Οι μειώσεις τιμών είναι ασφαλώς καλοδεχούμενες για τα νοικοκυριά. Η προσεκτική ανάγνωση, όμως, των καταλόγων με τους περισσότερους από 1.740 κωδικούς αποκαλύπτει μια πραγματικότητα πιο σύνθετη από αυτή που δείχνει ο μεγάλος αριθμός των προϊόντων.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Ανάπτυξης, στην Εθνική Πρωτοβουλία συμμετέχουν 875 επώνυμοι κωδικοί, με μέση μείωση από τους προμηθευτές 6,6%, η οποία με τη συνεισφορά των αλυσίδων φθάνει περίπου στο 9%. Προστίθενται 360 προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας με μέση μείωση 8%, 100 κωδικοί κρέατος με 7,5% και 405 σχολικά είδη με 12%. Συμμετέχουν περισσότερες από 100 προμηθευτικές επιχειρήσεις και 12 αλυσίδες σούπερ μάρκετ.
Από σούπερ μάρκετ σε σούπερ μάρκετ
Το πρώτο πρόβλημα για τον καταναλωτή είναι ότι δεν θα βρει παντού την ίδια τελική έκπτωση. Στα επώνυμα προϊόντα οι πίνακες δίνουν για πολλούς κωδικούς ένα εύρος μείωσης – για παράδειγμα 5%-7%, 5%-10% ή 5%-12% – ακριβώς επειδή πάνω στη μείωση του προμηθευτή μπορεί να προστίθεται η διαφορετική συνεισφορά κάθε αλυσίδας. Το ίδιο το Υπουργείο επιβεβαιώνει ότι η μέση μείωση 6,6% των προμηθευτών φθάνει περίπου στο 9% με τη συνεισφορά των σούπερ μάρκετ.
Στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας η διαφοροποίηση είναι ακόμη πιο εμφανής, καθώς κάθε αλυσίδα διαθέτει τους δικούς της κωδικούς. Έτσι δημιουργείται στην πράξη ο… «περιπλανώμενος καταναλωτής», που για να αξιοποιήσει όσο το δυνατόν περισσότερες μειώσεις σε ένα ολοκληρωμένο καλάθι, ενδέχεται να χρειαστεί να συγκρίνει προϊόντα και να μετακινείται από τη μία αλυσίδα στην άλλη… Οπότε προκύπτει και ένα άλλο ερώτημα, σχετικά με το πόσο από το όφελος μιας έκπτωσης 5% ή 8% χάνεται σε χρόνο και κόστος μετακίνησης όταν ο καταναλωτής πρέπει να επισκεφθεί περισσότερα καταστήματα;
Φέτα: Υπάρχει, αλλά πρέπει να την ψάξεις
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της φέτας, ενός προϊόντος άμεσα συνδεδεμένου με το καθημερινό ελληνικό τραπέζι. Στους 875 επώνυμους κωδικούς δεν εντοπίζεται αυτοτελής συσκευασία επώνυμης φέτας. Η λέξη «φέτα» εμφανίζεται σε τορτελίνι με φέτα, όχι ως το ίδιο το τυρί. Στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας υπάρχει σε ένα σούπερ μάρκετ Επιλογή Φέτα σε Άλμη 400 γρ. με μείωση 5%.
Άρα φέτα υπάρχει, αλλά η επιλογή που προκύπτει από τους δημοσιευμένους καταλόγους είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Ο καταναλωτής που θέλει συγκεκριμένα φέτα με μειωμένη τιμή δεν έχει την ποικιλία που θα περίμενε από μια πρωτοβουλία άνω των 1.740 κωδικών.
Το μεγάλο ερώτημα των private label
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας. Πρόκειται για επιλογές στις οποίες στρέφονται νοικοκυριά που αναζητούν χαμηλότερες τιμές, επομένως η έκταση της συμμετοχής τους έχει ιδιαίτερη σημασία για τους πιο πιεσμένους οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Στην πρωτοβουλία περιλαμβάνονται 360 private label κωδικοί, με μέση μείωση 8%. Η ποικιλία όμως δεν είναι ομοιόμορφη ούτε καλύπτει σε κάθε αλυσίδα ένα πλήρες βασικό καλάθι. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη λίστα private label δεν εντοπίζονται αυγά, ελαιόλαδο ή καφές. Στο γάλα εντοπίζεται συγκεκριμένος κωδικός γάλακτος χωρίς λακτόζη σε μία αλυσίδα. Αντίθετα, οι κατάλογοι περιλαμβάνουν πολλά προϊόντα που ασφαλώς έχουν θέση σε ένα νοικοκυριό, αλλά δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη τον πυρήνα της καθημερινής διατροφής.
