Τη Ρουάντα ως την πρώτη χώρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης στην οποία θα μεταφέρονται μετανάστες των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί οριστικά αναμένεται να ανακοινώσουν σήμερα, Δευτέρα, στη Βιέννη, πέντε κράτη μέλη της ΕΕ, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που ανοίγει τον δρόμο για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής μεταναστών εκτός ευρωπαϊκού εδάφους, προκαλώντας ήδη έντονες αντιδράσεις.
Στο σχέδιο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Γερμανία, η Αυστρία, η Δανία και η Ολλανδία. Στη σημερινή συνάντηση θα βρίσκεται και ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, ενώ στις ανακοινώσεις αναμένεται να συμμετάσχουν οι επικεφαλής των κυβερνήσεων της Δανίας και της Αυστρίας, καθώς και εκπρόσωπος της Ρουάντας.
Σύμφωνα με τους Financial Times και το Politico, η πρωτοβουλία προβλέπει αρχικά ένα πιλοτικό πρόγραμμα μεταφοράς 100 έως 200 ατόμων, με την οριστική συμφωνία να αναμένεται στις αρχές του 2027 και την εφαρμογή της αργότερα μέσα στο ίδιο έτος.
Οι λεγόμενοι «κόμβοι επιστροφής» (Return Hubs) θα αφορούν ανθρώπους που έχουν εξαντλήσει τις νόμιμες δυνατότητες παραμονής τους στην ΕΕ. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, δεν θα πρόκειται για κλειστά κέντρα κράτησης, ενώ εξετάζονται και προγράμματα ένταξης στη Ρουάντα.
Η φιλοδοξία των πέντε κυβερνήσεων είναι το πιλοτικό πρόγραμμα να αποτελέσει πρότυπο για αντίστοιχες συμφωνίες με περισσότερες τρίτες χώρες. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη γενικότερη σκλήρυνση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής, υπό την πίεση και της ενίσχυσης των ακροδεξιών κομμάτων. Σύμφωνα με τη βελγική Le Soir, 19 κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και το Βέλγιο, στηρίζουν την κατεύθυνση αυτή, αν και η βελγική κυβέρνηση δεν συμμετέχει προς το παρόν στο συγκεκριμένο εγχείρημα.
Η επιλογή της Ρουάντας επαναφέρει το προηγούμενο της Βρετανίας, η οποία δαπάνησε 715 εκατ. στερλίνες για ένα αντίστοιχο σχέδιο που τελικά εγκαταλείφθηκε έπειτα από σοβαρές νομικές αντιδράσεις. Σύμφωνα με τους Financial Times, εξετάζεται η αξιοποίηση των εγκαταστάσεων που είχαν κατασκευαστεί τότε.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν για τον κίνδυνο παραβίασης διεθνών συμβάσεων και για τις δυσκολίες ελέγχου των συνθηκών διαβίωσης όσων μεταφέρονται εκτός ευρωπαϊκής δικαιοδοσίας. Ερωτήματα προκαλεί και η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρουάντα, καθώς και η φερόμενη υποστήριξή της προς αντάρτες στο ανατολικό Κονγκό.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ενημερωθεί για το σχέδιο, αλλά δεν συμμετέχει άμεσα, καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες μεταξύ των κρατών μελών, με την Ισπανία να συγκαταλέγεται στους επικριτές της δημιουργίας τέτοιων κέντρων.