Η μείωση του ΦΠΑ αποτελεί σχεδόν πάντα μία από τις πρώτες προτάσεις που πέφτουν στο τραπέζι όταν η ακρίβεια πιέζει τα νοικοκυριά. Ωστόσο, σύμφωνα με νέα αναλυτική μελέτη του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη: η μείωση του φόρου δεν οδηγεί αυτόματα σε χαμηλότερες τιμές, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις το μεγαλύτερο όφελος δεν καταλήγει τελικά στον καταναλωτή.
Η μελέτη εξετάζει το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο, τις νέες οδηγίες της Ε.Ε. και τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να αξιοποιηθούν τα εργαλεία του ΦΠΑ στην Ελλάδα, τόσο για την ενίσχυση της οικονομίας όσο και για τη στήριξη των μικρών επιχειρήσεων.
Οι δύο διαφορετικοί ρόλοι του ΦΠΑ
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ο ΦΠΑ δεν είναι ένα ενιαίο εργαλείο πολιτικής. Αντίθετα, υπάρχουν δύο διαφορετικές παρεμβάσεις με διαφορετικούς στόχους.
| Παρέμβαση | Στόχος | Ποιον ωφελεί κυρίως |
|---|---|---|
| Μείωση συντελεστών ΦΠΑ | Συγκράτηση τιμών και ενίσχυση αγοραστικής δύναμης | Καταναλωτές |
| Απαλλαγή μικρών επιχειρήσεων από τον ΦΠΑ | Μείωση γραφειοκρατίας και κόστους συμμόρφωσης | Πολύ μικρές επιχειρήσεις |
Σύμφωνα με τη μελέτη, τα δύο αυτά εργαλεία δεν είναι ισοδύναμα και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για την επίτευξη των ίδιων στόχων.
Γιατί οι μειώσεις ΦΠΑ δεν φτάνουν πάντα στο ράφι
Το σημαντικότερο ίσως συμπέρασμα είναι ότι η μετακύλιση μιας μείωσης του ΦΠΑ στις τελικές τιμές εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Η διεθνής και ελληνική εμπειρία δείχνει ότι κάθε αγορά λειτουργεί διαφορετικά. Σε κάποιους κλάδους η μείωση περνά σχεδόν ολόκληρη στον καταναλωτή, ενώ σε άλλους απορροφάται εν μέρει από τις επιχειρήσεις ή επηρεάζεται από τον βαθμό ανταγωνισμού.
Η μελέτη επισημαίνει ότι η μετακύλιση του ΦΠΑ εξαρτάται κυρίως από:
- τον βαθμό ανταγωνισμού,
- τη δομή της αγοράς,
- τα περιθώρια κέρδους,
- τη γενικότερη οικονομική συγκυρία,
- τα χαρακτηριστικά κάθε κλάδου.
Οι κλάδοι που εξετάστηκαν
Οι ερευνητές ανέλυσαν ξεχωριστά πέντε βασικούς τομείς της οικονομίας:
| Κλάδος |
|---|
| Λιανικό εμπόριο τροφίμων |
| Εστίαση |
| Καύσιμα |
| Προσωπικές υπηρεσίες (π.χ. κομμωτήρια) |
| Τουρισμός και φιλοξενία |
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει ένας κοινός κανόνας για όλους τους κλάδους, γεγονός που καθιστά δύσκολη την εφαρμογή οριζόντιων πολιτικών μείωσης του ΦΠΑ ως μέσου αντιμετώπισης της ακρίβειας.
Τι αλλάζει για τις μικρές επιχειρήσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη νέα ευρωπαϊκή Οδηγία 2020/285, η οποία αλλάζει το ειδικό καθεστώς απαλλαγής των μικρών επιχειρήσεων από τον ΦΠΑ.
Οι βασικές αλλαγές είναι:
| Νέες ρυθμίσεις |
|---|
| Εθνικό όριο απαλλαγής έως 85.000 ευρώ ετήσιου κύκλου εργασιών |
| Δυνατότητα διασυνοριακής απαλλαγής στην Ε.Ε. |
| Ευρωπαϊκό όριο κύκλου εργασιών 100.000 ευρώ |
| Απλούστερες διοικητικές διαδικασίες |
| Λιγότερο κόστος συμμόρφωσης |
Στόχος είναι να μειωθούν τα διοικητικά βάρη που αντιμετωπίζουν οι πολύ μικρές επιχειρήσεις και να διευκολυνθεί η δραστηριοποίησή τους ακόμη και σε περισσότερα από ένα κράτη-μέλη.
Η μεγάλη εικόνα
Η μελέτη επισημαίνει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να βασίζεται ιδιαίτερα στα έσοδα από τον ΦΠΑ, περισσότερο από πολλές άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Για τον λόγο αυτό, κάθε αλλαγή στους συντελεστές έχει σημαντικές δημοσιονομικές επιπτώσεις και δεν μπορεί να εξετάζεται μόνο ως μέτρο κατά της ακρίβειας.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι απαιτείται συνολικός επανασχεδιασμός του φορολογικού μείγματος, με καλύτερη ισορροπία μεταξύ άμεσων και έμμεσων φόρων και με παρεμβάσεις που θα λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε αγοράς.
Τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης
| Συμπέρασμα | Τι σημαίνει στην πράξη |
|---|---|
| Οι μειώσεις ΦΠΑ δεν μειώνουν πάντα τις τιμές | Δεν υπάρχει εγγύηση ότι το όφελος θα φτάσει στον καταναλωτή |
| Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τον ανταγωνισμό | Κάθε κλάδος αντιδρά διαφορετικά |
| Οι μικρές επιχειρήσεις χρειάζονται λιγότερη γραφειοκρατία | Η απαλλαγή από τον ΦΠΑ μειώνει το διοικητικό κόστος |
| Τα δύο εργαλεία ΦΠΑ έχουν διαφορετικούς στόχους | Άλλο η στήριξη των καταναλωτών και άλλο η ενίσχυση των επιχειρήσεων |
| Η φορολογική πολιτική πρέπει να είναι στοχευμένη | Δεν αρκούν οριζόντιες μειώσεις συντελεστών |
Το τελικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι η πολιτική του ΦΠΑ πρέπει να σχεδιάζεται με βάση συγκεκριμένους στόχους και τα χαρακτηριστικά κάθε αγοράς. Η απλή μείωση ενός συντελεστή δεν αρκεί για να αντιμετωπίσει την ακρίβεια, ενώ η ενίσχυση των μικρών επιχειρήσεων μέσω της μείωσης της γραφειοκρατίας μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματικότερη για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της οικονομίας.
