Μια νέα μελέτη του πρωτοπαλαιοντολόγου και ερευνητή Cyril Grueter και των συνεργατών του συγκεντρώνει 427 καταγεγραμμένες περιπτώσεις αλληλεπιδράσεων πρωτευόντων θηλαστικών με άλλα είδη ζώων, καλύπτοντας μια περίοδο αρκετών δεκαετιών, από τη δεκαετία του 1970 έως το 2025.
Σύμφωνα με τον Grueter, τα ευρήματα δείχνουν ότι αυτού του είδους οι συναντήσεις είναι πολύ πιο συχνές και διαδεδομένες απ’ όσο πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες. Όπως εξηγεί ο ίδιος, με την πάροδο των χρόνων συγκεντρώθηκαν αναφορές για παρόμοια περιστατικά από επιστημονικά περιοδικά, φωτογραφίες, βίντεο αλλά και παρατηρήσεις άλλων ειδικών στη μελέτη των πρωτευόντων. Αυτό που αρχικά έμοιαζε με μια σειρά από μεμονωμένες και ασυνήθιστες ιστορίες, σταδιακά αποκάλυψε ένα πολύ ευρύτερο μοτίβο συμπεριφοράς.
Οι αλληλεπιδράσεις αυτές φαίνεται ότι αποτελούν ένα ιδιαίτερα διαδεδομένο στοιχείο της συμπεριφοράς των πρωτευόντων και ενδέχεται να προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες για ένα από τα χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν και το ανθρώπινο είδος: τις εξαιρετικά σύνθετες σχέσεις που αναπτύσσει με άλλα ζώα.
Ο Cyril Grueter επισημαίνει ότι το ενδιαφέρον του επικεντρώνεται εδώ και χρόνια στον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η ανεκτικότητα, όχι μόνο ανάμεσα σε μέλη του ίδιου είδους, αλλά και ανάμεσα σε διαφορετικά είδη ή ακόμη και μεταξύ άγνωστων μεταξύ τους ατόμων. Όπως αναφέρει, οι άνθρωποι ξεχωρίζουν για τον βαθμό στον οποίο συνεργάζονται με άσχετα μεταξύ τους άτομα, αλλά ίσως ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η ικανότητά τους να δημιουργούν στενούς δεσμούς με ζώα άλλων ειδών.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι διαφορετικά είδη ζώων συχνά συνυπάρχουν και συνεργάζονται. Για παράδειγμα, οι πίθηκοι μπορούν να εντοπίζουν ευκολότερα θηρευτές ή να αυξάνουν τις ευκαιρίες αναζήτησης τροφής όταν κινούνται μαζί με ομάδες άλλων ειδών. Ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα πουλιά που συχνά ακολουθούν πιθήκους μέσα στα δάση, ώστε να τρέφονται με έντομα τα οποία αναστατώνονται από τις κινήσεις τους.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη μελέτη επικεντρώθηκε στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και όχι απλώς στη συνύπαρξη ή τη συνεργασία για πρακτικούς λόγους.
Εκατοντάδες περιστατικά μεταξύ δεκάδων ειδών
Οι περιπτώσεις που εξετάστηκαν αφορούσαν 88 είδη πρωτευόντων και τις σχέσεις τους με 127 άλλα είδη ζώων. Η ποικιλία των ειδών που καταγράφηκαν ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Στις αλληλεπιδράσεις περιλαμβάνονταν θηλαστικά όπως πρόβατα, τάπιροι, ελάφια, κατοικίδιοι χοίροι, γάτες και σκύλοι, αλλά και πτηνά όπως κουκουβάγιες, καθώς και σαύρες, φρύνοι και ακόμη και έντομα.
