Τα ρωσικά στρατεύματα που πολεμούν στην Ουκρανία απέκτησαν πρόσφατα έναν ιδιαίτερο, αόρατο σύμμαχο. Πρόκειται για ένα τμήμα από το δεξί χέρι του πρίγκιπα Ντμίτρι Ντονσκόι, του ηγεμόνα που συνδέθηκε με τη νικηφόρα μάχη του Κουλίκοβο το 1380 απέναντι στους Μογγόλους.
Το λείψανο μεταφέρθηκε στην πρώτη γραμμή του πολέμου, καθώς και σε μονάδες που βρίσκονται στα κατεχόμενα από τη Ρωσία εδάφη της Ουκρανίας. Σύμφωνα με το στρατιωτικό τμήμα του Πατριαρχείου Μόσχας, «ο άγιος διοικητής θα σταθεί στο πλευρό των στρατιωτών».
Η επιλογή του Ντονσκόι δεν είναι τυχαία. Στη σύγχρονη ρωσική αφήγηση παρουσιάζεται ως υπερασπιστής της πατρίδας, μια εικόνα που συνδέεται με την προσπάθεια της Μόσχας να παρουσιάσει τον σημερινό πόλεμο όχι ως επιθετική εκστρατεία, αλλά ως αγώνα άμυνας.
Τέσσερα και πλέον χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η Μόσχα φαίνεται να επιστρατεύει κάθε διαθέσιμο συμβολισμό για να ενισχύσει την εικόνα ενός «δίκαιου πολέμου». Και αυτή τη φορά στο επίκεντρο βρίσκονται τα λείψανα αγίων και ιστορικών ηρώων που στη ρωσική συλλογική μνήμη έχουν αποκτήσει σχεδόν αγιοποιημένη θέση.
Στο μέτωπο μεταφέρθηκαν επίσης λείψανα του Αλεξάντερ Νιέφσκι, του πρίγκιπα του 13ου αιώνα που αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της ρωσικής στρατιωτικής ιστορίας.
Η εξέλιξη αυτή ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία είχαν κυκλοφορήσει ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες ότι τα λείψανα του Νιέφσκι είχαν χαθεί. Τον Αύγουστο, ωστόσο, εντοπίστηκαν ξανά λείψανα του Ντμίτρι Ντονσκόι στον καθεδρικό ναό του Αρχαγγέλου στο Κρεμλίνο.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν χαρακτήρισε την ανακάλυψη «απολύτως θαυμαστή», ενώ ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος μίλησε για ένδειξη της «θείας Χάριτος».
Η περιοδεία των λειψάνων φέρνει ακόμη πιο κοντά το Κρεμλίνο και τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Όπως επισημαίνει στο CNN ο Σεργκέι Τσάπνιν, επικεφαλής κέντρου ορθόδοξων σπουδών στο Πανεπιστήμιο Φόρνταμ, οι δύο πλευρές είναι πλέον «σχεδόν αδιαχώριστες».
😅 Putin inspected the remains of Dmitry Donskoy and approved sending them to the “special military operation” zone
— NEXTA (@nexta_tv) August 20, 2026
Ancient bones discovered by the Russian Orthodox Church during the restoration of the Kremlin’s Archangel Cathedral are heading to the front.
Russian Orthodox… pic.twitter.com/Ixm52W4ix8
Τα λείψανα, σύμφωνα με τον ίδιο, μεταφέρουν έναν μύθο που συνδέει διαφορετικές ιστορικές εποχές και εξακολουθεί να έχει ισχυρή επίδραση στη ρωσική κοινωνία.
Το ερώτημα, ωστόσο, είναι πόσο μεγάλο είναι το κοινό που πραγματικά συγκινείται από αυτού του είδους τα θρησκευτικά σύμβολα.
Έρευνες δείχνουν ότι περίπου το 67% των Ρώσων δηλώνουν σήμερα Ορθόδοξοι Χριστιανοί, ποσοστό που ήταν περίπου 80% το 2010. Ωστόσο, μόλις το 2% δηλώνει ότι εκκλησιάζεται τακτικά. Παρά τη χαμηλή συμμετοχή στη θρησκευτική ζωή, θρησκευτικές τελετές που υποστηρίζονται από εθνικιστικές και ακροδεξιές ομάδες εξακολουθούν να προσελκύουν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Στο μέτωπο, πάντως, η σχέση με την πίστη μπορεί να είναι διαφορετική. Όπως είπε στο CNN στρατιώτης που είχε υπηρετήσει στην πρώτη γραμμή, «δεν μιλάμε όλοι στον Θεό όταν τα πράγματα πάνε καλά, αλλά όλοι μιλούν στον Θεό όταν τα πράγματα δεν είναι καλά».
Σε έναν πόλεμο που έχει οδηγηθεί σε παρατεταμένο αδιέξοδο, τα ιερά λείψανα μπορούν για κάποιους στρατιώτες να λειτουργήσουν ως πηγή παρηγοριάς και ελπίδας.
Δεν συμφωνούν, όμως, όλοι με αυτή την προσέγγιση.
Ο ιερέας Ζανεμόνετς, ο οποίος έχει ζήσει στη Φινλανδία δίπλα σε Ουκρανούς πρόσφυγες, υποστηρίζει ότι η πρακτική αυτή δεν έχει σχέση με τον Χριστιανισμό. Πρόκειται, όπως λέει, για εκμετάλλευση του Χριστιανισμού και της Εκκλησίας για «πατριωτικούς» λόγους.
Κατά την άποψή του, η αξιοποίηση των λειψάνων αποκτά ακόμη πιο κυνικό χαρακτήρα σε μια περίοδο κατά την οποία ο αριθμός των Ρώσων που συμμετέχουν ενεργά στη θρησκευτική ζωή παραμένει περιορισμένος.
Πίσω από τη θρησκευτική διάσταση βρίσκεται, σύμφωνα με το CNN, μια ευρύτερη σχέση αλληλεξάρτησης μεταξύ πολιτικής εξουσίας και Εκκλησίας. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία λαμβάνει οικονομική και πολιτική στήριξη από το Κρεμλίνο, ενώ η κυβέρνηση αντλεί πολιτική και ιδεολογική νομιμοποίηση από την υποστήριξη της Εκκλησίας στα κρατικά αφηγήματα για τον πόλεμο.
Και όσο ο πόλεμος συνεχίζεται, η θρησκευτική ρητορική αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Από το 2022, το Πατριαρχείο Μόσχας έχει υποστηρίξει ότι οι Ρώσοι στρατιώτες που σκοτώνονται κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας τους πραγματοποιούν μια θυσία που «καθαρίζει όλα τα αμαρτήματά τους».
Με αυτόν τον τρόπο, η θυσία στον πόλεμο αποκτά όχι μόνο εθνικό αλλά και θρησκευτικό περιεχόμενο. Και τα λείψανα των ιστορικών μορφών που μεταφέρονται στο μέτωπο γίνονται μέρος μιας αφήγησης όπου η ρωσική ιστορία, η Ορθοδοξία και ο σύγχρονος πόλεμος παρουσιάζονται ως κομμάτια της ίδιας, ενιαίας ιστορίας.
