Ο βασιλιάς Χάραλντ Ε΄ της Νορβηγίας πέθανε το πρωί της Παρασκευής 28 Αυγούστου, σε ηλικία 89 ετών, έπειτα από μια περίοδο σοβαρών προβλημάτων υγείας. Ο θάνατός του σηματοδοτεί το τέλος μιας βασιλείας που διήρκεσε περισσότερες από τρεις δεκαετίες και μιας ζωής που συνδέθηκε με μερικές από τις σημαντικότερες στιγμές της σύγχρονης νορβηγικής ιστορίας.
Η νορβηγική βασιλική αυλή ανακοίνωσε ότι ο Χάραλντ πέθανε ειρηνικά στις 06:35 στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Όσλο, όπου νοσηλευόταν. Ήταν ο γηραιότερος εν ενεργεία μονάρχης της Ευρώπης μετά τον θάνατο της βασίλισσας Ελισάβετ Β΄.
Τον διαδέχεται ο 53χρονος γιος του, Χάακον, ο οποίος είχε αναλάβει επανειλημμένα καθήκοντα αντιβασιλέα τα τελευταία χρόνια, καθώς η κατάσταση της υγείας του πατέρα του είχε επιβαρυνθεί.
Ένα παιδί που έζησε τον πόλεμο και την εξορία
Ο Χάραλντ γεννήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 1937 και ήταν το τρίτο παιδί του διαδόχου Όλαφ και της πριγκίπισσας Μάρθας της Σουηδίας. Ήταν ο πρώτος Νορβηγός πρίγκιπας που γεννήθηκε στη Νορβηγία εδώ και σχεδόν έξι αιώνες.
Η ήρεμη παιδική του ηλικία, ωστόσο, διακόπηκε απότομα τον Απρίλιο του 1940, όταν η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στη Νορβηγία.
Η μητέρα του πήρε τον μικρό Χάραλντ και τις δύο μεγαλύτερες αδελφές του, Ράγκνχιλντ και Άστριντ, και αρχικά κατέφυγαν στη Σουηδία. Στη συνέχεια, με τη βοήθεια των Ηνωμένων Πολιτειών, ταξίδεψαν στην Αμερική, όπου πέρασαν τα χρόνια της κατοχής.
Ο Χάραλντ έζησε μέρος των παιδικών του χρόνων στην Ουάσινγκτον και η οικογένειά του είχε στενές σχέσεις με τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Φραγκλίνο Ρούζβελτ. Η εμπειρία της εξορίας αποτέλεσε ένα από τα πρώτα καθοριστικά γεγονότα της ζωής του.
Την ίδια περίοδο, ο πατέρας και ο παππούς του, ο βασιλιάς Χάακον Ζ΄, είχαν μεταφέρει την έδρα της νορβηγικής κυβέρνησης στο Λονδίνο και συνέχισαν από εκεί τον αγώνα εναντίον της ναζιστικής κατοχής.
Μετά το τέλος του πολέμου, ο Χάραλντ επέστρεψε στη Νορβηγία. Η εμπειρία αυτή δεν ήταν απλώς ένα κεφάλαιο της παιδικής του ηλικίας· αποτέλεσε μέρος της ιστορικής μνήμης πάνω στην οποία οικοδομήθηκε αργότερα η εικόνα του ως μονάρχη.
Έχασε τη μητέρα του στα 17
Το 1954, όταν ήταν μόλις 17 ετών, ο Χάραλντ έχασε τη μητέρα του, Μάρθα, από καρκίνο.
Τρία χρόνια αργότερα, πέθανε και ο παππούς του, βασιλιάς Χάακον Ζ΄, και ο πατέρας του έγινε βασιλιάς Όλαφ Ε΄. Ο Χάραλντ έγινε τότε διάδοχος του νορβηγικού θρόνου.
Ακολούθησε στρατιωτική εκπαίδευση στη Νορβηγική Στρατιωτική Ακαδημία, ενώ σπούδασε επίσης στο Πανεπιστήμιο του Όσλο και στο Balliol College της Οξφόρδης.
Η άλλη μεγάλη του αγάπη, πέρα από τη μοναρχία και την οικογένειά του, ήταν ο αθλητισμός.
Ο πρίγκιπας που πήγε σε τρεις Ολυμπιακούς Αγώνες
Ο Χάραλντ ήταν δεινός ιστιοπλόος και εκπροσώπησε τη Νορβηγία σε τρεις Ολυμπιακούς Αγώνες: στο Τόκιο το 1964, στην Πόλη του Μεξικού το 1968 και στο Μόναχο το 1972.
