Σταδιακή κατάργηση των εσωτερικών συνοριακών ελέγχων ζητά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από εννέα χώρες του χώρου Σένγκεν, υποστηρίζοντας ότι η ενίσχυση της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η εφαρμογή του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και η αξιοποίηση νέων τεχνολογικών εργαλείων καθιστούν πλέον εφικτή την επιστροφή στην πλήρη ελεύθερη κυκλοφορία.
Η επαναφορά συνοριακών ελέγχων στο εσωτερικό της ζώνης Σένγκεν δεν είναι τυχαία. Από το 2024, εννέα ευρωπαϊκές χώρες επέλεξαν να ανακόψουν την ελεύθερη κυκλοφορία, επικαλούμενες μεταναστευτικές ροές, τρομοκρατικές απειλές και τις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία , αλλά και υπό την αυξανόμενη πίεση ακροδεξιών κομμάτων που είδαν τα ποσοστά τους να αυξάνονται εξαιτίας της δυσαρέσκειας των πολιτών.. Πλέον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να αποφασίσει αν και πότε τελειώνει αυτή η «προσωρινή» κατάσταση.
Σε γνωμοδοτήσεις που δημοσιοποίησε την Τρίτη, η Κομισιόν αξιολογεί τους προσωρινούς ελέγχους που έχουν επαναφέρει η Αυστρία, η Δανία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ολλανδία, η Νορβηγία, η Σλοβενία και η Σουηδία, οι οποίοι σε αρκετές περιπτώσεις παραμένουν σε ισχύ για περισσότερο από έναν χρόνο.
Η κοινοτική νομοθεσία επιτρέπει στα κράτη του Σένγκεν να επαναφέρουν προσωρινά ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα όταν αντιμετωπίζουν σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια. Ωστόσο, όταν τα μέτρα παρατείνονται πέραν των δώδεκα μηνών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποχρεούται να εξετάζει κατά πόσο εξακολουθούν να είναι αναγκαία και αναλογικά.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι κυβερνήσεις των εννέα χωρών επικαλούνται «γνήσιες και νόμιμες ανησυχίες» που συνδέονται τόσο με ζητήματα ασφάλειας όσο και με τη μεταναστευτική κατάσταση. Παράλληλα, όμως, υπενθυμίζει ότι οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα έχουν επιπτώσεις στις γειτονικές χώρες, στις διασυνοριακές μετακινήσεις εργαζομένων και στις τοπικές κοινωνίες που εξαρτώνται από την ελεύθερη κυκλοφορία.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι διαβουλεύσεις που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια με τις χώρες που διατηρούν εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους έχουν ήδη οδηγήσει σε μικρότερους χρόνους αναμονής και στενότερη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών.
Το Σύμφωνο Μετανάστευσης ως «εισιτήριο» για την επιστροφή στη Σένγκεν
Πίσω από το μήνυμα της Κομισιόν προς τις εννέα χώρες βρίσκεται και ένα σαφές πολιτικό επιχείρημα: οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι η επικείμενη εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο δημιουργεί πλέον τις αναγκαίες δομικές προϋποθέσεις για τη σταδιακή κατάργηση των εσωτερικών συνοριακών ελέγχων.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, το νέο πλαίσιο θα ενισχύσει σημαντικά τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και θα προσφέρει στα κράτη-μέλη αποτελεσματικότερα εργαλεία για την αντιμετώπιση των μη εξουσιοδοτημένων μετακινήσεων εντός του χώρου Σένγκεν, περιορίζοντας την ανάγκη διατήρησης ελέγχων μεταξύ κρατών-μελών.
Η Κομισιόν εκτιμά ότι η πλήρης εφαρμογή του Συμφώνου θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών της ζώνης Σένγκεν και θα επιτρέψει την επιστροφή σε ένα σύστημα όπου οι εσωτερικοί έλεγχοι θα αποτελούν ξανά την εξαίρεση και όχι τον κανόνα.
Βιομετρικά στοιχεία και ψηφιακή παρακολούθηση αντί για μπάρες στα σύνορα
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις εναλλακτικές λύσεις που, κατά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μπορούν να αντικαταστήσουν σταδιακά τους παραδοσιακούς συνοριακούς ελέγχους.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι μη συστηματικοί αστυνομικοί έλεγχοι βάσει ανάλυσης κινδύνου, η κινητή βιομετρική ταυτοποίηση και οι τεχνολογίες παρακολούθησης οχημάτων.
«Πιο αποτελεσματικές και αποδοτικές εναλλακτικές λύσεις είναι διαθέσιμες», υπογραμμίζει η Επιτροπή, σημειώνοντας ότι στις περισσότερες περιπτώσεις τα κράτη-μέλη εφαρμόζουν ήδη ελέγχους που προσομοιάζουν περισσότερο σε αστυνομικές επιχειρήσεις παρά σε κλασικούς συνοριακούς ελέγχους.
Στην ίδια κατεύθυνση, επικαλείται το Σύστημα Εισόδου-Εξόδου (Entry-Exit System), το οποίο καταγράφει ηλεκτρονικά τις εισόδους και εξόδους πολιτών τρίτων χωρών από την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και την επικείμενη εφαρμογή του ETIAS για τους ταξιδιώτες που απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης εισόδου.
«Η Σένγκεν δεν μπορεί να λειτουργεί με μόνιμα εσωτερικά σύνορα»
«Η Σένγκεν συμβολίζει την ελεύθερη κυκλοφορία για περισσότερους από 450 εκατομμύρια ανθρώπους και οι εσωτερικοί συνοριακοί έλεγχοι πρέπει να παραμένουν προσωρινοί και εξαιρετικοί», δήλωσε η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Χένα Βίρκουνεν.
Από την πλευρά του, ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, υπογράμμισε ότι οι παράτυπες διελεύσεις στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης μειώθηκαν περαιτέρω κατά 40% το 2026, παρουσιάζοντας το στοιχείο αυτό ως ένδειξη ότι η κατάσταση σταδιακά σταθεροποιείται.
Με τις νέες γνωμοδοτήσεις της, η Κομισιόν επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις αυξανόμενες πολιτικές πιέσεις που δέχονται αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για αυστηρότερους ελέγχους και στην ανάγκη διατήρησης ενός από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: της ελεύθερης κυκλοφορίας χωρίς εσωτερικά σύνορα.
