Από τη Θέουτα μέχρι τις Βρυξέλλες και από τη Μαδρίτη μέχρι τη Ρώμη, η πρωτοφανής μεταναστευτική κρίση στον ισπανικό θύλακα της Βόρειας Αφρικής εξελίσσεται πλέον σε ανοιχτή πολιτική σύγκρουση μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Την Τρίτη 4 Αυγούστου συγκαλείται έκτακτη ευρωπαϊκή συνεδρίαση για το μεταναστευτικό, μετά τη μαζική είσοδο περισσότερων από 50.000 ανθρώπων στη Θέουτα και τον θάνατο τουλάχιστον 67 μεταναστών κατά την προσπάθεια διέλευσης από τα σύνορα με το Μαρόκο. (The Guardian)
Η έκτακτη συνεδρίαση έρχεται λίγες ημέρες μετά την κοινή επιστολή 22 Ευρωπαίων ηγετών, ανάμεσά τους και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, οι οποίοι ασκούν ευθεία κριτική στην πολιτική της ισπανικής κυβέρνησης και ζητούν αυστηρότερη ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης.
Ο Πέδρο Σάντσεθ απάντησε εξοργισμένος, κατηγορώντας ορισμένους εταίρους του ότι κινούνται με «προκαταλήψεις, fake news, άγνοια ή πολιτικά συμφέροντα».
Δεν είναι Σύνοδος Κορυφής
Πρόκειται για έκτακτη συνεδρίαση, μέσω τηλεδιάσκεψης, του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ, με τη συμμετοχή των αρμόδιων υπουργών Εσωτερικών.
Τη συνεδρίαση συγκαλεί η Ιρλανδία, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και θα προεδρεύσει ο Ιρλανδός υπουργός Δικαιοσύνης Τζιμ Ο’ Κάλαχαν. Η απόφαση ελήφθη ομόφωνα μετά τη συνεδρίαση αξιωματούχων των κρατών-μελών και εμπειρογνωμόνων της Frontex.
Η επιστολή των 22 και η υπογραφή της Ελλάδας
Η κοινή επιστολή εστάλη στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και στον πρωθυπουργό της Ιρλανδίας Μίχολ Μάρτιν.
Μεταξύ των υπογραφόντων βρίσκονται ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και οι ηγέτες άλλων 19 κρατών-μελών.
Οι 22 εκφράζουν «σοβαρή ανησυχία» για την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υποστηρίζουν ότι όσα συνέβησαν στη Θέουτα αποδεικνύουν πως η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει την αποτροπή και τον συντονισμό απέναντι στις μαζικές, ανεξέλεγκτες διελεύσεις.
Η επιστολή δεν περιορίζεται στην κρίση των τελευταίων ημερών. Στρέφεται ευθέως και κατά της πολιτικής της κυβέρνησης Σάντσεθ για τη νομιμοποίηση έως και 1,2 εκατομμυρίων μεταναστών χωρίς νόμιμα έγγραφα.
Οι υπογράφοντες υποστηρίζουν ότι τέτοιου μεγέθους νομιμοποιήσεις μπορεί να λειτουργήσουν ως «παράγοντας έλξης», δημιουργώντας την εντύπωση ότι η παράνομη είσοδος σε ένα κράτος της ΕΕ μπορεί τελικά να οδηγήσει σε νόμιμη παραμονή.
«Έχουμε καθήκον να αποτρέπουμε αποτελεσματικά και να καταπολεμούμε αδιάκοπα την παράνομη μετανάστευση, συντονίζοντας τις ενέργειές μας, ενισχύοντας τα εξωτερικά σύνορα και αντιμετωπίζοντας πολιτικές που μπορούν να λειτουργήσουν ως παράγοντες έλξης», αναφέρουν οι 22.
Παράλληλα, δηλώνουν έτοιμοι να στηρίξουν την επαναφορά ή την ενίσχυση προσωρινών ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα της ζώνης Σένγκεν.
Πού βρίσκεται σήμερα η πρωτοβουλία των 22
Η επιστολή των 22 δεν αποτελεί ευρωπαϊκή απόφαση, νομοθετική πράξη ή δεσμευτικό κείμενο. Δεν μπορεί από μόνη της να επιβάλει κυρώσεις στην Ισπανία, να ακυρώσει το πρόγραμμα νομιμοποιήσεων ή να οδηγήσει τη χώρα εκτός Σένγκεν.
Έχει, όμως, μεγάλο πολιτικό βάρος, καθώς υπογράφεται από τη συντριπτική πλειονότητα των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το πρώτο ουσιαστικό αποτέλεσμά της είναι ήδη ορατό: οι 22 ζητούσαν τη σύγκληση τηλεδιάσκεψης των υπουργών Εσωτερικών και αυτή η συνεδρίαση θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη.
Την ίδια στιγμή, έκτακτη συνεδρίαση ζήτησε και ο ίδιος ο Πέδρο Σάντσεθ, καθώς η αντιπαράθεση είχε πλέον εξελιχθεί σε κρίση ευρωπαϊκής ενότητας.
