Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Τρίτη ένα νέο πακέτο μέτρων που φιλοδοξεί να κάνει ευκολότερη την εργασία σε διαφορετικό κράτος-μέλος της ΕΕ, περιορίζοντας τη γραφειοκρατία στην αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων και στα ασφαλιστικά δικαιώματα, αλλά και ενισχύοντας τους ελέγχους κατά της απάτης και της εκμετάλλευσης εργαζομένων.
Το Πακέτο για τη Δίκαιη Κινητικότητα των Εργαζομένων (Fair Labour Mobility package) περιλαμβάνει πέντε νομοθετικές προτάσεις:
Κανονισμό για τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Διαβατηρίου Κοινωνικής Ασφάλισης (European Social Security Pass – ESSPASS),
την Πράξη για τη Φορητότητα των Δεξιοτήτων (Skills Portability Act) για ψηφιακά και συγκρίσιμα προσόντα,
Κανονισμό για την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας (European Labour Authority – ELA),
τροποποιητική Οδηγία για τα επαγγελματικά προσόντα και Οδηγία για την αναγνώριση προσόντων υπηκόων τρίτων χωρών.
«Η Ενιαία Αγορά πρέπει επίσης να γίνει μια πραγματική αγορά δεξιοτήτων, με περισσότερες ευκαιρίες για εργαζομένους και επιχειρήσεις», δήλωσε η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Τα ασφαλιστικά έγγραφα στο κινητό
Κεντρικό στοιχείο του πακέτου είναι το Ευρωπαϊκό Διαβατήριο Κοινωνικής Ασφάλισης (European Social Security Pass – ESSPASS), μέσω του οποίου οι πολίτες θα μπορούν να ζητούν, να λαμβάνουν και να χρησιμοποιούν ψηφιακά τα έγγραφα κοινωνικής ασφάλισής τους.
Σε αυτά περιλαμβάνονται η Ευρωπαϊκή Κάρτα Ασφάλισης Ασθένειας (European Health Insurance Card), η οποία θα μπορεί να εκδίδεται μέσα σε έως 24 ώρες, αλλά και το φορητό έγγραφο A1, που αποδεικνύει σε ποιο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης υπάγεται ένας εργαζόμενος που αποσπάται προσωρινά σε άλλο κράτος-μέλος.
Τα έγγραφα θα μπορούν να αποθηκεύονται στο Ευρωπαϊκό Ψηφιακό Πορτοφόλι Ταυτότητας (EU Digital Identity Wallet) και να επαληθεύονται άμεσα από τις αρμόδιες αρχές.
Η ψηφιοποίηση δεν σημαίνει κατάργηση του χαρτιού: όποιος το επιθυμεί θα εξακολουθεί να μπορεί να ζητά έντυπα έγγραφα και κανείς δεν θα υποχρεούται να διαθέτει ψηφιακό πορτοφόλι.
Η Επιτροπή υπολογίζει ότι σε βάθος 12 ετών η ψηφιοποίηση μπορεί να εξοικονομήσει έως 205 εκατ. ευρώ για επιχειρήσεις, παρόχους υγείας και επιθεωρήσεις εργασίας, ενώ οι ψηφιακές υπογραφές θα μπορούσαν να αποτρέψουν απάτες ύψους έως 277 εκατ. ευρώ.
Πιο γρήγορη αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων
Με την Πρωτοβουλία για τη Φορητότητα των Δεξιοτήτων (Skills Portability Initiative) η Κομισιόν προτείνει σημαντική επιτάχυνση της αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων σε άλλο κράτος-μέλος.
Στις περιπτώσεις αυτόματης αναγνώρισης, ο χρόνος επεξεργασίας θα μειωθεί από περίπου τρεις μήνες σε πέντε εβδομάδες. Για τις υπόλοιπες αιτήσεις, από τέσσερις μήνες σε 11 εβδομάδες.
Οι αιτήσεις και τα δικαιολογητικά θα πρέπει να γίνονται δεκτά σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ, περιορίζοντας και το κόστος πιστοποιημένων μεταφράσεων. Η Κομισιόν υπολογίζει την εξοικονόμηση διοικητικού κόστους για αρχές και πολίτες σε 486 εκατ. ευρώ έως το 2040.
Πρώτοι οι φυσικοθεραπευτές
Η Κομισιόν προχωρά επίσης στο πρώτο Κοινό Πλαίσιο Κατάρτισης (Common Training Framework) για φυσικοθεραπευτές.
Όσοι πληρούν τις κοινές ελάχιστες απαιτήσεις δεξιοτήτων και ικανοτήτων θα μπορούν να έχουν τα επαγγελματικά τους προσόντα αυτόματα αναγνωρισμένα στα κράτη-μέλη που συμμετέχουν στο σύστημα.
Η Επιτροπή θέλει στη συνέχεια αντίστοιχα πλαίσια και για άλλα επαγγέλματα, ιδιαίτερα σε τομείς με ελλείψεις εργατικού δυναμικού.
