Η διεθνής κοινότητα μπαίνει σε μία ακόμη εβδομάδα με επικίνδυνα ανοιχτά μέτωπα, τα οποία πλέον δεν μπορούν να εξετάζονται χωριστά. Από τη Σαουδική Αραβία και την Υεμένη μέχρι τη Γάζα, το Ιράν και τα ρωσικά διυλιστήρια, οι στρατιωτικές εξελίξεις συναντούν ένα κοινό, εξαιρετικά ευαίσθητο σημείο: την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
Η επίθεση που οι Χούθι υποστηρίζουν ότι πραγματοποίησαν εναντίον εγκατάστασης της Saudi Aramco στο Ριάντ αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ακριβώς επειδή σημειώνεται ενώ το ενεργειακό σύστημα βρίσκεται ήδη υπό πίεση. Το Reuters επιβεβαιώνει ότι αυτόπτης μάρτυρας είδε μεγάλη στήλη καπνού και φωτιά κοντά σε εγκατάσταση της Aramco, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση από τη Σαουδική Αραβία ή την εταιρεία για την έκταση των ζημιών. (Reuters)
Οι Χούθι βάζουν ξανά την Aramco στο στόχαστρο
Οι Χούθι ανακοίνωσαν ότι χρησιμοποίησαν βαλλιστικούς πυραύλους και drones εναντίον της Aramco στη σαουδαραβική πρωτεύουσα, παρουσιάζοντας την επιχείρηση ως απάντηση στους βομβαρδισμούς της Υεμένης.
Δεν είναι το πρώτο χτύπημα αυτού του είδους. Τον Σεπτέμβριο είχαν ανακοινώσει επίθεση σε εγκαταστάσεις της Aramco στο Γιανμπού, έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι σαουδαραβικές αρχές είχαν τότε ανακοινώσει ότι αναχαίτισαν έξι βαλλιστικούς πυραύλους χωρίς να αναφέρουν ζημιές στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις.
Η νέα εξέλιξη είναι όμως ακόμη πιο ανησυχητική: οι Χούθι έχουν ενισχύσει τον έλεγχό τους στις ακτές της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα και στο στρατηγικής σημασίας Μπαμπ ελ Μάντεμπ, έναν από τους βασικούς θαλάσσιους διαδρόμους που συνδέουν Ασία και Ευρώπη μέσω Σουέζ.
Βομβαρδισμοί στη Σανάα – Η Υεμένη ξανά σε γενικευμένο πόλεμο
Την ίδια ώρα οι δυνάμεις της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης ανακοίνωσαν επιθέσεις εναντίον θέσεων των Χούθι στη Σανάα και στη Σάαντα.
Το τηλεοπτικό δίκτυο Al Masirah, που πρόσκειται στους Χούθι, έκανε λόγο για 26 αεροπορικά πλήγματα στη Σανάα. Οι κυβερνητικές δυνάμεις υποστήριξαν από την πλευρά τους ότι έπληξαν ζωτικής σημασίας στόχους των Χούθι. Μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες δεν υπήρχε σαφής εικόνα για θύματα και καταστροφές.
Η εκεχειρία που είχε περιορίσει σημαντικά τις εχθροπραξίες από το 2022 ουσιαστικά έχει καταρρεύσει, καθώς η ευρύτερη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή επανέφερε την Υεμένη στην πρώτη γραμμή.
Νέο επεισόδιο ΗΠΑ – Ιράν και στη μέση τα Στενά του Ορμούζ
Στην ήδη εξαιρετικά τεταμένη εικόνα προστίθεται η νέα διπλωματική σύγκρουση Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Οι ΗΠΑ απέλασαν δύο μέλη της ιρανικής αντιπροσωπείας στον ΟΗΕ, τα οποία, σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, παρέμειναν στη Νέα Υόρκη μετά τη λήξη της Γενικής Συνέλευσης παρά την εντολή να αποχωρήσουν.
