Μία εβδομάδα πριν από την έναρξη εφαρμογής του νέου Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 12 Ιουνίου, η δημιουργία «κόμβων επιστροφών» (return hubs) σε τρίτες χώρες εκτός Ευρώπης αναδεικνύεται σε μία από τις βασικές προτεραιότητες των κρατών μελών για την ενίσχυση των επιστροφών παράτυπων μεταναστών και αποτελεί ένα από τα βασικά θέματα που απασχολούν τη σημερινή συνεδρίαση του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων στο Λουξεμβούργο.
Στο περιθώριο του σημερινού Συμβουλίου, η Ελλάδα, η Γερμανία, η Αυστρία, η Ολλανδία και η Δανία συζήτησαν τα επόμενα βήματα για την υλοποίηση της πρωτοβουλίας, με τον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνο Πλεύρη να δηλώνει ότι οι σχετικές διεργασίες βρίσκονται πλέον «σε πιο προχωρημένο στάδιο» και ότι η Ευρώπη θα πρέπει να στείλει σαφές μήνυμα πως όσοι εισέρχονται παράνομα στην Ένωση θα επιστρέφουν είτε στη χώρα καταγωγής τους είτε σε δομές φιλοξενίας εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.
Η συζήτηση διεξάγεται λίγες ημέρες μετά την πολιτική συμφωνία μεταξύ του Συμβουλίου της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον νέο Κανονισμό Επιστροφών, την οποία ο υφυπουργός Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας της Κύπρου Νικόλας Ιωαννίδης χαρακτήρισε «μεγάλη επιτυχία της Κυπριακής Προεδρίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνολικά». Στην ατζέντα των υπουργών βρίσκονται επίσης η συνεργασία με τρίτες χώρες για τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών, με ιδιαίτερη έμφαση στη Σομαλία, καθώς και το μέλλον του καθεστώτος προσωρινής προστασίας για τους Ουκρανούς πρόσφυγες.
«Για να λειτουργήσει το Σύμφωνο χρειάζονται επιστροφές»
«Είμαστε μία εβδομάδα πριν από την εφαρμογή του Συμφώνου Μετανάστευσης και είναι πολύ σημαντική η προετοιμασία των κρατών, ειδικά αυτή την περίοδο που ολοκληρώνεται και η διαδικασία του Κανονισμού Επιστροφών», δήλωσε ο Θάνος Πλεύρης κατά την άφιξή του στο Συμβούλιο.
Ο Έλληνας υπουργός συνέδεσε άμεσα την επιτυχία του νέου Συμφώνου με την αποτελεσματικότητα των επιστροφών.
«Για να λειτουργήσει το Σύμφωνο Μετανάστευσης χρειάζονται επιστροφές», υπογράμμισε, προσθέτοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να καταστήσει σαφές πως όσοι εισέρχονται παράνομα στο ευρωπαϊκό έδαφος θα επιστρέφουν είτε στη χώρα καταγωγής τους είτε σε κόμβους επιστροφών εκτός ΕΕ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι συζητήσεις για τη δημιουργία των κόμβων επιστροφής έχουν προχωρήσει σημαντικά.
«Είμαστε πλέον σε ένα πιο προχωρημένο στάδιο και πιστεύουμε ότι, ρεαλιστικά, το επόμενο διάστημα θα μπορούμε να είμαστε έτοιμοι για να προχωρήσουμε αυτό το πολύ σημαντικό εγχείρημα», ανέφερε.
Η πρωτοβουλία των πέντε χωρών
Στο περιθώριο του Συμβουλίου πραγματοποιήθηκε συνάντηση του Έλληνα υπουργού με τους ομολόγους του της Γερμανίας, της Αυστρίας, της Ολλανδίας και της Δανίας με αποκλειστικό αντικείμενο την προώθηση της κοινής πρωτοβουλίας για τη δημιουργία κόμβων επιστροφής.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του ελληνικού Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, η συνάντηση επιβεβαίωσε τη διαρκώς αυξανόμενη πολιτική υποστήριξη που συγκεντρώνει το εγχείρημα μεταξύ των κρατών μελών.
Οι υπουργοί συζήτησαν τις επιπτώσεις της πρόσφατης συμφωνίας για τον νέο Κανονισμό Επιστροφών, η οποία θεωρείται ότι δημιουργεί ευνοϊκότερες συνθήκες για την προώθηση της πρωτοβουλίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Παράλληλα, αντάλλαξαν απόψεις για πιθανά γεωγραφικά και επιχειρησιακά μοντέλα λειτουργίας των δομών, εξετάζοντας διαφορετικά σενάρια αλλά και πιθανές τρίτες χώρες που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν τέτοιες εγκαταστάσεις.
Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι η επιτυχία του σχεδίου προϋποθέτει στενή συνεργασία με τρίτες χώρες και ισχυρές νομικές εγγυήσεις, πλήρως συμβατές με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Τι λέει η Κυπριακή Προεδρία
Από την πλευρά της Κυπριακής Προεδρίας, ο Νικόλας Ιωαννίδης χαιρέτισε τη συμφωνία για τον νέο Κανονισμό Επιστροφών, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η νέα νομοθεσία θα συμβάλει ουσιαστικά στην αύξηση των επιστροφών υπηκόων τρίτων χωρών που δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Παράλληλα, ευχαρίστησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις διαπραγματευτικές ομάδες που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις για την επίτευξη της συμφωνίας.
