Η Νάνσι Κίσινγκερ, χήρα του άλλοτε πανίσχυρου υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ, πέθανε σε ηλικία 92 ετών στο σπίτι της στο Σάουθ Κεντ του Κονέκτικατ. Η οικογένειά της ανακοίνωσε τον θάνατό της, ενώ ο αμερικανικός Τύπος θυμίζει μια γυναίκα που για δεκαετίες βρισκόταν δίπλα σε έναν από τους ισχυρότερους και πιο αμφιλεγόμενους διαμορφωτές της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. (The Economic Times)
Η Νάνσι και ο Χένρι Κίσινγκερ παντρεύτηκαν το 1974. Και για εμάς αυτή η χρονολογία δεν είναι μια απλή λεπτομέρεια βιογραφικού. Είναι η χρονιά της Κύπρου.
Ο Κίσινγκερ και η ελληνική χούντα
Χρειάζεται εδώ μια ιστορική διευκρίνιση: ο Χένρι Κίσινγκερ δεν είχε ρόλο στην εγκαθίδρυση της δικτατορίας της 21ης Απριλίου 1967. Τότε δεν βρισκόταν ακόμη στην κυβέρνηση Νίξον. Όταν όμως έγινε σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας, η Ουάσιγκτον ακολούθησε απέναντι στη χούντα μια πολιτική στην οποία τα στρατηγικά και νατοϊκά συμφέροντα είχαν σαφώς μεγαλύτερο βάρος από το ζήτημα της δημοκρατίας στην Ελλάδα.
Τα ίδια τα αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα είναι αποκαλυπτικά. Σε συζήτηση του 1970 ο Κίσινγκερ, αναφερόμενος στις πιέσεις προς την Αθήνα για τα εσωτερικά πολιτικά ζητήματα, δήλωνε ουσιαστικά ότι ο ίδιος δεν επρόκειτο να «παρενοχλεί» τους Έλληνες γι’ αυτά. Το 1971, σε σύσκεψη υπό την προεδρία του, αποφασίστηκε ότι οι ΗΠΑ μπορούσαν να ενθαρρύνουν παρασκηνιακά την επιστροφή στη συνταγματική διακυβέρνηση, αλλά χωρίς δημόσια πίεση προς το καθεστώς. (Ιστορία του Υπουργείου Εξωτερικών)
Αυτό ήταν το δόγμα του Κίσινγκερ: πρώτα η γεωπολιτική ισορροπία, μετά όλα τα υπόλοιπα.
Και ύστερα ήρθε η Κύπρος
Στις 15 Ιουλίου 1974 η χούντα του Ιωαννίδη ανέτρεψε με πραξικόπημα τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο. Πέντε ημέρες αργότερα η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο.
Η Ουάσινγκτον γνώριζε πολύ καλά ποιος είχε προκαλέσει την έκρηξη. Αμερικανικό τηλεγράφημα της ίδιας της περιόδου κατέγραφε ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούσαν να θεωρούν την Κύπρο ενιαίο, κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος και προειδοποιούσαν την Αθήνα να μην αλλάξει την πολιτειακή δομή του νησιού. (Ιστορία του Υπουργείου Εξωτερικών)
Όμως άλλο οι διακηρύξεις και άλλο η πολιτική που ακολούθησε.
Σε τηλεφωνική συνομιλία του με τον Νίξον στις 17 Ιουλίου, ο Κίσινγκερ εξέφραζε την ανησυχία του μήπως η άσκηση μεγάλης πίεσης στους Έλληνες πραξικοπηματίες οδηγούσε στην ανατροπή τους και έθετε σε κίνδυνο συνολικά την αμερικανική θέση στην περιοχή. (Ιστορία του Υπουργείου Εξωτερικών)
Μετά τον Αττίλα Ι ακολούθησε ο Αττίλας ΙΙ. Η Τουρκία προέλασε και κατέλαβε περίπου το 37% του κυπριακού εδάφους. Η διχοτόμηση επί του εδάφους είχε πλέον συντελεστεί.
Και τα αμερικανικά αρχεία καταγράφουν τον ίδιο τον Κίσινγκερ, λίγες ημέρες αργότερα, να μιλά για την ανάγκη να οδηγηθούν οι Έλληνες στην αποδοχή μιας ομοσπονδιακής Κύπρου και να αντιμετωπίζει το Κυπριακό μέσα στο ευρύτερο παζάρι των ελληνοτουρκικών διαφορών. (Wikisource)
Σε άλλη σύσκεψη, στις 17 Αυγούστου, παραδεχόταν μάλιστα ότι είχε κάνει λάθος εκτίμηση για την εξέλιξη των γεγονότων που οδήγησαν ξανά στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. (Ιστορία του Υπουργείου Εξωτερικών)
Ένα όνομα που στην Κύπρο δεν ξεχνιέται
Ο Χένρι Κίσινγκερ υπήρξε ένας από τους αρχιτέκτονες της αμερικανικής ισχύος του Ψυχρού Πολέμου. Για κάποιους ήταν ιδιοφυής διπλωμάτης. Για άλλους, ο κυνικότερος εκφραστής της realpolitik.
Για τον Ελληνισμό, όμως, η ιστορική συζήτηση δεν μπορεί να παρακάμπτει το 1974.
Δεν μπορεί να παρακάμπτει τη χούντα, το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, την τουρκική εισβολή, την αμερικανική στάση, τους νεκρούς, τους αγνοουμένους και τους δεκάδες χιλιάδες Ελληνοκύπριους που έγιναν πρόσφυγες στον ίδιο τους τον τόπο.
Η Νάνσι Κίσινγκερ δεν ευθύνεται ασφαλώς για τις αποφάσεις του συζύγου της. Ο θάνατός της, όμως, επαναφέρει αναπόφευκτα στο προσκήνιο το όνομα ενός ανθρώπου που σφράγισε τη διεθνή διπλωματία για δεκαετίες.
Και στην Ελλάδα και στην Κύπρο το όνομα Κίσινγκερεξακολουθεί να προκαλεί μια πολύ διαφορετική ανάγνωση της Ιστορίας.
Γιατί μισό και πλέον αιώνα μετά, η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη και οι συνέπειες του καλοκαιριού του 1974 εξακολουθούν να είναι ζωντανές.
