Γράφει ο Τέρενς Κουίκ
Η εικόνα μοιάζει σχεδόν κινηματογραφική: πολυώροφα κτίρια στην Κίνα να «βρέχουν» από τις ταράτσες τους, όχι επειδή άνοιξαν οι ουρανοί, αλλά επειδή ενεργοποιήθηκε ένα σύστημα τεχνητής δροσιάς για την αντιμετώπιση του καύσωνα.
Σε οικιστική κοινότητα στην πόλη Γιουντσένγκ, στην επαρχία Σανσί, εγκαταστάθηκαν ακροφύσια υψηλής πίεσης στις στέγες, τα οποία εκτοξεύουν πολύ λεπτά σταγονίδια νερού στον αέρα. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύννεφο δροσερής ομίχλης που απλώνεται πάνω από κτίρια, μπαλκόνια, δρόμους και πεζοδρόμια.
Σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, το σύστημα μπορεί να μειώσει τοπικά τη θερμοκρασία επιφανειών και αέρα κατά περίπου 5 έως 8 βαθμούς Κελσίου μέσα σε λίγα λεπτά, όταν η εξωτερική θερμοκρασία κινείται κοντά στους 38°C.
Η επιστήμη πίσω από την «ταρατσόβροχη»
Το μυστικό δεν είναι μαγικό. Είναι η εξάτμιση. Όταν τα μικροσκοπικά σταγονίδια νερού εξατμίζονται, απορροφούν θερμότητα από το περιβάλλον, όπως περίπου συμβαίνει όταν ο ιδρώτας εξατμίζεται από το ανθρώπινο σώμα και μας δροσίζει.
Όσο πιο ξηρή και θερμή είναι η ατμόσφαιρα, τόσο πιο γρήγορα εξατμίζονται τα σταγονίδια και τόσο πιο άμεσα γίνεται αισθητή η πτώση της θερμοκρασίας. Το πλεονέκτημα είναι ότι δεν πρόκειται για κλασικό κλιματισμό που καταναλώνει τεράστια ηλεκτρική ενέργεια, αλλά για σύστημα με αντλίες, νερό και ακροφύσια υψηλής πίεσης. Το μειονέκτημα είναι προφανές: χρειάζεται νερό, άρα δεν μπορεί να εφαρμόζεται άκριτα σε περιοχές με λειψυδρία.
Δεν είναι τεχνητή βροχή με την κλασική έννοια
Εδώ χρειάζεται μια διάκριση. Το κινεζικό «Rooftop Rain» δεν δημιουργεί βροχή από σύννεφα. Δεν αλλάζει τον καιρό. Είναι ένα αστικό σύστημα ψύξης, σαν γιγαντιαίο υπαίθριο νέφος δροσιάς.
Άλλο αυτό και άλλο η πραγματική τεχνητή βροχή, δηλαδή το λεγόμενο cloud seeding, όπου ειδικά υλικά διασπείρονται μέσα σε υπάρχοντα σύννεφα για να ενισχυθεί η πιθανότητα βροχής ή χιονόπτωσης.
Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός περιγράφει την τροποποίηση καιρού ως παρέμβαση στην ατμόσφαιρα, συνήθως με σπορά νεφών, για αύξηση βροχής, μείωση χαλαζιού ή διάλυση ομίχλης. Ξεκαθαρίζει όμως και κάτι κρίσιμο: δεν μπορεί κανείς να δημιουργήσει από το μηδέν ένα σύστημα νεφών που θα βρέξει, ούτε να εξαφανίσει ακραία φαινόμενα κατά παραγγελία.
Τι άλλες μέθοδοι υπάρχουν
Η πιο γνωστή μέθοδος είναι η σπορά νεφών με αεροπλάνα ή επίγειους γεννήτριες. Χρησιμοποιούνται ουσίες όπως ιωδιούχος άργυρος, ξηρός πάγος ή υγροσκοπικά σωματίδια, δηλαδή σωματίδια που βοηθούν τη συγκέντρωση υγρασίας και τη δημιουργία σταγόνων. Το NCAR/UCAR αναφέρει ότι τέτοια μοντέλα έχουν μελετηθεί για ιωδιούχο άργυρο, ξηρό πάγο και υγροσκοπικά σωματίδια, με στόχο την επίδραση στη βροχή ή στο χαλάζι.
Υπάρχουν επίσης νεότερες δοκιμές με drones. Σε ερευνητικά προγράμματα, μικρά μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεταφέρουν ηλεκτρικό φορτίο μέσα ή κοντά σε σύννεφα, με στόχο να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των σταγονιδίων και να βοηθήσουν τη συνένωσή τους σε μεγαλύτερες σταγόνες. Το Πανεπιστήμιο του Reading έχει ανακοινώσει πειράματα όπου ηλεκτρικό φορτίο από UAV επηρέασε το μέγεθος και τον αριθμό σταγονιδίων ομίχλης.
Για καύσωνες, όμως, οι πιο ρεαλιστικές λύσεις μέσα στις πόλεις δεν είναι μόνο η «τεχνητή βροχή». Είναι οι ψυχρές ταράτσες, οι πράσινες στέγες, τα δέντρα, οι ανακλαστικές επιφάνειες, τα διαπερατά πεζοδρόμια και οι υδάτινες μικροεφαρμογές σε πλατείες και στάσεις. Η αμερικανική EPA αναφέρει ως βασικές στρατηγικές κατά των θερμικών νησίδων τα δέντρα, τις πράσινες στέγες, τις ψυχρές στέγες και τα ψυχρά πεζοδρόμια.
Για πότισμα; Ναι, αλλά όχι όπως το φανταζόμαστε
Η τεχνητή βροχή μπορεί να βοηθήσει σε υδάτινους πόρους μόνο υπό προϋποθέσεις: πρέπει να υπάρχουν κατάλληλα σύννεφα, σωστές ατμοσφαιρικές συνθήκες και σοβαρή επιστημονική παρακολούθηση. Δεν είναι κουμπί που το πατάς και ποτίζεις χωράφια.
Για άμεση γεωργική χρήση, το πραγματικό «όπλο» παραμένουν τα έξυπνα αρδευτικά δίκτυα, η στάγδην άρδευση, οι αισθητήρες υγρασίας, η ανακύκλωση νερού και η αποθήκευση βρόχινου νερού. Η τεχνητή βροχή μπορεί να είναι συμπληρωματικό εργαλείο. Δεν μπορεί να αντικαταστήσει την πολιτική διαχείρισης νερού.
Το συμπέρασμα
Η Κίνα δείχνει μια εντυπωσιακή εικόνα: ταράτσες που γίνονται ψεκαστήρες κατά του καύσωνα. Ωραία ιδέα, χρήσιμη σε συγκεκριμένες συνθήκες, αλλά όχι πανάκεια. Για την Ελλάδα, όπου καύσωνες, ξηρασία και φωτιές γίνονται όλο και πιο πιεστική πραγματικότητα, το μάθημα είναι καθαρό: η πόλη του μέλλοντος δεν θα αντέξει μόνο με κλιματιστικά. Θα χρειαστεί σκιά, νερό με μέτρο, πράσινο, ψυχρά υλικά, έξυπνη άρδευση και τεχνολογία που δεν θα εντυπωσιάζει απλώς, αλλά θα λειτουργεί.
