταν ο αναγκαίος εξοπλισμός δεν είναι διαθέσιμος εντός αυτής της γεωγραφικής περιοχής ή δεν μπορεί να παραδοθεί εγκαίρως, θα είναι δυνατή, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, η προμήθειά του εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, βάσει μιας κλιμακωτής αρχής ευρωπαϊκής προτίμησης. Υπενθυμξίζεται ότι τόσο η Ελλάδα όσο και άλλες χώρες επέμεναν αφού η Ουκρανία θα στηριχθεί με ευρωπαϊκά κεφάλαια τότε θα π ρέπει να αγοράζει και Ευρωπαϊκά.
Επίσης η φον ντερ Λάιεν, αναφερόμενη στη δημοσιονομική στήριξη, υπογράμμισε ότι τα 30 δισ. ευρώ θα συνδέονται με μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που φέρνουν την Ουκρανία πιο κοντά στην ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το νομοθετικό πακέτο που υιοθετήθηκε σήμερα αποτελείται από τρεις προτάσεις. Περιλαμβάνει, πρώτον, νέα πρόταση για τη θέσπιση δανείου στήριξης προς την Ουκρανία ύψους 90 δισ. ευρώ, βάσει του άρθρου 212 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεύτερον, πρόταση τροποποίησης του κανονισμού για τη Διευκόλυνση για την Ουκρανία (Ukraine Facility), επίσης βάσει του άρθρου 212 ΣΛΕΕ, ως ενός από τα μέσα υλοποίησης της δημοσιονομικής βοήθειας. Και τρίτον, πρόταση τροποποίησης του κανονισμού για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, βάσει του άρθρου 312 ΣΛΕΕ, ώστε να καταστεί δυνατή η κάλυψη του δανείου μέσω του δημοσιονομικού «περιθωρίου ασφαλείας» (headroom) του προϋπολογισμού της Ένωσης.
Η χρηματοδοτική αυτή δέσμευση θα λάβει τη μορφή δανείου περιορισμένης αναγωγής ύψους 90 δισ. ευρώ για τη διετία 2026–2027, γνωστού ως Ukraine Support Loan. Η στήριξη θα βοηθήσει την Ουκρανία να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες, να διασφαλίσει τη συνέχιση της λειτουργίας του κράτους και των βασικών δημόσιων υπηρεσιών και να ενισχύσει τη συνολική ανθεκτικότητά της.
Υπενθυμίζεται ότι στη Σύνοδο του Δεκεμβρίου ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ταχθεί υπέρ της παροχής άτοκου δανείου ύψους 90 δισ. ευρώ, χρηματοδοτούμενου μέσω του δημοσιονομικού περιθωρίου του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, επισημαίνοντας ότι η επιλογή αυτή διασφαλίζει πως δεν υπάρχουν δημοσιονομικές συνέπειες για καμία ευρωπαϊκή χώρα. Σύμφωνα με την ελληνική θέση, το στοιχείο αυτό αποτέλεσε βασικό όρο καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Η χρηματοδότηση της στήριξης προς την Ουκρανία θα προέλθει από κοινό ενωσιακό δανεισμό από τις κεφαλαιαγορές. Το δάνειο θα καλυφθεί από το δημοσιονομικό περιθώριο του προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως συμβαίνει και με άλλα προγράμματα χρηματοδοτικής συνδρομής προς την Ουκρανία που εφαρμόζονται από το 2023, συμπεριλαμβανομένων της Μακροοικονομικής Χρηματοδοτικής Συνδρομής+, της Διευκόλυνσης για την Ουκρανία και του δανείου στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Extraordinary Revenue Acceleration της G7.
Διευκρινίζεται ότι η κινητοποίηση πόρων του προϋπολογισμού της Ένωσης ως εγγύηση για το δάνειο δεν θα έχει καμία χρηματοοικονομική επίπτωση για την Τσεχία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, οι οποίες εξαιρούνται ρητά από τις σχετικές υποχρεώσεις στο πλαίσιο της ενισχυμένης συνεργασίας.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διατηρεί παράλληλα το δικαίωμά της να χρησιμοποιήσει ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία που έχουν δεσμευθεί εντός της Ένωσης για την αποπληρωμή του δανείου, σε πλήρη συμμόρφωση με το ενωσιακό και διεθνές δίκαιο, αν και αξίζει να υπενθυμήσουμε ότι το σχέδιο αυτό δεν πέρασε έπειτα από τις αντιδράσεις του Βελγίου, αλλά και της Γαλλίας και της Ιταλίας. Όμως η Κομισιόν επιμένει ότι το σχέδιο του λεγόμενου δανείου αποζημιώσεων, το οποίο προτάθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2025, παραμένει στο τραπέζι και διαθέσιμο, εφόσον οι συννομοθέτες αποφασίσουν να το προχωρήσουν.
Οι σημερινές προτάσεις εξειδικεύουν και επιχειρησιακοποιούν τη συμφωνηθείσα χρηματοδοτική στήριξη, συμβάλλοντας στη διατήρηση βασικών κρατικών λειτουργιών και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας και των αμυντικών δυνατοτήτων της Ουκρανίας και έχουν υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, με στόχο την έναρξη της νομοθετικής διαδικασίας εξέτασης και έγκρισής τους. Για να μπορέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αρχίσει την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης προς την Ουκρανία από το δεύτερο τρίμηνο του 2026, σύμφωνα με τη συμφωνία που επιτεύχθηκε τον Δεκέμβριο, είναι κρίσιμης σημασίας οι πράξεις αυτές να εγκριθούν χωρίς καθυστέρηση.
Μετά την έγκρισή τους, η Επιτροπή θα προχωρήσει στην υιοθέτηση των αναγκαίων εκτελεστικών αποφάσεων και θα συνεργαστεί στενά με τις ουκρανικές αρχές για τη θέσπιση των απαιτούμενων ρυθμίσεων, ώστε να καταστεί δυνατή η πρώτη εκταμίευση του δανείου.
Αρχή της αιρεσιμότητας
Όπως και με άλλους μηχανισμούς χρηματοδοτικής στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ουκρανία, το πακέτο αυτό στηρίζεται στην αρχή της αιρεσιμότητας. Η εκταμίευση της χρηματοδοτικής βοήθειας θα συνδέεται με την τήρηση συγκεκριμένων όρων και δεσμεύσεων, ιδίως σε ό,τι αφορά την ενίσχυση του κράτους δικαίου, την καταπολέμηση της διαφθοράς και την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων που προβλέπονται στο Σχέδιο για την Ουκρανία (Ukraine Plan).
