Το TikTok έχει κατακλυστεί τελευταία από influencers που προειδοποιούν για το «πρόσωπο της φερριτίνης» (ferritin face) – έναν όρο που χρησιμοποιούν για να περιγράψουν τη χλωμάδα, τους μαύρους κύκλους, την ξηροδερμία και την τριχόπτωση, συμπτώματα τα οποία, όπως υποστηρίζουν, υποδηλώνουν χαμηλά αποθέματα σιδήρου.
Όμως, πρόκειται για πραγματικότητα ή για μύθο; Και πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να επισκεφθείτε τον γιατρό σας;
Τι είναι η φερριτίνη;
Ο σίδηρος δεν παράγεται από τον οργανισμό, επομένως τον λαμβάνουμε συνήθως μέσω της διατροφής μας. Η φερριτίνη είναι η πρωτεΐνη που είναι υπεύθυνη για την αποθήκευση του σιδήρου στο σώμα —κυρίως στο ήπαρ— και για την απελευθέρωσή του με ελεγχόμενο τρόπο.
Μέσω της μέτρησης των επιπέδων της φερριτίνης —κάτι που μπορεί να ελεγχθεί με εξετάσεις αίματος— είναι δυνατή η αποτύπωση των αποθεμάτων σιδήρου στον οργανισμό, αν και οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα επίπεδα αυτά δεν αποτελούν πάντα έναν αξιόπιστο δείκτη.
Τα επίπεδα φερριτίνης στο αίμα κάτω από 30 μικρογραμμάρια ανά λίτρο υποδηλώνουν έλλειψη σιδήρου, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του βρετανικού Εθνικού Ινστιτούτου για την Υγεία και την Αριστεία στη Φροντίδα (NICE). Ωστόσο, «ένα επίπεδο κάτω από 50 ενδέχεται να αποτελεί ένδειξη έλλειψης σιδήρου», δήλωσε η Σου Πάβορντ, καθηγήτμια ιατρικής αιματολογίας στα νοσοκομεία του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.
Μπορεί η χαμηλή φερριτίνη να αλλάξει την εμφάνιση ενός ατόμου;
Τα συμπτώματα που περιγράφουν οι influencers —όπως μαύροι κύκλοι κάτω από τα μάτια, χλωμή όψη, σκασμένα χείλη και απώλεια μαλλιών— μπορεί να οφείλονται σε διάφορους παράγοντες, όπως η κληρονομικότητα, το άγχος και η αφυδάτωση.
Ωστόσο, όπως αναφέρει το Guardian, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα χαμηλά αποθέματα σιδήρου μπορούν επίσης να παίξουν ρόλο. «Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για κάθε κύτταρο του σώματος. Επομένως, αν έχετε έλλειψη σιδήρου, θα νιώθετε έντονη κόπωση και πνευματική σύγχυση (brain fog), ενώ το δέρμα σας θα δείχνει θαμπό και χαλαρό, και εσείς οι ίδιοι θα φαίνεστε χλωμοί και κουρασμένοι», εξηγεί η Πάβορντ. «Αν και δεν μπορούμε να διαγνώσουμε την έλλειψη σιδήρου κοιτάζοντας απλώς το πρόσωπο, η εμφάνιση αυτή μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι υπάρχει έλλειψη».
Ο καθηγητής Τόμπι Ρίτσαρντς, από το Πανεπιστήμιο του Ανατολικού Λονδίνου (University of East London) και την Iron Clinic, πρόσθεσε ότι τέτοιες αλλαγές είναι ιδιαίτερα έντονες σε άτομα με πολύ χαμηλά αποθέματα σιδήρου. «Συνήθως πρόκειται για ασθενείς που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Γιατί μπορεί κάποιοι άνθρωποι να έχουν χαμηλά επίπεδα φερριτίνης;
«Η έμμηνος ρύση και οι εγκυμοσύνες αποτελούν τις πιο συχνές [αιτίες]», ανέφερε η Πάβορντ, προσθέτοντας ότι άλλες αιτίες περιλαμβάνουν τη μη επαρκή πρόσληψη σιδήρου – είτε λόγω διατροφικών επιλογών είτε λόγω κακής απορρόφησης, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της κοιλιοκάκης.
Τα χαμηλά επίπεδα φερριτίνης μπορεί επίσης να προκύψουν ως αποτέλεσμα απώλειας αίματος που συνδέεται με γαστρεντερικά προβλήματα, όπως η γαστρίτιδα ή οι πολύποδες.
