Μια εκεχειρία που «κρέμεται από μια κλωστή». Μια διπλωματική διαδικασία που «σημειώνει πρόοδο». Ένας πρόεδρος «μη ικανοποιημένος». Και εκρήξεις που αντηχούν στον Κόλπο. Είμαστε κοντά την ειρήνη ή ολισθαίνουμε πίσω στον πόλεμο;
Η τελευταία είδηση από τον Λευκό Οίκο είναι ότι οι διαπραγματευτές και από τις δύο πλευρές συμφώνησαν σε ένα πλαίσιο για μια 60ήμερη παράταση της κατάπαυσης πουρός, ώστε να δοθεί περιθώριο για περαιτέρω συνομιλίες. Ακόμη όμως ο αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει δώσε την σχετική έγκριση ενώ το Ιράν υποστηρίζει πως το κείμενο μιας κατ’ αρχήν συμφωνίας δεν έχει οριστικοποιηθεί.
Όλα αυτές οι εξελίξεις, έρχονται στο τέλος μιας εβδομάδας που δοκίμασε την συμωνία κατάπαυσης πυρός, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 8 Απριλίου και έχει πλέον διαρκέσει πολύ περισσότερο από την ενεργή φάση του πολέμου.
Το Ιράν, όπως αναφέρει το BBC, απάντησε στις τελευταίες αμερικανικές «αμυντικές- προληπτικές» επιθέσεις στο λιμάνι Μπαντάρ Αμπάς στο νότιο Ιράν, προειδοποιώντας ότι «η επιθετικότητα δεν θα μείνει αναπάντητη». Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) δήλωσε στη συνέχεια ότι είχε επιτεθεί σε αμερικανική αεροπορική βάση. Δεν ανέφερε ποια, αλλά η Centcom αργότερα δήλωσε ότι ένας βαλλιστικός πύραυλος αναχαιτίστηκε πάνω από το Κουβέιτ, όπου οι ΗΠΑ έχουν αρκετές βάσεις. Απηχώντας τη γλώσσα της Τεχεράνης, η Centcom χαρακτήρισε την επίθεση «κατάφωρη παραβίαση της συμφωνίας κατάπαυσης πυρός».
Όλα αυτά ακούγονται δυσοίωνα, αλλά απέχουν πολύ από τις έντονες αντιπαραθέσεις που χαρακτήρισαν τις πρώτες πεντέμισι εβδομάδες αυτής της σύγκρουσης. Σε αυτό το διάστημα, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν χιλιάδες επιθέσεις σε στόχους σε όλο το Ιράν και η Τεχεράνη απάντησε με ομοβροντίες από drones και βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον αμερικανικών βάσεων, χωρών του Κόλπου και του Ισραήλ.
Οι ΗΠΑ δήλωσαν την Πέμπτη ότι κατέρριψαν πέντε ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) τα οποία «αποτελούσαν απειλή γύρω από το Στενό του Ορμούζ», υποδηλώνοντας ότι η ναυτιλία – εμπορική ή στρατιωτική – ήταν για άλλη μια φορά το επίκεντρο της ανησυχίας. Ωστόσο, καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται να θεωρεί το είδος των ανταλλαγών οφθαλμού αντί οφθαλμού που είδαμε αυτή την εβδομάδα ως προοίμια μιας επιστροφής σε ένα ολοκληρωτικό πόλεμο.
Στο μεταξύ, μια βασανιστική διπλωματική διαδικασία, στην οποία εμπλέκονται πολλοί παράγοντες, εκτυλίσσεται στο παρασκήνιο. Κατά καιρούς βλέπουμε στιγμιότυπα αυτής της διαδικασίας, αλλά είναι μερικά και φευγαλέα.
Την Τετάρτη, τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν στοιχεία αυτού που περιέγραψαν ως ανεπίσημο σχέδιο μνημονίου συνεννόησης 14 σημείων. Το κείμενο περιελάμβανε όλα όσα θα ήθελε να δει η Τεχεράνη: την άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων από την Ουάσινγκτον, την απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων από την «γειτονιά του Ιράν» και την αποκατάσταση της μη στρατιωτικής κυκλοφορίας μέσω του Στενού του Ορμούζ, με το Ιράν και το Ομάν να έχουν τον έλεγχο της διαχείρισης και της δρομολόγησης των πλοίων. Αξιοσημείωτα, από την έκθεση απουσίαζε οποιαδήποτε συζήτηση για ιρανικές παραχωρήσεις, ειδικά στο τόσο σημαντικό πυρηνικό ζήτημα.
