Με ανακοινώσεις περί πυρηνικής συμφωνίας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και ΗΠΑ να αναμένονται σύντομα, σύμφωνα με δημοσιεύματα, το πυρηνικό «παιχνίδι» στη Μέση Ανατολή φαίνεται να αναβαθμίζεται σημαντικά, ειδικά καθώς η πολεμική σύγκρουση ΗΠΑ- Ιράν παραμένει σε εξέλιξη.
Η Σαουδική Αραβία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, οπότε ίσως να μην φαινόταν εκ πρώτης όψεως μια χώρα που θα επιζητούσε την πυρηνική ενέργεια. Ωστόσο, στο πλαίσιο του οικονομικού σχεδίου του ντε φάκτο ηγέτη της χώρας, πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, επιδιώκεται η μείωση των εκπομπών άνθρακα και η αποδέσμευση πετρελαίου για εξαγωγές.
Η US Energy Information Administration ανέφερε το 2024 ότι το 68% του ηλεκτρισμού της Σαουδικής Αραβίας παραγόταν από αέριο και το 32% από πετρέλαιο, με 1,4 εκατομμύρια βαρέλια αργού την ημέρα να χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ενέργειας κατά τον Ιούνιο. Η πυρηνική ενέργεια θα μπορούσε να πάρει ένα ποσοστό, που ενδεχομένως θα μπορούσε να «πιάνει» τις εγκαταστάσεις αφαλάτωσης και τον κλιματισμό (ιδιαίτερα ενεργοβόρους τομείς), ανοίγοντας τον δρόμο για επιπλέον έσοδα από την πώληση πετρελαίου.
Η Σαουδική Αραβία, επίσης, έχει πει ότι αν το Ιράν αναπτύξει πυρηνικό όπλο, θα έπρεπε να ακολουθήσει και η ίδια: Όπως σημειώνεται σε σχετική ανάλυση του Reuters, αυτή η τοποθέτηση θεωρείται πως είχε σκοπό να αυξήσει την πίεση στην Τεχεράνη, μα παράλληλα έχει δημιουργήσει προβληματισμούς και για τις φιλοδοξίες της ίδιας της Σαουδικής Αραβίας.
Πολλές χώρες με πυρηνική ενέργεια δεν εμπλουτίζουν ουράνιο οι ίδιες για τους αντιδραστήρες τους, μα εισάγουν από το εξωτερικό. Ωστόσο τον Ιανουάριο του 2025 η Σαουδική Αραβία είπε πως θα εμπλούτιζε ουράνιο- μια διαδικασία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για σκοπούς προγράμματος πυρηνικών όπλων- για τη δημιουργία «yellowcake» για παραγωγή πυρηνικής ενέργειας, με σκοπό την πώληση.
Για τις ΗΠΑ, η συνεργασία στον χώρο της πυρηνικής ενέργειας ήταν σημαντικό κομμάτι στις προσπάθειες των τελευταίων ετών για εξομάλυνση των σχέσεων Ισραήλ- Σαουδικής Αραβίας. Αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με το Reuters, τα δύο αυτά θέματα εμφανίζονται να έχουν αποσυνδεθεί, όμως μια πυρηνική συμφωνία θα μπορούσε να βοηθήσει πολύ τις διπλωματικές προσπάθειες των ΗΠΑ όσον αφορά στη Σαουδική Αραβία, ειδικά δεδομένου ότι το Ριάντ αποκλείει την εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ αν δεν υπάρξει παλαιστινιακό κράτος.
Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ είχε συναντηθεί με τον Σαουδάραβα ομόλογό του, πρίγκιπα Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, πέρυσι και είχαν πει ότι οι δύο χώρες ήταν σε δρόμο για μια συμφωνία στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας για πολιτικούς/ ειρηνικούς σκοπούς. Μια συμφωνία τέτοιου είδους θα έφερνε τις ΗΠΑ σε πλεονεκτική θέση όσον αφορά σε συμβόλαια για την κατασκευή των σαουδαραβικών πυρηνικών υποδομών, καθώς και στην πληροφόρηση για οποιαδήποτε σαουδαραβική πυρηνική προσπάθεια.
