Από τον Μάιο του 2025 έως τον Μάιο του 2026, οι Έλληνες καταναλωτές είδαν την αγοραστική τους δύναμη να συρρικνώνεται για ακόμη μία φορά. Με τον πληθωρισμό να κινείται αισθητά υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης και τις αυξήσεις σε τρόφιμα, ενέργεια και μεταφορές να απορροφούν μεγάλο μέρος των εισοδημάτων, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών δέχεται νέα πίεση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat και των εθνικών στατιστικών αρχών, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τις υψηλότερες πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρωζώνη το 2026.
Μέσα σε μόλις δώδεκα μήνες, από τον Μάιο του 2025 έως τον Μάιο του 2026, η αγοραστική δύναμη των ελληνικών νοικοκυριών υποχώρησε ξανά. Ένα τυπικό καλάθι τεσσάρων βασικών προϊόντων που κόστιζε περίπου 22 ευρώ πριν από έναν χρόνο, σήμερα προσεγγίζει ή και ξεπερνά τα 24 ευρώ. Για μια τετραμελή οικογένεια, αυτό μεταφράζεται σε εκατοντάδες ευρώ επιπλέον δαπάνης τον χρόνο μόνο για βασικά είδη διατροφής. Την ώρα μάλιστα που οι Έλληνες εξακολουθούν να διαθέτουν από τα χαμηλότερα εισοδήματα στην Ευρωζώνη, πληρώνουν τιμές που σε αρκετές περιπτώσεις προσεγγίζουν ή και ξεπερνούν εκείνες της Ιταλίας και της Γαλλίας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, επιταχύνονται οι διαδικασίες για μια νέα «Εθνική Κοινωνική Συμφωνία Μείωσης Τιμών» μεταξύ κυβέρνησης και αγοράς. Η πρωτοβουλία συζητείται ήδη σε ανώτατο επίπεδο και αφορά έναν νέο κύκλο συνεννοήσεων με τη βιομηχανία τροφίμων, τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ και τους βασικούς προμηθευτές, με στόχο τη συγκράτηση ή και τη μείωση τιμών σε βασικά καταναλωτικά αγαθά.
Στις 30 Ιουνίου λήγει το μέτρο του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, το οποίο εφαρμόστηκε ως έκτακτη παρέμβαση για την αντιμετώπιση της ακρίβειας. Η κυβέρνηση εξετάζει αν θα προχωρήσει σε παράταση ή αν θα επιλέξει ένα νέο μοντέλο συνεργασίας με την αγορά, βασισμένο σε εθελοντικές δεσμεύσεις για μειώσεις τιμών σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων.
Εθνική διαβούλευση
Η κυβέρνηση θα χρειαστεί ένα χειροπιαστό αποτέλεσμα που να μπορεί να παρουσιαστεί στους καταναλωτές, το συντομότερο δυνατόν, ίσως μέχρι το φθινόπωρο. Τα σενάρια που πέφτουν στο τραπέζι, ενόψει αυτού του διαλόγου περιλαμβάνουν:
1. Άμεση μείωση τιμών σε βασικά προϊόντα
- Μείωση 5%-10% σε 50 έως 100 βασικά προϊόντα ευρείας κατανάλωσης.
- Δέσμευση διατήρησης των μειώσεων για τουλάχιστον 12 μήνες.
- Συμμετοχή τόσο των βιομηχανιών όσο και των σούπερ μάρκετ.
Η συμφωνία δεν μπορεί να περιοριστεί σε προσφορές και κουπόνια. Πρέπει να αφορά την κανονική τιμή στο ράφι.
2. Δημιουργία μόνιμου «καλαθιού χαμηλής τιμής»
Το σημερινό μοντέλο των προσφορών δημιουργεί σύγχυση στον καταναλωτή. Στο τραπέζι πέφτουν ιδέες για:
- Ένα κοινό καλάθι 100-150 βασικών κωδικών.
- Σταθερές χαμηλές τιμές.
- Υποχρεωτική παρουσία σε όλες τις μεγάλες αλυσίδες.
Έτσι η αγορά θα αυτορυθμίζεται χωρίς συνεχή κρατική παρέμβαση.
3. Ρήτρα μετακύλισης μειώσεων
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ότι όταν πέφτουν οι διεθνείς τιμές, η μείωση αργεί να φτάσει στον καταναλωτή. Για να ελεγχθεί αυτό, εισηγήσεις προτείνουν:
- Μηχανισμό παρακολούθησης πρώτων υλών.
- Δέσμευση ότι κάθε σημαντική μείωση κόστους θα περνά εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος στις τελικές τιμές.
4. Απόλυτη διαφάνεια στις ανατιμήσεις
Η κυβέρνηση δύσκολα θα άρει το πλαφόν χωρίς αντάλλαγμα ελέγχου και διαφάνεια στις ανατιμήσεις, μέσα από ένα σύστημα:
- Προαναγγελίας ανατιμήσεων.
- Αιτιολόγησης αυξήσεων κόστους.
- Και ενίσχυσης της ψηφιακής πλατφόρμα παρακολούθησης τιμών.
Έτσι θα διατηρηθεί η δυνατότητα παρέμβασης σε περιπτώσεις αισχροκέρδειας.
5. Ειδική συμφωνία για τα ελληνικά προϊόντα
Αν οι τιμές στα εισαγώμενα μπορούν να χαρακτηριστικού ανεξέλεγκτες, δεν συμβαίνει το ίδιο και με τα εγχώρια προϊόντα. Έτσι, οι ιδέες που συζητούνται περιλαμβάνουν:
- Περιορισμό περιθωρίων σε βασικά ελληνικά προϊόντα.
- Ενίσχυση της παρουσίας τους στα ράφια.
- Μακροχρόνιες συμφωνίες με παραγωγούς για σταθερές τιμές.
6. Ρήτρα επανενεργοποίησης του πλαφόν
Πίσω από όλα αυτά – ως μοχλός πίεσης σε μια ελεύθερη αγορά που συχνά έχει την τάση να γίνεται ασύδωτη- είναι η προειδοποίηση για επανενεργοποίηση του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, εάν η τέλική συμφωνία δεν τηρηθεί.
Σε πολιτικό επίπεδο, η κυβέρνηση χρειάζεται μια συμφωνία που θα οδηγήσει σε ορατές μειώσεις το συντομότερο δυνατό, με έλεγχο του πληθωρισμού στα τρόφιμα και κυρίως με συμμετοχή των μεγάλων παικτών της αγοράς, που θα πρέπει να αισθανθούν (για να θυμηθούμε τα λόγια της Τρόικα…) ότι τα μέτρα ελέγχου των τιμών, είναι «ιδιοκτησία τους» και όχι κάτι που τους επιβάλλεται τιμωρητικά…