Το ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο «πόσοι κωδικοί μειώθηκαν;», αλλά κυρίως αν «μπορεί μια οικογένεια να γεμίσει το καρότσι της με τα βασικά προϊόντα που πραγματικά χρειάζεται και να πάρει τη μείωση σε όλα;»
Τι σημαίνει 9% σε ένα καλάθι 100 ευρώ
Ας κάνουμε ένα απλό παράδειγμα. Φτιάχνουμε ένα υποθετικό καλάθι 100 ευρώ, όχι με 100 διαφορετικούς κωδικούς, αλλά με τις βασικές ανάγκες ενός νοικοκυριού:
| Βασικές αγορές | Αξία |
|---|---|
| Γάλα, γιαούρτι, τυρί, φέτα | 15 € |
| Κρέας και κοτόπουλο | 18 € |
| Ψάρια/θαλασσινά/κονσέρβες | 8 € |
| Φρούτα και λαχανικά | 15 € |
| Ψωμί, φρυγανιές, αρτοσκευάσματα | 7 € |
| Ζυμαρικά, ρύζι, όσπρια, αλεύρι | 8 € |
| Ελαιόλαδο και λοιπά είδη μαγειρικής | 8 € |
| Καφές και είδη πρωινού | 7 € |
| Απορρυπαντικά – καθαριστικά | 8 € |
| Προσωπική υγιεινή – χαρτικά | 6 € |
| ΣΥΝΟΛΟ | 100 € |
Ας κάνουμε τώρα την ευνοϊκότερη θεωρητική υπόθεση: ότι κάθε προϊόν αυτού του καλαθιού συμμετέχει στην πρωτοβουλία και ότι όλα μειώνονται κατά 9%.
Καλάθι πριν: 100 ευρώ
Μείωση: 9%
Καλάθι μετά: 91 ευρώ
Όφελος: 9 ευρώ
Εάν ένα νοικοκυριό έκανε τέσσερις αντίστοιχες αγορές τον μήνα, η θεωρητική εξοικονόμηση θα έφθανε τα 36 ευρώ τον μήνα.
Αυτό όμως είναι το ιδανικό σενάριο. Στην πραγματικότητα δεν μειώνονται όλα τα προϊόντα του σούπερ μάρκετ κατά 9%. Το 9% είναι μέσος όρος για τους 875 συγκεκριμένους επώνυμους κωδικούς, αφού προστεθεί η συνεισφορά των αλυσίδων. Τα private label έχουν μέση μείωση 8% και τα κρέατα 7,5%, ενώ βασικές κατηγορίες ενός πραγματικού καλαθιού δεν καλύπτονται πλήρως από τους καταλόγους.
Οι μειώσεις έρχονται μετά από χρόνια ανατιμήσεων
Υπάρχει, τέλος, και η μεγάλη εικόνα της ακρίβειας.ωΟι καταναλωτές μπορεί δικαιολογημένα να υποδέχονται θετικά κάθε μείωση, όμως αυτή εφαρμόζεται πάνω σε ένα επίπεδο τιμών που έχει ήδη ανέβει σημαντικά τα προηγούμενα χρόνια. Τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν το μέγεθος της πίεσης. Με έτος βάσης το 2020=100, ο δείκτης της κατηγορίας «Διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά» είχε φθάσει τον Ιούνιο του 2026 στις 137,01 μονάδες. Δηλαδή το επίπεδο τιμών της κατηγορίας βρισκόταν περίπου 37% υψηλότερα από τη βάση του 2020.
Και οι πιέσεις δεν έχουν εξαφανιστεί. Τον Ιούλιο του 2026 η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε μεν μηνιαία μείωση 1,4% στα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά, αλλά ταυτόχρονα διαπίστωσε νέες αυξήσεις σε προϊόντα όπως χοιρινό, τυριά και αυγά.
Μια μείωση 9% είναι σημαντική. Δεν διαγράφει όμως μια πολυετή αύξηση του επιπέδου των τιμών. Αν κάτι που κόστιζε 100 ευρώ έχει, υποθετικά, φθάσει στα 137 ευρώ και μειωθεί κατά 9%, δεν επιστρέφει στα 100 ευρώ. Πέφτει στα 124,67 ευρώ. Άρα παραμένει περίπου 25% ακριβότερο από το αρχικό επίπεδο.
Οι 1.740 κωδικοί με χαμηλότερες τιμές είναι αναμφίβολα θετική εξέλιξη. Το πραγματικό τεστ όμως δεν γίνεται στον αριθμό των barcodes. Γίνεται στο ταμείο!