Η πιο συχνή συμπεριφορά που καταγράφηκε ήταν το παιχνίδι και η περιποίηση του σώματος (grooming). Παράλληλα, εντοπίστηκαν περιπτώσεις όπου πρωτεύοντα κουβαλούσαν ζώα άλλων ειδών, κουλουριάζονταν μαζί τους, μοιράζονταν τροφή ή ακόμη και υιοθετούσαν μέλη διαφορετικών ειδών.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι πρωταγωνιστές των αλληλεπιδράσεων ήταν τα ίδια τα πρωτεύοντα, τα οποία ξεκινούσαν την επαφή. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα που αναφέρει ο Cyril Grueter είναι η γνωστή περίπτωση των ιαπωνικών μακάκων, οι οποίοι περιποιούνται και ανεβαίνουν στις πλάτες ελαφιών Σίκα. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό παράδειγμα δύο πολύ διαφορετικών ειδών που αλληλεπιδρούν ειρηνικά και επανειλημμένα για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι σχέσεις αυτές αναπτύσσονται επειδή τα ζώα μοιράζονται τις ίδιες περιοχές αναζήτησης τροφής ή προστατεύονται καλύτερα από θηρευτές. Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης σταθερά μοτίβα σχετικά με την ηλικία και το φύλο των ζώων που συμμετείχαν. Τα νεαρά πρωτεύοντα είχαν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να παίζουν με ζώα άλλων ειδών, ενώ τα ενήλικα θηλυκά συμμετείχαν συχνότερα σε συμπεριφορές περιποίησης.
Το εύρημα αυτό αντανακλά γνωστές διαφορές στις κοινωνίες των πρωτευόντων, όπου τα μικρά περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους παίζοντας, ενώ τα θηλυκά συχνά επενδύουν περισσότερο στη φροντίδα.
Δεν είναι όλες οι σχέσεις «φιλίες»
Όπως επισημαίνει ο Cyril Grueter, θα ήταν εύκολο να χαρακτηριστούν όλες αυτές οι αλληλεπιδράσεις ως παραδείγματα «φιλίας» μεταξύ διαφορετικών ειδών, όμως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Υπήρξαν περιπτώσεις όπου πρωτεύοντα κουβαλούσαν μικρά άλλων ειδών με τρόπο που έμοιαζε με υιοθεσία ή φροντίδα. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις ο άτσαλος χειρισμός ή η παραμέληση οδήγησαν σε τραυματισμούς ή ακόμη και θανάτους.
Η μελέτη κατέγραψε επίσης περιστατικά όπου πρωτεύοντα φαίνεται να απομάκρυναν μικρά ζώων από τις ομάδες τους, ενώ ένας μικρός αριθμός αλληλεπιδράσεων χαρακτηρίστηκε ξεκάθαρα επιθετικός ή κακοποιητικός, με χρήση βίας.
Οι περισσότερες από αυτές τις σχέσεις πιθανότατα είχαν σχετικά μικρή διάρκεια. Ωστόσο, υπάρχουν και καταγραφές αλληλεπιδράσεων που κράτησαν για εβδομάδες, όπως η περίπτωση ενός καπουτσίνου πιθήκου που υιοθέτησε έναν μαρμοζέτ.
Σε ζωολογικούς κήπους και άλλους χώρους ανθρώπινης φροντίδας, ορισμένα ζώα φαίνεται ότι μπορούν να δημιουργήσουν μακροχρόνιους δεσμούς με μέλη διαφορετικών ειδών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί μια μακάκος που ζούσε σε ζωολογικό κήπο στο Ισραήλ. Το 2017, η μακάκος με το όνομα Νιβ υιοθέτησε μια κότα και τη φρόντιζε σαν να ήταν δικό της μικρό.
Σύμφωνα με τον Cyril Grueter, αυτές οι ασυνήθιστες συναντήσεις δεν αποτελούν απλώς ενδιαφέροντα περιστατικά φυσικής ιστορίας. Καθώς τα δάση κατακερματίζονται ολοένα περισσότερο και η άγρια ζωή έρχεται συχνότερα σε επαφή με ανθρώπους, ζώα εκτροφής και κατοικίδια, οι ευκαιρίες για αλληλεπιδράσεις μεταξύ διαφορετικών ειδών αλλάζουν γρήγορα.
Τα πρωτεύοντα έρχονται πλέον αντιμέτωπα με σκύλους, γάτες και άλλα ζώα που συνδέονται με τον άνθρωπο πολύ συχνότερα από ό,τι στο παρελθόν. Ορισμένες από αυτές τις επαφές μπορεί να είναι ακίνδυνες ή ακόμη και ωφέλιμες. Άλλες όμως ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο μετάδοσης ασθενειών μεταξύ άγριων ζώων, κατοικίδιων και ανθρώπων.
Η κατανόηση του πότε και γιατί διαφορετικά είδη ανέχονται το ένα το άλλο αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία τόσο για την προστασία της βιοποικιλότητας όσο και για τη δημόσια υγεία.
Με πληροφορίες από The Converssation