Το επεισόδιο έρχεται μετά τις επαφές Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων στη Νέα Υόρκη και ενώ εξακολουθεί να μην υπάρχει συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ. Ο Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε πρόσφατη ιρανική πρόταση, ενώ η Τεχεράνη αναφέρει ότι δεν έχει προγραμματιστεί νέος γύρος απευθείας συνομιλιών.
Και εδώ βρίσκεται ίσως ο μεγαλύτερος ενεργειακός κίνδυνος. Από το Ορμούζ διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, ενώ το πέρασμα είναι κρίσιμο και για το LNG. Η διατάραξη της ναυσιπλοΐας τους τελευταίους μήνες έχει ήδη μεταφερθεί στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. (Al Jazeera)
Με άλλα λόγια, η αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με πίεση και στις δύο πλευρές της Αραβικής Χερσονήσου: Ορμούζ στα ανατολικά και Μπαμπ ελ Μάντεμπ – Ερυθρά Θάλασσα στα δυτικά.
Και η Γάζα εξακολουθεί να καίγεται
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον σημειώθηκε νέο ισραηλινό πλήγμα στην Πόλη της Γάζας.
Πέντε άνθρωποι σκοτώθηκαν, σύμφωνα με παλαιστινιακές πηγές, μεταξύ των οποίων τέσσερις γυναίκες. Οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις επιβεβαίωσαν την επιχείρηση και ανακοίνωσαν ότι στόχος ήταν ο Αλί αλ Αμούντι, τον οποίο χαρακτηρίζουν υψηλόβαθμο στέλεχος της Χαμάς και στενό συνεργάτη του Γιαχία Σινουάρ.
Μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί αν ο Αλ Αμούντι σκοτώθηκε ή τραυματίστηκε. Το κτίριο στη συνοικία Ριμάλ επλήγη από δύο πυραύλους, σύμφωνα με την Πολιτική Προστασία στη Γάζα.
Η συνέχιση των επιχειρήσεων στη Γάζα διατηρεί ένα ακόμη μέτωπο ανοικτό σε μία Μέση Ανατολή όπου οι διαφορετικές κρίσεις έχουν πλέον τη δυνατότητα να αλληλοτροφοδοτούνται.
Ο Ζελένσκι αγνοεί την προτροπή Τραμπ για τα ρωσικά διυλιστήρια
Στην άλλη μεγάλη πολεμική ζώνη του πλανήτη, την Ουκρανία, ανοίγει ταυτόχρονα ένας ακόμη ενεργειακός κύκλος αντιποίνων.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε στο Reuters ότι η Ουκρανία σκοπεύει να εντείνει τις επιθέσεις εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων, απαντώντας στις αυξημένες ρωσικές επιδρομές εναντίον ουκρανικών υποδομών.
«Στις επιθέσεις τους εναντίον της ενέργειάς μας πρέπει να απαντήσουμε στην ενέργειά τους», ήταν το μήνυμά του, δίνοντας προτεραιότητα στα διυλιστήρια που, όπως υποστηρίζει, χρηματοδοτούν τη ρωσική πολεμική μηχανή. (Reuters)
Η θέση αυτή έρχεται σε αντίθεση με τη δημόσια παρέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ. Στις 13 Σεπτεμβρίου ο Αμερικανός πρόεδρος είχε καλέσει τον Ζελένσκι να σταματήσει τα πλήγματα στις ρωσικές υποδομές παραγωγής diesel, υποστηρίζοντας ότι συμβάλλουν στην παγκόσμια έλλειψη και στην άνοδο των τιμών. (Reuters)
Το πρόβλημα έχει ήδη περάσει στην αμερικανική αγορά. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, το diesel στις ΗΠΑ έφθασε πρόσφατα σε επίπεδα ρεκόρ, στα 6,53 δολάρια το γαλόνι, με την αγορά να επηρεάζεται ταυτόχρονα από τις αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, τις ουκρανικές επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια και τα περιορισμένα διεθνή αποθέματα. (Reuters)
Πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια – Το γεωπολιτικό ασφάλιστρο επιστρέφει
Όλα αυτά εξηγούν γιατί η αγορά πετρελαίου βρίσκεται ξανά σε επίπεδα που μέχρι πριν από λίγους μήνες θεωρούνταν ακραία.
