Το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν προκαλεί εδώ και καιρό ανησυχία στις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, οι οποίοι φοβούνται ότι η Τεχεράνη διατηρεί τουλάχιστον ανοιχτή την επιλογή να κατασκευάσει κάποια μέρα πυρηνικά όπλα, καθώς το εμπλουτισμένο ουράνιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως καύσιμο για πυρηνικούς σταθμούς ή για την κατασκευή του πυρήνα μιας πυρηνικής βόμβας.
Τι μπορεί να κάνει το Ιράν με το εμπλουτισμένο ουράνιο
Ενώ οι σύγχρονοι πυρηνικοί σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας χρησιμοποιούν γενικά καύσιμο εμπλουτισμένο έως και 5%, το Ιράν εμπλούτιζε ουράνιο έως και 60%, ένα μικρό βήμα από το περίπου 90% που απαιτείται για την κατασκευή όπλων, μέχρι τη στιγμή που το Ισραήλ και οι ΗΠΑ βομβάρδισαν τις πυρηνικές του εγκαταστάσεις τον περασμένο Ιούνιο.
Το Ισραήλ υποστήριξε ότι το Ιράν πλησίαζε υπερβολικά κοντά στην ικανότητα παραγωγής πυρηνικού όπλου, αλλά ο πυρηνικός οργανισμός εποπτείας του ΟΗΕ δήλωσε ότι δεν είχε αξιόπιστες ενδείξεις για συντονισμένο πρόγραμμα πυρηνικών όπλων στο Ιράν.
Ως συμβαλλόμενο μέρος της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT), το Ιράν έχει το δικαίωμα να αναπτύξει πυρηνική τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένου του εμπλουτισμού, για ειρηνικούς σκοπούς. Το Ιράν δηλώνει ότι δεν θα κατασκευάσει ποτέ πυρηνικά όπλα.
Είναι, ωστόσο, η μόνη χώρα που έχει εμπλουτίσει ουράνιο σε ποσοστό 60% χωρίς να κατασκευάσει ατομική βόμβα. Η ποσότητα που έχει εμπλουτιστεί σε αυτό το επίπεδο αποτελεί «θέμα σοβαρής ανησυχίας», όπως δήλωσε ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας.
Τι απομένει από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν μετά τους βομβαρδισμούς
Οι ισραηλινοαμερικανικές βομβιστικές επιθέσεις κατέστρεψαν ή προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στις ιρανικές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου, αλλά εκτιμάται ότι μεγάλο μέρος του εμπλουτισμένου ουρανίου που παρήγαγαν έχει διασωθεί.
Μία από τις κορυφαίες προτεραιότητες του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είναι η απομάκρυνση τουλάχιστον του υλικού με τον υψηλότερο βαθμό εμπλουτισμού.
Πριν από την έναρξη των επιθέσεων του Ισραήλ και των ΗΠΑ κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, ο ΔΟΑΕ εκτιμούσε ότι το Ιράν διέθετε 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως και 60%. Αυτό αρκεί, εάν εμπλουτιστεί περαιτέρω, για 10 πυρηνικά όπλα, σύμφωνα με τα κριτήρια του ΔΟΑΕ.
Ο ΔΟΑΕ πιστεύει ότι περισσότερα από 200 κιλά έχουν διασωθεί σε ένα συγκρότημα σηράγγων στο Ισφαχάν, ενώ κάποια επιπλέον ποσότητα βρίσκεται στο Νατάνζ, όπως δήλωσε ο επικεφαλής του ΔΟΑΕ Ραφαέλ Γκρόσι.
Το Ιράν διέθετε επίσης περισσότερο υλικό με χαμηλότερα επίπεδα εμπλουτισμού.