Η ιστιοπλοΐα παρέμεινε πάθος του ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία. Το 2022, σε ηλικία 85 ετών, συμμετείχε για τελευταία φορά σε αγωνιστική ιστιοπλοΐα, κλείνοντας ένα κεφάλαιο που είχε διαρκέσει δεκαετίες.
Παράλληλα, είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη φύση και το περιβάλλον και είχε συνδεθεί επί σειρά ετών με περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες.
Ο έρωτας που ανάγκασε το παλάτι να υποχωρήσει
Πριν ακόμη γίνει βασιλιάς, ο Χάραλντ ήρθε αντιμέτωπος με μια διαφορετική μάχη: αυτή για τη γυναίκα που ήθελε να παντρευτεί.
Η Σόνια Χάραλντσεν δεν προερχόταν από βασιλική ή αριστοκρατική οικογένεια. Ήταν κόρη εμπόρου στο Όσλο και η σχέση της με τον διάδοχο θεωρήθηκε για χρόνια προβληματική από το κατεστημένο της μοναρχίας.
Οι δυο τους διατήρησαν τη σχέση τους για χρόνια, γνωρίζοντας ότι ένας γάμος χωρίς την έγκριση της οικογένειας θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρό πρόβλημα στη διαδοχή.
Ο Χάραλντ, όμως, δεν υποχώρησε. Τελικά ο πατέρας του έδωσε την απαραίτητη συγκατάθεση και το ζευγάρι παντρεύτηκε το 1968.
Η επιλογή του αποδείχθηκε ιστορική. Ο γάμος, που κάποτε θεωρούνταν απειλή για τη μοναρχία, κατέληξε να αποτελεί ένα από τα στοιχεία που έκαναν τον Χάραλντ και τη Σόνια ιδιαίτερα δημοφιλείς στους Νορβηγούς.
Το ζευγάρι απέκτησε δύο παιδιά, την πριγκίπισσα Μάρθα Λουίζ και τον διάδοχο Χάακον.
Στον θρόνο το 1991
Ο Χάραλντ ανέβηκε στον θρόνο στις 17 Ιανουαρίου 1991, μετά τον θάνατο του πατέρα του, βασιλιά Όλαφ Ε΄.
Παρέμεινε στον θρόνο για 35 χρόνια και κατά τη διάρκεια της βασιλείας του προσπάθησε να απομακρύνει τη μοναρχία από μια πιο απόμακρη, αυστηρή εικόνα και να την κάνει περισσότερο προσιτή στη σύγχρονη νορβηγική κοινωνία.
Η στάση του απέναντι στη διαφορετικότητα και στη θρησκευτική ανεκτικότητα αποτέλεσε σημαντικό κομμάτι της δημόσιας εικόνας του. Ο Χάραλντ έγινε επίσης γνωστός για τον πιο ανθρώπινο και λιγότερο τυπικό τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζε τον ρόλο του.
Ιδιαίτερα έντονη ήταν η παρουσία του μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 22ας Ιουλίου 2011, όταν 77 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Ο βασιλιάς είχε τότε εκφράσει δημόσια τη στήριξή του σε μια Νορβηγία ανοιχτή και ανεκτική απέναντι σε όλους τους πολίτες της.
Οι δεσμοί με τη Βρετανία και τον βασιλιά Κάρολο
Η σχέση του Χάραλντ με τη βρετανική βασιλική οικογένεια ήταν ιδιαίτερα στενή. Ήταν συγγενής της βασίλισσας Ελισάβετ Β΄ και, κατ’ επέκταση, του σημερινού βασιλιά Καρόλου Γ΄.
Οι δεσμοί αυτοί είχαν ιστορικές ρίζες που έφταναν μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η νορβηγική βασιλική οικογένεια βρέθηκε στη Βρετανία και ο βασιλιάς Χάακον Ζ΄ συνέχισε από το Λονδίνο να εκπροσωπεί τη Νορβηγία.
Ο ίδιος ο Χάραλντ είχε διατηρήσει στενή σχέση με τον Κάρολο για δεκαετίες και οι δύο άνδρες είχαν συναντηθεί επανειλημμένα σε βασιλικές και επίσημες περιστάσεις.
Η σχέση του με την Ελλάδα
Ο Χάραλντ είχε επίσης προσωπικούς και δυναστικούς δεσμούς με την Ελλάδα, όπως συνέβαινε με αρκετές ευρωπαϊκές βασιλικές οικογένειες.
