Υπάρχουν ημερομηνίες που μοιάζουν να έχουν ιδιαίτερη θέση στην ιστορία του πολιτισμού. Η 16η Οκτωβρίου είναι μία από αυτές. Το 1854 γεννήθηκε στο Δουβλίνο ο Όσκαρ Ουάιλντ και το 1888 στη Νέα Υόρκη ο Ευγένιος Ο’ Νιλ. Δύο συγγραφείς με εντελώς διαφορετική ιδιοσυγκρασία, αλλά με ένα κοινό χαρακτηριστικό: τόλμησαν να κοιτάξουν πίσω από την κοινωνική βιτρίνα και να αποκαλύψουν την υποκρισία, τις επιθυμίες, τις ενοχές και τις αντιφάσεις του ανθρώπου.
Ο Ουάιλντ έγραψε με το δηλητηριώδες χιούμορ ενός ανθρώπου που μπορούσε να γκρεμίσει μια κοινωνική σύμβαση με μία φράση. Ο Ο’ Νιλ έφερε στο θέατρο τον πόνο της οικογένειας, τον αλκοολισμό, τις εξαρτήσεις, τις διαψευσμένες ελπίδες και την αδυναμία του ανθρώπου να ξεφύγει από το παρελθόν του.
Όσκαρ Ουάιλντ: Ο άνθρωπος που έκανε την ειρωνεία τέχνη
Ο Όσκαρ Ουάιλντ γεννήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 1854 στο Δουβλίνο. Γιος διακεκριμένου γιατρού και ποιήτριας, σπούδασε στο Trinity College και στην Οξφόρδη και αναδείχθηκε σε εμβληματική μορφή του αισθητισμού. Παντρεύτηκε την Κόνστανς Λόιντ και απέκτησαν δύο γιους.
Το μοναδικό ολοκληρωμένο μυθιστόρημά του, «Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι», κυκλοφόρησε αρχικά το 1890 και σε βιβλίο το 1891. Στα θεατρικά «Η βεντάλια της λαίδης Γουίντερμιρ», «Μια γυναίκα χωρίς σημασία», «Ένας ιδανικός σύζυγος» και «Η σημασία του να είναι κανείς σοβαρός» σατίρισε τις συμβάσεις της βικτωριανής κοινωνίας.
Η σχέση του με τον λόρδο Άλφρεντ Ντάγκλας και η σύγκρουση με τον πατέρα του τελευταίου οδήγησαν το 1895 σε δίκες και καταδίκη του Ουάιλντ σε δύο χρόνια καταναγκαστικών έργων για πράξεις που ποινικοποιούνταν τότε στη Βρετανία. Στη φυλακή έγραψε το κείμενο που έγινε γνωστό ως «De Profundis». Αργότερα δημοσίευσε τη «Μπαλάντα της φυλακής του Ρέντινγκ». Πέθανε στο Παρίσι στις 30 Νοεμβρίου 1900, σε ηλικία 46 ετών.
Τα 18 αποφθέγματα του Όσκαρ Ουάιλντ
Οι παρακάτω ελληνικές αποδόσεις παρατίθενται όπως καταγράφονται στη συλλογή που συνοδεύει το αφιέρωμα. Η ακριβής πρωτότυπη διατύπωση και η πατρότητα ορισμένων ρήσεων χρειάζονται χωριστή φιλολογική διασταύρωση.
Υπάρχουν δύο τραγωδίες στη ζωή. Η μία είναι όταν δεν εκπληρώνονται οι επιθυμίες μας και η άλλη όταν εκπληρώνονται.
Δεν θα έπρεπε ποτέ να εμπιστεύεται κανείς μία γυναίκα που λέει την πραγματική της ηλικία. Μια γυναίκα που θα το έλεγε αυτό σε κάποιον, θα μπορούσε να του πει οτιδήποτε.
Είκοσι χρόνια ειδυλλίου κάνουν μια γυναίκα να μοιάζει με ερείπιο. Όμως, είκοσι χρόνια γάμου τη μετατρέπουν σε κάτι σαν δημόσιο κτίριο.
Ένας ηθικολόγος άντρας είναι βασικά υποκριτής. Ενώ μια ηθικολόγος γυναίκα είναι δίχως άλλο άσχημη.
Η ιστορία είναι απλώς ένα ευαγγέλιο.
Η μόνη διαφορά ανάμεσα στον άγιο και τον αμαρτωλό είναι ότι κάθε άγιος έχει ένα παρελθόν και κάθε αμαρτωλός ένα μέλλον.
Κάθε πορτρέτο που γίνεται με την έμπνευση του ζωγράφου, είναι το πορτρέτο του καλλιτέχνη και όχι αυτού που ποζάρει.
Κυνικός είναι ο άνθρωπος που ξέρει την τιμή των πάντων και την αξία του τίποτα.
Μια εποχή που δεν έχει κριτική δραστηριότητα, είτε είναι εποχή μιας ανεξέλεγκτης τέχνης ιερατικής και περιορίζεται να αναδημιουργεί καθιερωμένους τύπους τέχνης, είτε μια εποχή που δεν έχει τέχνη καθόλου.
Μόνο ένα πράγμα στον κόσμο είναι χειρότερο από το να γίνεσαι αντικείμενο κουτσομπολιού και αυτό είναι να μη γίνεσαι αντικείμενο κουτσομπολιού.
Μόνο οι ρηχοί άνθρωποι δεν κρίνουν από την εμφάνιση.
