Το δάνειο ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ουκρανία θα πραγματοποιηθεί «με τον ένα ή τον άλλο τρόπο». Με αυτή τη σαφή δέσμευση αλλά και με πρόσθετες διαβεβαιώσεις για τη διαρκή στήριξη της ΕΕ προς την Ουκρανία η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, επιχείρησαν να στείλουν μήνυμα αποφασιστικότητας από το Κίεβο, ανήμερα της τέταρτης επετείου της ρωσικής εισβολής.
Στην κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Ουκρανό Πρόεδρο, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, οι δύο κορυφαίοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι κινήθηκαν σε γραμμή ισχυρών πολιτικών διαβεβαιώσεων, τόσο για το χρηματοδοτικό πακέτο των 90 δισ. ευρώ όσο και για την έγκριση του 20ού πακέτου κυρώσεων κατά της Ρωσίας, αλλά και για τη συνέχιση της ενταξιακής πορείας της Ουκρανίας.
Ωστόσο, οι δεσμεύσεις αυτές διατυπώθηκαν σε μια συγκυρία κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει καταφέρει ακόμη να υιοθετήσει ούτε το νέο πακέτο κυρώσεων ούτε να ξεμπλοκάρει το δάνειο, μετά το διπλό βέτο του Ούγγρου πρωθυπουργού, Βίκτορ Όρμπαν.
Έτσι, το πολιτικό μήνυμα ήταν ηχηρό, αλλά οι θεσμικές αποφάσεις παραμένουν σε εκκρεμότητα.
Έχετε σημειώσει μεγάλη πρόοδο στις μεταρρυθμιστικές σας προσπάθειες υπό τις πιο δύσκολες συνθήκες.
Τώρα, η Ουκρανία πρέπει να συνεχίσει να προχωράει μπροστά.
Να συνεχίσει να ενισχύει τους θεσμούς της.
Να εμβαθύνει το κράτος δικαίου.
Και να χτίζει ανθεκτικότητα έναντι των δυνάμεων που αποσταθεροποιούν τη χώρα.
Θα συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε την Ουκρανία στην πορεία της προς την ένταξη.
«Υπάρχουν και άλλοι τρόποι»
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επέμεινε ιδιαίτερα στο χρηματοδοτικό σκέλος της στήριξης, δηλώνοντας ότι «η υπόσχεση των 27 δεν μπορεί να σπάσει» και ότι το δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία «θα παραδοθεί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο».
Απαντώντας εμμέσως στο διπλό βέτο της Ουγγαρίας, η Πρόεδρος της Επιτροπής άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο εναλλακτικών οδών υλοποίησης, επισημαίνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει τα απαραίτητα εργαλεία ώστε να τηρήσει τη δέσμευσή της. Η αναφορά αυτή ερμηνεύεται ως σαφές μήνυμα ότι εξετάζονται και άλλοι θεσμικοί τρόποι βάσει των συνθηκών, εφόσον το σημερινό σχήμα παραμείνει μπλοκαρισμένο.
Από την πλευρά του ο Αντόνιο Κόστα υπογράμμισε ότι η απόφαση για τη χρηματοδοτική στήριξη της Ουκρανίας έχει ήδη ληφθεί στο υψηλότερο επίπεδο μεταξύ των 27 κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου και ότι τα κράτη-μέλη έχουν υποχρέωση να συνεργαστούν για την υλοποίησή της. «Μόνο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μπορεί να αλλάξει μια απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου», σημείωσε, κάνοντας λόγο για την ανάγκη σεβασμού της ρήτρας ειλικρινούς συνεργασίας που προβλέπεται στις Συνθήκες.
Βεβαιότητα και για το 20 πακέτο κυρώσεων
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε και στο 20ό πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, το οποίο δεν κατέστη δυνατό να υιοθετηθεί πριν από την τέταρτη επέτειο της εισβολής, λόγω του μπλοκαρίσματος από την Ουγγαρία.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επιχείρησε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις, τονίζοντας ότι το νέο πακέτο «θα περάσει» και ότι πρόκειται για ζήτημα χρόνου.
«Έχουμε περάσει 19 πακέτα κυρώσεων και θα περάσουμε και το 20ό», τόνισε, επιχειρώντας να δείξει ότι η ευρωπαϊκή γραμμή δεν ανατρέπεται από μια προσωρινή εμπλοκή.
Υπογράμμισε πως η πίεση προς τη Μόσχα πρέπει να συνεχιστεί και ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να διατηρήσει και να ενισχύσει το καθεστώς κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων μέτρων κατά του «σκιώδους στόλου» και των δικτύων που στηρίζουν την πολεμική οικονομία της Ρωσίας.
Από την πλευρά του, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ήταν πιο αιχμηρός, τονίζοντας ότι οι καθυστερήσεις στα πακέτα κυρώσεων μεταφράζονται σε περισσότερο χρόνο και πόρους για τη ρωσική πολεμική μηχανή. Κάλεσε τους Ευρωπαίους ηγέτες να διατηρήσουν την πίεση και να μην επιτρέψουν «πολιτική κόπωση» απέναντι στη Ρωσία, υπογραμμίζοντας ότι κάθε πακέτο κυρώσεων αποτελεί εργαλείο αποδυνάμωσης της Μόσχας.