Στις 25 Σεπτεμβρίου το Brent βρισκόταν περίπου στα 105 δολάρια το βαρέλι, ενώ το WTI κινούνταν πάνω από τα 92 δολάρια. Οι τιμές παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις ανάλογα με κάθε πληροφορία για διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν, το Ορμούζ και τις επιθέσεις εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων.
Το κρίσιμο στοιχείο πλέον δεν είναι μόνο η διαθέσιμη ποσότητα πετρελαίου. Είναι το λεγόμενο γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου: πόσο επιπλέον είναι διατεθειμένη να πληρώσει η αγορά όταν φοβάται ότι αύριο μπορεί να χαθούν παραγωγικές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια ή θαλάσσιοι διάδρομοι.
Και αυτή τη στιγμή οι κίνδυνοι συσσωρεύονται ταυτόχρονα στη Σαουδική Αραβία, στην Ερυθρά Θάλασσα, στο Ορμούζ και στη Ρωσία.
Φυσικό αέριο κοντά στα 75 ευρώ – Η Ευρώπη κοιτάζει τον χειμώνα
Ανάλογη ανησυχία υπάρχει και στο φυσικό αέριο.
Η τελευταία διαθέσιμη τιμή αναφοράς για το ολλανδικό TTF στις 3 Οκτωβρίου ήταν περίπου 74,7 ευρώ ανά μεγαβατώρα, έναντι περίπου 30 ευρώ έναν χρόνο νωρίτερα. Τα ευρωπαϊκά αποθέματα εμφανίζονται επίσης χαμηλότερα από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας, γεγονός που αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρώπη μπαίνει στη χειμερινή περίοδο. (Gasradar.nl)
Η Ευρώπη εξαρτάται πλέον σε σημαντικό βαθμό από τις θαλάσσιες εισαγωγές LNG. Επομένως μια σοβαρή και παρατεταμένη αναταραχή στο Ορμούζ ή σε εγκαταστάσεις του Κόλπου δεν είναι απλώς πρόβλημα της Μέσης Ανατολής.
Μπορεί να μετατραπεί πολύ γρήγορα σε ευρωπαϊκό πρόβλημα τιμών.
Το επικίνδυνο ντόμινο
Η μεγάλη εικόνα είναι ίσως πιο ανησυχητική από κάθε επιμέρους επεισόδιο.
Οι Χούθι μπορούν να απειλήσουν σαουδαραβικές ενεργειακές εγκαταστάσεις και το Μπαμπ ελ Μάντεμπ. Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν κρατά το Ορμούζ στο επίκεντρο. Η Γάζα διατηρεί ανοικτή την ευρύτερη περιφερειακή κρίση. Και χιλιάδες χιλιόμετρα βορειότερα, Ρωσία και Ουκρανία χτυπούν ενεργειακές υποδομές η μία της άλλης.
Έτσι, δύο πόλεμοι και πολλά περιφερειακά μέτωπα αρχίζουν να συναντώνται στην ίδια αγορά.
Στο πετρέλαιο. Στο φυσικό αέριο. Στο diesel. Στη ναυσιπλοΐα. Και τελικά στον λογαριασμό που πληρώνουν επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Το ερώτημα των επόμενων ημερών δεν είναι πλέον μόνο αν θα υπάρξει νέα στρατιωτική κλιμάκωση. Είναι εάν ένα από αυτά τα μέτωπα θα προκαλέσει πραγματική και παρατεταμένη διακοπή στην παραγωγή ή στις μεταφορές ενέργειας.
Εάν συμβεί αυτό, η σημερινή νευρικότητα των αγορών μπορεί να μετατραπεί σε νέα διεθνή ενεργειακή κρίση.