Η ακριβής κατάσταση των βομβαρδισμένων εγκαταστάσεων του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του συγκροτήματος σηράγγων, δεν είναι γνωστή, καθώς το Ιράν δεν έχει επιτρέψει στους επιθεωρητές του ΔΟΑΕ να επιστρέψουν εκεί, ούτε έχει ενημερώσει τον ΔΟΑΕ για το τι συνέβη στα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου του.
Με 4 ζητούμενα στις διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά οι Αμερικανοί
Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι το Ιράν δεν πρέπει να είναι σε θέση να αναπτύξει πυρηνικό όπλο. Αν και αυτό είναι σχεδόν αδύνατο να αποτραπεί πλήρως, μπορεί να καταστεί πολύ πιο δύσκολο με αποτελεσματικούς περιορισμούς.
Αυτό ακριβώς έκανε η πλέον ανενεργή πυρηνική συμφωνία του 2015 μεταξύ του Ιράν και των μεγάλων δυνάμεων, μέχρι που ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από αυτήν το 2018. Το Ιράν αντέδρασε επεκτείνοντας το πρόγραμμά του πολύ πέρα από τα όρια της συμφωνίας.
Οποιαδήποτε νέα συμφωνία θα πρέπει να αντιμετωπίσει τα εξής ζητήματα:
- Τι θα γίνει με το ουράνιο υψηλότερου εμπλουτισμού;
Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι θέλει να απομακρυνθεί και να αποσταλεί στο εξωτερικό ή να καταστραφεί. Το Ιράν δεν επιθυμεί κανένα από τα δύο. Ένας συμβιβασμός θα μπορούσε να είναι η «αραίωση» του υλικού. Στη συνέχεια, θα πρέπει να συμφωνήσουν για το πόσο θα αραιωθεί και σε ποιο επίπεδο εμπλουτισμού θα μπορεί να παραμείνει στη χώρα.
Ένας υψηλόβαθμος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters την Κυριακή ότι το Ιράν είχε συμφωνήσει κατ’ αρχήν να αραιώσει το υψηλού εμπλουτισμού ουράνιό του.
- Εμπλουτισμός σε κάποιο βαθμό ή καθόλου;
Οι ΗΠΑ έχουν κατά καιρούς απαιτήσει μηδενικό εμπλουτισμό στο Ιράν. Το Ιράν δηλώνει ότι δεν θα παραιτηθεί από το δικαίωμά του να εμπλουτίζει. Εάν του επιτραπεί να το πράξει, μέχρι ποιο επίπεδο και πόση ποσότητα του προϊόντος μπορεί να διατηρήσει το Ιράν; Η συμφωνία του 2015 καθόριζε αυτά τα ζητήματα, καθώς και πού θα μπορούσε το Ιράν να εμπλουτίζει και με ποιες μηχανές.
Αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι συζητείται η επιβολή μορατόριουμ στον εμπλουτισμό για 10 ή περισσότερα χρόνια.
- Πώς θα έχει η διεθνής κοινότητα πλήρη εικόνα για τις κινήσεις του Ιράν;
Με μηχανήματα και υλικά κάτω από τα ερείπια, πώς μπορεί κάποιος να είναι σίγουρος ότι έχει καταγράψει τα πάντα και ότι τίποτα δεν έχει αφαιρεθεί; Το Ιράν διαθέτει επίσης έναν άγνωστο αριθμό φυγοκεντρικών μηχανών εμπλουτισμού ουρανίου αποθηκευμένων σε άγνωστες τοποθεσίες. Μια ακριβής απογραφή είναι ζωτικής σημασίας.
- Πώς θα διασφαλιστεί η τήρηση όλων αυτών;
Η συμφωνία του 2015 παραχώρησε στον ΔΟΑΕ επιπλέον εξουσίες παρέμβασης, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να διενεργεί αιφνιδιαστικούς ελέγχους σε μη δηλωμένες τοποθεσίες, το οποίο το Ιράν ανακάλεσε όταν η συμφωνία κατέρρευσε. Πιθανότατα θα χρειαστεί κάτι παρόμοιο.
