Η Τρουόνγκ Μι Λαν δεν ήταν μία απλή επιχειρηματίας. Για χρόνια θεωρούνταν μία από τις ισχυρότερες γυναίκες του Βιετνάμ, η «σιδηρά κυρία» των ακινήτων, με πρόσβαση σε τράπεζες, πολιτικούς, πολυτελή ξενοδοχεία, ουρανοξύστες, εμπορικά κέντρα, γιοτ, supercars και συλλεκτικές τσάντες Hermès Birkin. Σήμερα, στα 69 της, η ίδια βρίσκεται στη φυλακή και το κράτος του Βιετνάμ επιχειρεί να ρευστοποιήσει ό,τι μπορεί από την περιουσία της, για να καλύψει ένα ασύλληπτο ποσό αποζημιώσεων: περίπου 27 δισεκατομμύρια δολάρια.
Από τα καλλυντικά στην αυτοκρατορία Van Thinh Phat
Η διαδρομή της μοιάζει με μυθιστόρημα ανόδου και πτώσης. Σύμφωνα με το AP, η Λαν ξεκίνησε βοηθώντας τη μητέρα της, κινεζικής καταγωγής επιχειρηματία, να πουλά καλλυντικά σε παλιά αγορά της Χο Τσι Μινχ. Το 1992, την εποχή που το Βιετνάμ άνοιγε σταδιακά την οικονομία του στην αγορά και στους ξένους επενδυτές, ίδρυσε με την οικογένειά της τον όμιλο Van Thinh Phat. Από εκεί και πέρα χτίστηκε μία τεράστια αυτοκρατορία σε πολυτελείς κατοικίες, γραφεία, ξενοδοχεία και εμπορικά κέντρα.
Το όνομά της συνδέθηκε με μερικά από τα πιο ακριβά ακίνητα της Χο Τσι Μινχ, της παλιάς Σαϊγκόν. Reuters έχει αναφέρει ότι περιουσιακά στοιχεία συνδεδεμένα με τη Van Thinh Phat και θυγατρικές της εκτιμήθηκαν από ερευνητές και εκτιμητές σε ένα τεράστιο εύρος, από 12 έως 48 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς πολλά έργα ήταν ημιτελή ή είχαν ασαφές ιδιοκτησιακό καθεστώς. Ανάμεσα στα ακίνητα που έχουν αναφερθεί είναι το Times Square Saigon, το Sherwood Residence, το Windsor Plaza Hotel, το Capital Place και το IFC One Saigon.
Η τράπεζα που έγινε μηχανή χρήματος
Η πτώση της άρχισε όταν οι αρχές άνοιξαν τον φάκελο της Saigon Commercial Bank, της SCB. Η κατηγορία ήταν ότι η Λαν, αν και δεν μπορούσε νόμιμα να ελέγχει τέτοιο ποσοστό σε τράπεζα, είχε στήσει ένα πολύπλοκο δίκτυο εταιρειών-βιτρινών και παρένθετων προσώπων ώστε να ελέγχει ουσιαστικά την τράπεζα. Μέσα από αυτό το σύστημα, σύμφωνα με τις αρχές, εγκρίθηκαν χιλιάδες δάνεια προς εταιρείες που συνδέονταν με την ίδια και τους συνεργούς της.
Η σύλληψή της έγινε τον Οκτώβριο του 2022. Η δίκη της ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2024, με ακόμη 85 κατηγορούμενους, ανάμεσά τους τραπεζικά στελέχη, κρατικούς αξιωματούχους και πρόσωπα του στενού της κύκλου. Η υπόθεση παρουσιάστηκε ως το μεγαλύτερο οικονομικό σκάνδαλο στην ιστορία του Βιετνάμ.
Τον Απρίλιο του 2024 η Τρουόνγκ Μι Λαν καταδικάστηκε σε θάνατο για υπεξαίρεση, δωροδοκία και παραβίαση τραπεζικών κανόνων. Το ποσό της υπεξαίρεσης υπολογίστηκε στα 12,5 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι συνολικές ζημιές για την SCB και το χρηματοπιστωτικό σύστημα έφθασαν, σύμφωνα με τις βιετναμέζικες αρχές, τα 27 δισεκατομμύρια δολάρια. Η απόφαση προκάλεσε σοκ διεθνώς, όχι μόνο για το μέγεθος της απάτης αλλά και για την επιβολή της εσχάτης των ποινών σε οικονομικό έγκλημα.