Παρά τις διαβεβαιώσεις ότι το 20ό πακέτο θα εγκριθεί, το γεγονός ότι δεν κατέστη δυνατή η υιοθέτησή του πριν από την επέτειο της εισβολής σκίασε το συμβολικό μήνυμα της ενότητας που επιδίωκε να εκπέμψει η επίσκεψη στο Κίεβο.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε εκτενώς και στο ενεργειακό μέτωπο, επισημαίνοντας ότι «η Ρωσία στοχοποιεί συστηματικά τις ενεργειακές υποδομές». Όπως τόνισε, η Ευρωπαϊκή Ένωση βοηθά την Ουκρανία «να αντέξει και να αντεπιτεθεί με νέα στήριξη», ενώ παρουσίασε το νέο σχέδιο ύψους 920 εκατ. ευρώ με τίτλο «Repair, Rebuild, Restart» για την περίοδο 2026-2027, το οποίο όπως είπε στοχεύει στην προετοιμασία της χώρας για τον επόμενο χειμώνα και στη σταθεροποίηση του ενεργειακού της συστήματος.
Η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ: «Ξεκάθαρο ναι», αλλά χωρίς ημερομηνία και οι φόβοι του Ζελένσκι
Η ενταξιακή πορεία της Ουκρανίας τέθηκε ευθέως στη συνέντευξη Τύπου, με δημοσιογραφική ερώτηση για το αν είναι εφικτό η χώρα να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αν μπορεί να προχωρήσει με ταχύτερες διαδικασίες, ακόμη και με ορίζοντα το 2027.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν έδωσε ξεκάθαρη απάντηση λέγοντας ότι
«Η απάντηση για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ είναι ένα πολύ ξεκάθαρο ναι, φυσικά. Και είναι. Η Ουκρανία βρίσκεται σε καλό δρόμο για να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.»
Ωστόσο, έσπευσε να επαναλάβει ότι πρόκειται για «διαδικασία βασισμένη στην αξία» (merits-based process), επισημαίνοντας ότι «η ταχύτητα εξαρτάται από την υποψήφια χώρα». Υπογράμμισε μάλιστα τον θαυμασμό της για την πρόοδο του Κιέβου:
«Η Ουκρανία είναι εξαιρετική στην ταχύτητα με την οποία εκπληρώνει τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις… Είναι βαθιά εντυπωσιακό να βλέπουμε την τεράστια πρόοδο που σημειώνει παρά το γεγονός ότι διεξάγει πόλεμο για την επιβίωσή της.» είπε και απέφυγε να υιοθετήσει το χρονοδιάγραμμα, σημειώνοντας ότι «οι ημερομηνίες από μόνες τους δεν είναι το βασικό κριτήριο».
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, από την πλευρά του, επανέλαβε την επιθυμία της χώρας του για «ταχεία ένταξη», δηλώνοντας:
«Είμαστε έτοιμοι για ταχεία ένταξη. Είμαστε έτοιμοι για ταχεία μεταρρύθμιση. Το κάνουμε, νομίζω, παράλληλα.»
Τόνισε ότι «το 2027 είναι πολύ σημαντικό για εμάς» και εξέφρασε την ανησυχία ότι «ο Πούτιν θα προσπαθήσει να μπλοκάρει την ένταξή μας στο μέλλον», προειδοποιώντας ότι η Ουκρανία δεν θέλει να βιώσει ένα σενάριο ανάλογο με το ΝΑΤΟ, όπου η Ρωσία επιχειρεί να εμποδίσει την ευρωπαϊκή της πορεία.
Ο Αντόνιο Κόστα τοποθέτησε το ζήτημα σε στρατηγικό πλαίσιο, δηλώνοντας ότι «το μέλλον της Ουκρανίας βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση» και ότι «μια ευημερούσα, δημοκρατική Ουκρανία ενταγμένη στην ΕΕ αποτελεί εγγύηση ασφάλειας για ολόκληρη την Ευρώπη». Αναγνώρισε την «αξιοσημείωτη πρόοδο» των μεταρρυθμίσεων ακόμη και υπό πολεμικές συνθήκες και εκτίμησε ότι «μπορούμε να αναμένουμε σημαντική πρόοδο στην πορεία ένταξης στο ορατό μέλλον».
Παρά τις ισχυρές πολιτικές διαβεβαιώσεις, δεν ανακοινώθηκε συγκεκριμένο θεσμικό βήμα ούτε υιοθετήθηκε επίσημα χρονοδιάγραμμα ένταξης.
Καταληκτικά, από το Κίεβο η Ευρώπη επανέλαβε τις δεσμεύσεις της με καθαρό και αποφασιστικό τόνο. Τα 90 δισ. «θα δοθούν», το 20ό πακέτο «θα περάσει», η ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας «είναι ξεκάθαρη». Ωστόσο, πίσω από τις δημόσιες διαβεβαιώσεις διακρίνεται μια πιο σύνθετη θεσμική πραγματικότητα.\
Οι αναφορές σε «άλλους τρόπους» της φον ντερ Λάιεν και στη ρήτρα ειλικρινούς συνεργασίας δεν ήταν τυχαίες. Υπαινίσσονται ότι η ομοφωνία εξακολουθεί να αποτελεί ταυτόχρονα θεμέλιο και αδύναμο κρίκο της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής, ιδίως όταν ένα κράτος-μέλος επιλέγει επανειλημμένα να επιβραδύνει αποφάσεις που αφορούν τη στήριξη προς το Κίεβο και άλλες αποφάσεις που συμφέρουν την Ενωση αλλά όχι αντίπαλα κράτη.
Ετσι πέρα από την πολιτική βούληση είναι ξεκάθαρο ότι οι πραγματικές δυσχέρειες παραμένουν. Και το ερώτημα που αιωρείται δεν είναι μόνο πότε θα ληφθούν οι αποφάσεις, αλλά πώς θα διασφαλιστεί ότι η ευρωπαϊκή ενότητα δεν θα μετατρέπεται κάθε φορά σε πεδίο εσωτερικής διαπραγμάτευσης.