Ο Λευκός Οίκος εξέδωσε μια λακωνική δήλωση, αποκαλώντας το φερόμενο προσχέδιο «ψευδές κατασκεύασμα».
Αργότερα, κατά τη διάρκεια της τελευταίας συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν ήταν ακόμη ικανοποιημένος με τις προτάσεις για μια συμφωνία. Ο Τραμπ είπε ότι το Ιράν «αρχίζει να μας δίνει αυτά που έχει να μας δώσει». Δεν έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες και επανέλαβε την προειδοποίησή του ότι η μη συμμόρφωση της Τεχεράνης θα πυροδοτήσει μια επιστροφή στον πόλεμο. «Αν δεν το κάνουν, τότε ο άνθρωπος στα αριστερά μου θα τους αποτελειώσει», είπε, απευθυνόμενος στον υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγσεθ.
Υπήρχαν επίσης χαρακτηριστικά σημάδια ανυπομονησίας. Ερωτηθείς για αναφορές ότι το Ιράν και το Ομάν ενδέχεται να επιδιώξουν να ελέγξουν την κίνηση των πλοίων μέσω των Στενών, ο Τραμπ εξέδωσε μια αυστηρή προειδοποίηση σε έναν παραδοσιακό σύμμαχο των ΗΠΑ. «Το Ομάν θα συμπεριφερθεί όπως όλοι οι άλλοι, αλλιώς θα πρέπει να τους ανατινάξουμε», είπε.
Εν τω μεταξύ, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε την Τετάρτη κυρώσεις στη «Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου» του Ιράν, η οποία συστάθηκε από την Τεχεράνη για να επιβλέπει την κυκλοφορία μέσω των Στενών του Ορμούζ. Το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του Υπουργείου Οικονομικών χαρακτήρισε το σχέδιο «μια νέα προσπάθεια του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν για μία εκστρατεία κρατικής τρομοκρατίας».
Όπως πάντα, ο Τραμπ έκανε ό,τι μπορούσε για να μην υπάρχει καμία υπόνοια ότι έπρεπε να επιτύχει γρήγορα μια συμφωνία για να αποφύγει περαιτέρω αυξήσεις στην αγορά πετρελαίου – ή ένα πολιτικό πλήγμα στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι βρίσκεται σε δύσκολη θέση.
Μια ικανοποιητική συμφωνία παραμένει ανέφικτη, και υπάρχουν κάποιοι στο ίδιο του το κόμμα – για να μην αναφέρουμε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου – που θα ήθελαν οι ΗΠΑ να επιστρέψουν στον πόλεμο για να ολοκληρώσουν τη δουλειά.
Παρόμοιες πιέσεις ασκούνται και στην Τεχεράνη, όπου μερικές από τις πιο σκληροπυρηνικές φωνές της χώρας επιμένουν σε μαξιμαλιστικούς στόχους, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν έχει δείξει ότι δεν μπορεί να υποταχθεί.
Η διπλωματική προσπάθεια, με επικεφαλής το Πακιστάν, είναι εξαιρετικά περίπλοκη. Τα ζητήματα που χωρίζουν τις δύο πλευρές είναι βαθιά: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η μελλοντική διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, η άρση των κυρώσεων και η αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων. Ο άμεσος στόχος – ένα μνημόνιο που θα τερματίσει τον πόλεμο και θα χαράξει έναν οδικό χάρτη για τις πολύπλοκες διπλωματικές διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν – έχει αποδειχθεί άπιαστος.
Την Τετάρτη, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι οι επόμενες ώρες ή ημέρες θα δείξουν εάν είναι εφικτή η επίτευξη προόδου.
Παρά τις εσωτερικές πιέσεις που ασκούνται και στις δύο πλευρές και την πυρετώδη ατμόσφαιρα εντός και γύρω από τον Κόλπο, ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ φαίνεται να ενδιαφέρονται για μια επιστροφή στον πόλεμο.