Η Σαουδική Αραβία, πάντως, ακόμα και χωρίς μια τέτοια συμφωνία με τις ΗΠΑ, θα είχε άλλες επιλογές, καθώς αρκετές χώρες με δικές τους πυρηνικές βιομηχανίες έχουν εκφράσει ενδιαφέρον για συνεργασία μαζί της στον τομέα. Η κινεζική κρατική CNNC φέρεται να υπέβαλε πρόταση το 2023 για την κατασκευή πυρηνικού σταθμού, ενώ η ρωσική, επίσης κρατική, Rosatom, έχει και αυτή υπογράψει συμφωνίες προκαταρκτικής συνεργασίας με το Ριάντ. Άλλος ενδιαφερόμενος είναι η Νότια Κορέα, που έχει κατασκευάσει αντιδραστήρες και στα ΗΑΕ.
Η Wall Street Journal ανέφερε σε δημοσίευμά της, όπου επικαλείται αξιωματούχους της αμερικανικής κυβέρνησης, πως ο πρόεδρος Τραμπ ενέκρινε και επίσημα συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία στο πλαίσιο της οποίας το βασίλειο θα αποκτήσει πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα, εν δυνάμει ανοίγοντας τον δρόμο για εμπλουτισμό ουρανίου στο σαουδαραβικό έδαφος. Η νέα συμφωνία, η διάρκεια της οποίας θα είναι 30 χρόνια, εκτιμάται ότι είναι αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, με αμερικανικές εταιρείες να παίζουν κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη των πυρηνικών υποδομών της Σαουδικής Αραβίας, αφήνοντας έξω άλλες χώρες.
Ζήτημα- κλειδί είναι το αν η Ουάσινγκτον συμφωνήσει να κατασκευάσει εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου στο σαουδαραβικό έδαφος, πότε θα έκανε κάτι τέτοιο και το αν το προσωπικό τους θα είναι σαουδαραβικό ή αμερικανικό. Αν μια τέτοια συμφωνία δεν περιλαμβάνει αυστηρά μέτρα επιτήρησης, η Σαουδική Αραβία, που έχει ουράνιο στην επικράτειά της, θα μπορούσε θεωρητικά να εμπλουτίσει ουράνιο σε υψηλό επίπεδο, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για πυρηνικά όπλα. Σημειώνεται πως, στο πλαίσιο της συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και ΗΑΕ το 2009, τα Εμιράτα δεν παράγουν το δικό τους καύσιμο και αποδέχονται μια σειρά περιορισμών.
Πηγή του Reuters ανέφερε πως η προτεινόμενη συμφωνία ΗΠΑ- Σαουδικής Αραβίας περιελάμβανε πρόβλεψη συνεργασίας στον κύκλο του πυρηνικού καυσίμου (όπου περιλαμβάνεται και ο εμπλουτισμός), μα η Ουάσινγκτον δεν υποχρεούται να μεταφέρει σχετική τεχνολογία ή δυνατότητες στο βασίλειο. Επίσης δύο πηγές είπαν στο Reuters αυτή την εβδομάδα πως η κυβέρνηση Τραμπ ήταν έτοιμη να υποβάλει στο Κογκρέσο τη συμφωνία, ωστόσο υπογράμμισαν πως δεν περιλαμβάνει το «gold standard» που απαγορεύει τον εμπλουτισμό ουρανίου και την επεξεργασία χρησιμοποιουμένου πυρηνικού καυσίμου, που αποτελούν εν δυνάμει οδούς για την ανάπτυξη υλικού για πυρηνικά όπλα- ή ένα επιπλέον πρωτόκολλο επιπλέον διεθνούς επίβλεψης.
Υπάρχουν επίσης και σημαντικά ζητήματα διπλωματικής φύσης, όπως το ότι το Ισραήλ έχει εκφράσει επανειλημμένα την αντίθεσή του στην ιδέα ενός σαουδαραβικού πυρηνικού προγράμματος.
Με πληροφορίες από Reuters, BBC, WSJ