«Το παρατηρούμε επίσης ενίοτε σε αθλητές, λόγω των αυξημένων αναγκών του οργανισμού τους σε σίδηρο», πρόσθεσε.
Τι πρέπει να κάνουν όσοι ανησυχούν ότι μπορεί να έχουν χαμηλά επίπεδα φερριτίνης;
Ο Ρίτσαρντς δήλωσε ότι τα άτομα που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο εμφάνισης χαμηλών επιπέδων φερριτίνης – όπως γυναίκες με έντονη έμμηνο ρύση, έγκυες ή γυναίκες που έχουν τεκνοποιήσει, καθώς και άτομα που ακολουθούν χορτοφαγική ή vegan διατροφή – θα πρέπει να ζητήσουν να υποβληθούν σε αιματολογικές εξετάσεις.
Συμπλήρωσε ότι ο έλεγχος θα πρέπει να περιλαμβάνει γενική αίματος, μέτρηση των επιπέδων φερριτίνης, καθώς και έλεγχο για τα επίπεδα βιταμίνης Β12 και φυλλικού οξέος.
«Πρόκειται για μια πραγματική πάθηση και, για να δώσουμε μια εικόνα της σοβαρότητάς της, αποτελεί την κύρια αιτία αναπηρίας σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας», τόνισε.
Η Πάβορντ επισήμανε επίσης ότι όσοι ανησυχούν για τα επίπεδα φερριτίνης τους θα πρέπει να ζητήσουν αιματολογικό έλεγχο, τονίζοντας τη σημασία του εντοπισμού της αιτίας της έλλειψης σιδήρου. «Στην περίπτωση των ηλικιωμένων, αν υπάρχει υποψία έλλειψης σιδήρου, απαιτείται ενδελεχής κλινική αξιολόγηση και περαιτέρω διερεύνηση, ώστε να εντοπιστεί τυχόν πηγή αιμορραγίας από το έντερο», εξήγησε.
Επίσης, ανέφερε ότι είναι δυνατή η αγορά δισκίων σιδήρου από το φαρμακείο, χωρίς να απαιτείται ιατρική συνταγή. «Η λήψη σιδήρου χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί η έλλειψή του δεν πρόκειται να προκαλέσει κάποια βλάβη – ειδικά αν είστε νέα γυναίκα, καθώς χάνετε σημαντική ποσότητα σιδήρου κατά την έμμηνο ρύση», σημείωσε.
Ωστόσο, ο Ρίτσαρντς επισήμανε ότι πολλά σκευάσματα δεν περιέχουν απαραίτητα την κατάλληλη δοσολογία. «Εάν έχετε έλλειψη σιδήρου, χρειάζεστε μια πλήρη θεραπευτική δόση… και στη συνέχεια θα πρέπει να επαναλάβετε τις αιματολογικές εξετάσεις μετά από τρεις μήνες…Τα σκευάσματα που κυκλοφορούν ευρέως στην αγορά είναι συνήθως συμπληρώματα χαμηλότερης δόσης».
Είναι άραγε ωφέλιμη ή προβληματική η εστίαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;
Η Πάβορντ εξέφρασε θετική άποψη σχετικά με την αύξηση της ενημέρωσης. «Πρέπει να σταματήσουμε να θεωρούμε φυσιολογική την έλλειψη σιδήρου», δήλωσε. «Πολλές γυναίκες είναι απλώς εξαντλημένες προσπαθώντας να ανταπεξέλθουν στην έμμηνο ρύση, στις εγκυμοσύνες, στη φροντίδα των μικρών παιδιών τους και στις απαιτητικές επαγγελματικές τους υποχρεώσεις· πρέπει, λοιπόν, να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την κόπωση ως κάτι το φυσιολογικό».
Ο Ρίτσαρτνς συμφώνησε. «Οτιδήποτε αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες σε αυτόν τον τομέα είναι θετικό», ανέφερε.
Ωστόσο, η Δρ Ασίγια Μαουλα, γενική ιατρός στον ιδιωτικό βρετανικό φορέα The Health Suite, εμφανίστηκε επιφυλακτική. «Ο κίνδυνος με τις τάσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ότι οι άνθρωποι μπορεί να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους σε μια λίστα συμπτωμάτων και να υποθέσουν ότι έχουν κάποια έλλειψη, χωρίς να εξετάσουν αν αυτή αποτελεί πράγματι την αιτία», επισήμανε.