Ο κ. Ιωαννίδης χαρακτήρισε επίσης την έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου στις 12 Ιουνίου ως σημαντικό ορόσημο για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική, σημειώνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει πλέον ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για τη διαχείριση της μετανάστευσης με συνεκτικό και αποτελεσματικό τρόπο.
Ωστόσο, παρά τη συμφωνία για τον νέο Κανονισμό Επιστροφών, η εφαρμογή των κόμβων επιστροφής παραμένει ανοιχτό ζήτημα. Σύμφωνα με τους Financial Times, ο Κύπριος υφυπουργός χαρακτήρισε τους κόμβους επιστροφής ως το «σημαντικότερο στοιχείο» της νέας νομοθεσίας, παραδεχόμενος όμως ότι μέχρι στιγμής «δεν υπάρχουν απτά αποτελέσματα» ως προς τις χώρες που θα μπορούσαν να τους φιλοξενήσουν.
Όπως ανέφερε, η γενική ιδέα είναι οι δομές αυτές να δημιουργηθούν σε περιοχές της Αφρικής ή της Ασίας και όχι κοντά στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την προϋπόθεση ότι οι χώρες υποδοχής θα τηρούν τις υποχρεώσεις τους ως προς την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Με αφορμή την έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου, η Κυπριακή Προεδρία θα φιλοξενήσει στις 12 Ιουνίου άτυπη υπουργική διάσκεψη στη Λευκωσία.
Πρόοδος, αλλά όχι πλήρης ετοιμότητα
Η εφαρμογή του νέου Συμφώνου αποτελεί ένα από τα βασικά θέματα της σημερινής συνεδρίασης. Παρότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει σημαντική πρόοδο κατά τη διετή μεταβατική περίοδο, η εικόνα παραμένει ανομοιογενής μεταξύ των κρατών μελών.
Διάφορες πηγές επισημαίνουν ότι αρκετές χώρες εξακολουθούν να μην διαθέτουν τις απαραίτητες υποδομές για την επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου στα εξωτερικά σύνορα, γεγονός που δημιουργεί ερωτήματα για τον βαθμό ετοιμότητας ενόψει της 12ης Ιουνίου.
Η συζήτηση των υπουργών βασίζεται και στην τελευταία έκθεση προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή του Συμφώνου, η οποία δημοσιεύθηκε στις 8 Μαΐου.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, τα κράτη μέλη έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο κατά τη διετή μεταβατική περίοδο που ακολούθησε την υιοθέτηση του Συμφώνου το 2024. Οι βασικοί πυλώνες του νέου συστήματος έχουν τεθεί σε εφαρμογή, ενώ οι περισσότερες χώρες προχωρούν στην προσαρμογή της εθνικής τους νομοθεσίας, στη δημιουργία των υποχρεωτικών διαδικασιών ελέγχου στα εξωτερικά σύνορα και στην ενίσχυση των δομών υποδοχής.
Ωστόσο, η Επιτροπή προειδοποιεί ότι απαιτούνται ακόμη πρόσθετες προσπάθειες ώστε το νέο πλαίσιο να λειτουργήσει πλήρως. Μεταξύ των εκκρεμοτήτων συγκαταλέγονται η ολοκλήρωση και η δοκιμή του νέου συστήματος Eurodac, της κεντρικής ευρωπαϊκής βάσης βιομετρικών δεδομένων, η δημιουργία των αναγκαίων εγκαταστάσεων για τις διαδικασίες ελέγχου και ασύλου στα εξωτερικά σύνορα, η αποτελεσματικότερη αποτροπή των δευτερογενών μετακινήσεων μεταναστών εντός της ΕΕ και η πλήρης ενεργοποίηση του νέου μηχανισμού αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών.
Οι Βρυξέλλες τονίζουν ότι η 12η Ιουνίου αποτελεί την αρχή και όχι το τέλος της διαδικασίας, καθώς η επιχειρησιακή εφαρμογή του Συμφώνου θα συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια.
Οι υπουργοί αναμένεται επίσης να εξετάσουν την πορεία εφαρμογής του νέου συστήματος εισόδου-εξόδου (Entry-Exit System – EES), το οποίο θα καταγράφει βιομετρικά στοιχεία πολιτών τρίτων χωρών κατά τη διέλευσή τους από τα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης. Σύμφωνα με ευρωπαίους διπλωμάτες, η εφαρμογή του παραμένει ανομοιογενής, με ορισμένα κράτη μέλη να το αναπτύσσουν μόνο μερικώς και αεροδρόμια να προειδοποιούν για πιθανές καθυστερήσεις.
Σομαλία και Ουκρανοί πρόσφυγες
Πέραν των επιστροφών, οι υπουργοί αναμένεται να συζητήσουν την εξωτερική διάσταση της μεταναστευτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ιδιαίτερη έμφαση στη συνεργασία με τη Σομαλία για τη Οι υπουργοί θα εξετάσουν τρόπους εμβάθυνσης της συνεργασίας με τρίτες χώρες για τον περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης, στο πλαίσιο της ευρύτερης στρατηγικής της Ένωσης για την εξωτερική διάσταση του μεταναστευτικού.
Στην ατζέντα βρίσκεται επίσης το μέλλον του καθεστώτος προσωρινής προστασίας που έχει χορηγηθεί σε εκατομμύρια Ουκρανούς πολίτες μετά τη ρωσική εισβολή, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει τα επόμενα βήματα για τη συνέχιση της στήριξής τους ενώ ο πόλεμος εισέρχεται πλέον στο πέμπτο έτος του.