Ωστόσο, χρειάζεται μια διόρθωση σε σχέση με όσα αναφέρονται σε ορισμένα δημοσιεύματα: δεν προκύπτει επίσημη επίσκεψη του βασιλιά Χάραλντ στην Ελλάδα το 2012. Οι επίσημες πηγές της νορβηγικής βασιλικής αυλής καταγράφουν για το 2012 κρατικές επισκέψεις του στη Βρετανία, την Πολωνία και άλλες χώρες, ενώ ελληνικές πηγές καταγράφουν επίσκεψή του στην Ελλάδα το 2004.
Οι σχέσεις με την ελληνική πρώην βασιλική οικογένεια ήταν, πάντως, στενές και εντάσσονταν στο ευρύτερο δίκτυο συγγενικών δεσμών των ευρωπαϊκών δυναστειών.
Η οικογένεια στο επίκεντρο των τελευταίων σκανδάλων
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του Χάραλντ συνέπεσαν με μια δύσκολη περίοδο για τη νορβηγική βασιλική οικογένεια.
Η υπόθεση που προκάλεσε τη μεγαλύτερη αναστάτωση αφορούσε την Μέτε-Μάριτ, σύζυγο του διαδόχου Χάακον, και τις επαφές της με τον Τζέφρι Έπσταϊν.
Δημοσιεύματα που βασίστηκαν σε αρχεία τα οποία δημοσιοποιήθηκαν στις ΗΠΑ έφεραν στο φως επικοινωνίες μεταξύ της Μέτε-Μάριτ και του Έπσταϊν, σε μια περίοδο που εκείνος είχε ήδη καταδικαστεί. Η υπόθεση προκάλεσε έντονη δημόσια συζήτηση στη Νορβηγία και πίεση στη βασιλική οικογένεια.
Ο Χάραλντ είχε υπερασπιστεί τη νύφη του, τονίζοντας ότι δεν είχε διαπράξει κάτι παράνομο.
Η αντιπαράθεση αυτή προστέθηκε σε μια σειρά άλλων υποθέσεων που είχαν φέρει τα τελευταία χρόνια τη νορβηγική μοναρχία αντιμέτωπη με μεγαλύτερο δημόσιο έλεγχο.
Τα προβλήματα υγείας και η τελευταία μάχη
Ο Χάραλντ αντιμετώπισε αρκετά σοβαρά προβλήματα υγείας κατά τα τελευταία χρόνια.
Το 2003 είχε υποβληθεί σε επέμβαση για καρκίνο της ουροδόχου κύστης, ενώ το 2024 του τοποθετήθηκε βηματοδότης μετά από προβλήματα στον καρδιακό ρυθμό. Τα τελευταία χρόνια χρειάστηκε επίσης αρκετές φορές να νοσηλευτεί για λοιμώξεις και άλλα προβλήματα υγείας.
Στις 17 Αυγούστου 2026 εισήχθη στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Όσλο με αιμολυτική αναιμία. Τις επόμενες ημέρες παρουσίασε βακτηριακή λοίμωξη και η κατάσταση της υγείας του επιδεινώθηκε σημαντικά.
Στις 28 Αυγούστου το παλάτι ανακοίνωσε τον θάνατό του.
Ο Χάραλντ έφυγε από τη ζωή έχοντας παραμείνει στον θρόνο μέχρι το τέλος. Σε αντίθεση με άλλους Ευρωπαίους μονάρχες που παραιτήθηκαν τα τελευταία χρόνια, είχε επανειλημμένα αποκλείσει το ενδεχόμενο παραίτησης, υποστηρίζοντας ότι ο όρκος που είχε δώσει ενώπιον του νορβηγικού Κοινοβουλίου ήταν ισόβιος.
Από τον Χάραλντ στον Χάακον
Με τον θάνατο του Χάραλντ, μια ολόκληρη εποχή ολοκληρώνεται για τη νορβηγική μοναρχία.
Ο γιος του, Χάακον, αναλαμβάνει πλέον τον θρόνο, έχοντας ήδη αποκτήσει σημαντική εμπειρία ως εκπρόσωπος του πατέρα του. Η μετάβαση στη νέα βασιλεία πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η μοναρχία εξακολουθεί να απολαμβάνει σημαντική υποστήριξη, αλλά βρίσκεται αντιμέτωπη με περισσότερη κριτική και δημόσιο έλεγχο από ό,τι στο παρελθόν.
Ο Χάραλντ αφήνει πίσω του μια βασιλεία 35 ετών, έναν γάμο που κάποτε θεωρήθηκε αδιανόητος, μια παιδική ηλικία σημαδεμένη από τον πόλεμο και την εξορία και μια εικόνα μονάρχη που προσπάθησε να κάνει τη νορβηγική μοναρχία πιο ανθρώπινη και πιο κοντά στην κοινωνία που υπηρετούσε.