Η θανατική ποινή που έγινε ισόβια
Αρχικά η Λαν έδινε μάχη να σωθεί από την εκτέλεση, καθώς η βιετναμέζικη νομοθεσία προέβλεπε ότι η θανατική ποινή μπορούσε να μετατραπεί σε ισόβια αν επέστρεφε μεγάλο μέρος των χρημάτων. Τον Δεκέμβριο του 2024 έχασε την έφεση κατά της θανατικής ποινής. Όμως το 2025 το Βιετνάμ άλλαξε τον ποινικό του κώδικα και αφαίρεσε τη θανατική ποινή για οκτώ αδικήματα, μεταξύ των οποίων η υπεξαίρεση και η δωροληψία. Έτσι η ποινή της μετατράπηκε σε ισόβια κάθειρξη.
Στο μεταξύ, η Λαν καταδικάστηκε και σε άλλη υπόθεση για απάτη, ξέπλυμα χρήματος και παράνομες διασυνοριακές μεταφορές χρημάτων. Το Reuters είχε μεταδώσει ότι η υπόθεση αυτή αφορούσε, μεταξύ άλλων, παράνομη άντληση άνω του 1,2 δισ. δολαρίων μέσω ομολόγων και ξέπλυμα περίπου 18,1 δισ. δολαρίων.
Birkin, Maybach και γιοτ στο σφυρί
Τώρα το δράμα μεταφέρεται από τις δικαστικές αίθουσες στις δημοπρασίες. Οι αρχές της Χο Τσι Μινχ βγάζουν στο σφυρί προσωπικά αντικείμενα και περιουσιακά στοιχεία της Λαν. Δύο λευκές Hermès, σπάνιες Birkin Himalaya από δέρμα κροκοδείλου, πουλήθηκαν σε ηλεκτρονική δημοπρασία για περίπου 539.000 δολάρια. Η ίδια είχε ζητήσει να τις κρατήσει ως οικογενειακά ενθύμια για τα παιδιά και τα εγγόνια της, λέγοντας ότι η μία αγοράστηκε στην Ιταλία και η άλλη ήταν δώρο από Μαλαισιανό επιχειρηματία. Το δικαστήριο απέρριψε το αίτημα, κρίνοντας ότι πρόκειται για προϊόν παράνομων κερδών.
Στο σφυρί βγήκαν και πολυτελή αυτοκίνητα: μία λευκή Maybach, μία BMW και ένα Lexus. Η Maybach πουλήθηκε για περίπου 630.000 έως 640.000 δολάρια, ενώ άλλα οχήματα δεν βρήκαν αμέσως αγοραστή. Οι αρχές έχουν επιχειρήσει επίσης να πουλήσουν το γιοτ The Reverie Saigon και δύο ακόμη σκάφη, όμως η διαδικασία αποδεικνύεται δύσκολη. Το The Reverie Saigon είχε αρχική τιμή κοντά στα 2 εκατομμύρια δολάρια, αλλά χρειάστηκε επαναδημοπράτηση και μείωση τιμής, καθώς οι αγοραστές δεν εμφανίζονται εύκολα για κατασχεμένα περιουσιακά στοιχεία τέτοιου είδους.
Σταγόνα στον ωκεανό
Και εδώ βρίσκεται το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της υπόθεσης: ακόμη και αν πουληθούν τσάντες εκατοντάδων χιλιάδων δολαρίων, Maybach, γιοτ, κτίρια και συμμετοχές σε εταιρείες, το χάσμα παραμένει τεράστιο. Τα ποσά των δημοπρασιών μοιάζουν πράγματι σταγόνα στον ωκεανό μπροστά στα 27 δισ. δολάρια που καλείται να επιστρέψει. Σύμφωνα με CNN, μόνο δύο Birkin απέφεραν περίπου 539.000 δολάρια, ενώ η Maybach περίπου 630.000 δολάρια – ποσά εντυπωσιακά για τον απλό πολίτη, σχεδόν ασήμαντα όμως μπροστά στο μέγεθος της ζημιάς.
Η υπόθεση Τρουόνγκ Μι Λαν δεν είναι απλώς ιστορία μιας πλούσιας γυναίκας που κατέρρευσε. Είναι η ιστορία ενός συστήματος όπου τράπεζες, εταιρείες-βιτρίνες, πολιτικές διασυνδέσεις και ακίνητα δισεκατομμυρίων μπλέχτηκαν σε μία μηχανή παραγωγής χρήματος. Για το Βιετνάμ, είναι υπόθεση που τραυμάτισε την εμπιστοσύνη των πολιτών και των επενδυτών. Για τον υπόλοιπο κόσμο, είναι υπενθύμιση ότι πίσω από τη βιτρίνα της πολυτέλειας – τα γιοτ, τα supercars και τις Birkin – μπορεί να κρύβεται ένα οικονομικό ναρκοπέδιο ικανό να συγκλονίσει ολόκληρη χώρα.