Το ζήτημα, συνεπώς, έχει μεταφερθεί από το επίπεδο των επιστολών, των δηλώσεων και των δημόσιων κατηγοριών στο θεσμικό τραπέζι του Συμβουλίου της ΕΕ. Εκεί θα φανεί εάν μπορεί να υπάρξει κοινή ευρωπαϊκή γραμμή ή εάν οι διαφωνίες για τη Σένγκεν, τις νομιμοποιήσεις και την προστασία των εξωτερικών συνόρων θα βαθύνουν ακόμη περισσότερο.
Η οργισμένη επιστολή του Σάντσεθ
Η απάντηση του Ισπανού πρωθυπουργού ήταν ιδιαίτερα σκληρή.
Ο Πέδρο Σάντσεθ κατηγόρησε ορισμένους Ευρωπαίους ηγέτες ότι, αντί να εκφράσουν αλληλεγγύη προς την Ισπανία, επέλεξαν να της επιτεθούν πολιτικά και να ζητήσουν ακόμη και την προσωρινή αναστολή της συμμετοχής της στη ζώνη Σένγκεν.
Η οργή του στράφηκε κυρίως προς την Ιταλία και την Τζόρτζια Μελόνι. Η Ρώμη κατηγόρησε την ισπανική κυβέρνηση ότι το πρόγραμμα μαζικών νομιμοποιήσεων ενθάρρυνε τα κυκλώματα διακίνησης, ενώ ανακοίνωσε προσωρινούς περιορισμούς στις μετακινήσεις από την Ισπανία.
Ο Σάντσεθ απάντησε ότι οι προτάσεις αποκλεισμού της χώρας του από τη Σένγκεν είναι αντίθετες προς το ευρωπαϊκό και το ανθρωπιστικό δίκαιο, τις αρχές της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Ευρώπης αλλά και την κοινή λογική.
Υποστήριξε ακόμη ότι όσοι στρέφονται εναντίον της Ισπανίας «καθοδηγούνται από προκαταλήψεις, ψευδείς ειδήσεις, άγνοια ή πολιτικά συμφέροντα».
Και έκλεισε την επιστολή του με μία από τις σκληρότερες διατυπώσεις που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια μεταξύ Ευρωπαίων εταίρων:
«Στο σημερινό διεθνές περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αντέξει αυτού του είδους την εγωιστική, διχαστική και παράνομη αντίδραση».
Το αντεπιχείρημα της Μαδρίτης
Η ισπανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι σχεδόν όλοι όσοι πέρασαν στη Θέουτα έχουν ήδη επιστρέψει στο Μαρόκο και ότι δεν υπήρξε ανεξέλεγκτη μετακίνηση προς την ηπειρωτική Ισπανία ή άλλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επιβεβαίωσε ότι ούτε ένας από τους μετανάστες που μπήκαν παράτυπα στη Θέουτα δεν έφθασε στην ηπειρωτική Ισπανία ή σε άλλη χώρα της ΕΕ, σημειώνοντας παράλληλα ότι το περιστατικό δείχνει πόσο κρίσιμη είναι η αποτελεσματική προστασία των ευρωπαϊκών συνόρων. (The Guardian)
Ο Σάντσεθ επικαλέστηκε επίσης στοιχεία της Frontex, σύμφωνα με τα οποία η Ισπανία αποτελεί ένα από τα λιγότερο διαπερατά εξωτερικά σύνορα της Ένωσης και έχει καταγράψει την περίοδο 2021-2026 περίπου τις μισές παράτυπες εισόδους από εκείνες που καταγράφηκαν μέσω Ιταλίας.
Η Θέουτα διχάζει την Ευρώπη
Η συνεδρίαση της Τρίτης δεν θα ασχοληθεί μόνο με μία δραματική μεταναστευτική κρίση σε έναν μικρό ισπανικό θύλακα της Βόρειας Αφρικής.
Στο τραπέζι βρίσκεται πλέον ολόκληρη η ευρωπαϊκή πολιτική για το μεταναστευτικό: η προστασία των εξωτερικών συνόρων, η αλληλεγγύη προς τις χώρες πρώτης γραμμής, οι επιστροφές, οι μαζικές νομιμοποιήσεις και το δικαίωμα των κρατών να επαναφέρουν ελέγχους εντός της Σένγκεν.
Η Ελλάδα, συνυπογράφοντας την επιστολή των 22, τάσσεται καθαρά υπέρ της αυστηρότερης φύλαξης των συνόρων και κατά των μονομερών πολιτικών που μπορεί να επηρεάζουν ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Την Τρίτη δεν θα συνεδριάσουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες, αλλά οι υπουργοί Εσωτερικών. Πίσω από την τηλεδιάσκεψη, όμως, θα βρίσκεται μία πραγματική σύγκρουση κορυφής για το ποιος προστατεύει τα ευρωπαϊκά σύνορα, ποιος αναλαμβάνει το βάρος της μετανάστευσης και μέχρι πού φθάνει η αλληλεγγύη μεταξύ των «27».