Το πλαίσιο για τους φυσικοθεραπευτές μπορεί να τεθεί σε εφαρμογή μετά την περίοδο ελέγχου από Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο, η οποία μπορεί να διαρκέσει έως τέσσερις μήνες.
Ψηφιακά πτυχία, από το σχολείο έως το διδακτορικό
Με την Πράξη για τη Φορητότητα των Δεξιοτήτων (Skills Portability Act), τα νέα προσόντα που είναι σημαντικά για την αγορά εργασίας θα εκδίδονται σε τυποποιημένη ψηφιακή μορφή και θα μπορούν να αποθηκεύονται στο Ευρωπαϊκό Ψηφιακό Πορτοφόλι Ταυτότητας.
Το σύστημα θα καλύπτει τίτλους από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση έως το διδακτορικό. Τίτλοι που αποκτήθηκαν μέσα στα δέκα χρόνια πριν από την έναρξη ισχύος των νέων κανόνων θα μπορούν, κατόπιν αιτήματος, να διατίθενται ψηφιακά μέσα σε δύο εβδομάδες.
Παράλληλα θα δημιουργηθεί νέο ευρωπαϊκό εργαλείο στο Europass, που θα επιτρέπει σε εργοδότες και εργαζομένους να συγκρίνουν τίτλους και προσόντα μεταξύ διαφορετικών κρατών-μελών.
Πτυχία από τρίτες χώρες
Νέοι κανόνες προτείνονται και για προσόντα που έχουν αποκτηθεί εκτός ΕΕ, τόσο από Ευρωπαίους όσο και από υπηκόους τρίτων χωρών.
Σήμερα η διαδικασία διαρκεί κατά μέσο όρο 14 μήνες. Η Κομισιόν θέλει, με κοινά πρότυπα και συγκεκριμένες προθεσμίες, να μειωθεί στους περίπου τέσσερις μήνες.
Για επαγγέλματα όπου υπάρχουν ήδη ελάχιστες ευρωπαϊκές απαιτήσεις εκπαίδευσης —όπως γιατροί, νοσηλευτές, οδοντίατροι, μαίες, κτηνίατροι, φαρμακοποιοί και αρχιτέκτονες— θα μπορεί να υπάρξει αυτόματη αναγνώριση συγκεκριμένων προγραμμάτων σπουδών τρίτων χωρών, μόνο εφόσον έχουν προηγουμένως ελεγχθεί και εγκριθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η αναγνώριση, ωστόσο, δεν συνεπάγεται δικαίωμα εισόδου, διαμονής ή εργασίας στην ΕΕ. Τα κράτη-μέλη διατηρούν τις αρμοδιότητές τους ως προς τη μεταναστευτική πολιτική και την πρόσβαση στην αγορά εργασίας.
Ισχυρότερη Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας
Το πακέτο ενισχύει επίσης την Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας (European Labour Authority – ELA), ώστε να υποστηρίζει καλύτερα τις εθνικές αρχές στην καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας, της υποκαταβολής μισθών και της εκμετάλλευσης εργαζομένων.
Από το 2021 η ELA έχει υποστηρίξει 347 διασυνοριακές επιθεωρήσεις, στις οποίες ελέγχθηκαν σχεδόν 25.000 εργαζόμενοι σε μεταφορές, κατασκευές και γεωργία. Σε αρκετές περιπτώσεις εντοπίστηκαν σοβαρές παραβάσεις, μεταξύ των οποίων μη καταβολή ή υποκαταβολή μισθών και αδήλωτη εργασία.
Η εντολή της Αρχής θα επεκταθεί και σε περιπτώσεις εκμετάλλευσης εργαζομένων από τρίτες χώρες. Η Κομισιόν διευκρινίζει πάντως ότι η ELA δεν μετατρέπεται σε ευρωπαϊκή επιθεώρηση εργασίας: οι κοινές επιθεωρήσεις θα παραμείνουν εθελοντικές και κάθε κράτος-μέλος θα αποφασίζει εάν θα συμμετάσχει.
Συνολικά, η Επιτροπή εκτιμά ότι το πακέτο, όταν εφαρμοστεί πλήρως, μπορεί να αποφέρει περίπου 6 δισ. ευρώ σε οφέλη έως το 2040.
Το 2024 περίπου 14 εκατομμύρια Ευρωπαίοι ζούσαν σε άλλο κράτος-μέλος, εκ των οποίων περισσότεροι από 10 εκατομμύρια ήταν σε ηλικία εργασίας, ενώ το 18% των ερωτηθέντων σε πρόσφατο Ευρωβαρόμετρο δήλωσε ότι θα ήθελε να εργαστεί στο εξωτερικό.
Οι προτάσεις θα πρέπει πλέον να εγκριθούν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, με την εφαρμογή των αλλαγών να γίνεται σταδιακά τα επόμενα χρόνια.