Μου αρέσουν οι γυναίκες που δεν έχουν παρελθόν, όπως και οι άντρες που έχουν μέλλον.
Ο ποιητής μπορεί ν’ αντέξει τα πάντα, εκτός από ένα ορθογραφικό λάθος.
Οι άντρες πάντα θέλουν να είναι η πρώτη αγάπη μιας γυναίκας. Οι γυναίκες, αντίθετα, θέλουν να είναι το τελευταίο αίσθημα ενός άντρα.
Οι γυναίκες απεικονίζουν τον θρίαμβο της ύλης ενάντια στο νου, με τον ίδιο τρόπο που οι άντρες απεικονίζουν τον θρίαμβο του νου ενάντια στην ηθική.
Οι γυναίκες πλάστηκαν για να τις αγαπούμε και όχι για να τις λατρεύουμε.
Όσο ο πόλεμος θα θεωρείται σαν ένα κακό, θα έχει τους θαυμαστές του, όταν όμως θα χαρακτηριστεί κτηνωδία, θα πάψει να υποστηρίζεται από τον περισσότερο κόσμο.
Τα παιδιά στην αρχή αγαπούν τους γονείς τους – όταν μεγαλώνουν τους κρίνουν – κάποιες φορές τους συγχωρούν.
Ευγένιος Ο’ Νιλ: Ο συγγραφέας που έκανε τον οικογενειακό πόνο παγκόσμια λογοτεχνία
Ο Ευγένιος Γκλάντστοουν Ο’ Νιλ γεννήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 1888 σε δωμάτιο ξενοδοχείου της Νέας Υόρκης. Ο πατέρας του, Τζέιμς, ήταν διάσημος ηθοποιός, ενώ η μητέρα του, Έλα, πάλευε με εξάρτηση από τη μορφίνη. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια ανάμεσα σε περιοδείες, ξενοδοχεία και παρασκήνια. Οι εμπειρίες αυτές σημάδεψαν την τέχνη του.
Πριν καθιερωθεί, ταξίδεψε, εργάστηκε σε διαφορετικές δουλειές και γνώρισε την αβεβαιότητα. Στα έργα του έδωσε πρωταγωνιστικό ρόλο σε ανθρώπους ευάλωτους, που συγκρούονται με τις οικογένειές τους, τις ψευδαισθήσεις τους και το παρελθόν τους. Έφερε στη σκηνή έναν νέο, σκληρό ψυχολογικό ρεαλισμό.
Από τους «Πόθους κάτω από τις λεύκες» στο «Μακρύ ταξίδι της μέρας μέσα στη νύχτα»
Στους «Πόθους κάτω από τις λεύκες» (1924), ο έρωτας, η απληστία και η διεκδίκηση της γης δημιουργούν μια τραγωδία. Στο «Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα» (1931), μεταφέρει τον κόσμο της «Ορέστειας» του Αισχύλου στην Αμερική μετά τον Εμφύλιο. Στον «Παγοπώλη» οι ήρωες κρατιούνται στη ζωή από τις αυταπάτες τους.
Το βαθιά αυτοβιογραφικό «Μακρύ ταξίδι της μέρας μέσα στη νύχτα», γραμμένο στις αρχές της δεκαετίας του 1940 και παρουσιασμένο μετά τον θάνατό του, παρακολουθεί μία οικογένεια μέσα σε μία ημέρα, με ενοχές, εξαρτήσεις και ανομολόγητες πληγές. Θεωρείται κορυφαίο έργο του αμερικανικού θεάτρου.
Το Νόμπελ, τα Πούλιτζερ και οι οικογενειακές ρήξεις
Το 1936 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο πρώτος Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας που έλαβε αυτή τη διάκριση. Κέρδισε τέσσερα Πούλιτζερ θεάτρου: για τα «Πέρα από τον ορίζοντα» (1920), «Άννα Κρίστι» (1922), «Παράξενο ιντερμέδιο» (1928) και, μετά θάνατον, για το «Μακρύ ταξίδι της μέρας μέσα στη νύχτα» (1957).
Η ιδιωτική του ζωή είχε βαριές απώλειες και ρήξεις. Η κόρη του Ούνα παντρεύτηκε τον Τσάρλι Τσάπλιν και η σχέση της με τον πατέρα της διακόπηκε. Ο γιος του Σέιν αυτοκτόνησε το 1977, πολλά χρόνια μετά τον θάνατο του συγγραφέα. Μια προοδευτική νευρολογική ασθένεια περιόρισε την ικανότητά του να γράφει. Πέθανε στη Βοστώνη στις 27 Νοεμβρίου 1953.
Δύο διαφορετικοί κόσμοι, μια κοινή αλήθεια
Ο Όσκαρ Ουάιλντ γελούσε με τις ανθρώπινες αδυναμίες. Ο Ευγένιος Ο’ Νιλ τις μετέτρεπε σε τραγωδία. Ο ένας ξεσκέπαζε το παράλογο της κοινωνίας με τη λάμψη του πνεύματος· ο άλλος έσκαβε βαθιά στις ανθρώπινες σχέσεις. Γεννημένοι την ίδια ημέρα, με διαφορά 34 ετών, εξακολουθούν να μιλούν στο σημερινό κοινό. Γιατί η μεγάλη λογοτεχνία δεν έχει ημερομηνία λήξης.
Πηγές τεκμηρίωσης: Academy of American Poets, British Library, Library of Congress, U.S. National Park Service, PBS American Experience, Eugene O’Neill Society. Συλλογή ελληνικών αποφθεγμάτων: SanSimera.gr.
