Ο Ανδρέας Βώκος, γνωστός ως Μιαούλης, γεννήθηκε το 1769. Έμπειρος καπετάνιος και πλοιοκτήτης της Ύδρας, διέθεσε πλοία, πόρους και τη ναυτική του γνώση στον Αγώνα. Το 1822 ανέλαβε την αρχηγία του υδραίικου στόλου και αναδείχθηκε σε κεντρική μορφή των ελληνικών ναυτικών επιχειρήσεων.
Η καταστροφή των Ψαρών και ο κίνδυνος για τη Σάμο
Το καλοκαίρι του 1824 η καταστροφή των Ψαρών συγκλόνισε τους επαναστατημένους Έλληνες. Η Σάμος βρέθηκε επίσης στο στόχαστρο των οθωμανικών δυνάμεων. Οι Έλληνες ναυτικοί προσπάθησαν να εμποδίσουν την απόβαση και να διατηρήσουν ανοικτούς τους θαλάσσιους δρόμους.
Η μεγάλη ναυμαχία του Γέροντα
Στις 29 Αυγούστου 1824, στη ναυμαχία του Γέροντα, ο ελληνικός στόλος υπό τον Μιαούλη αντιμετώπισε τις ενωμένες οθωμανικές και αιγυπτιακές δυνάμεις. Η ευελιξία των ελληνικών πλοίων και η χρήση πυρπολικών συνέβαλαν στη σημαντική ελληνική επιτυχία και στην απομάκρυνση της απειλής για τη Σάμο.
Οι συγκρούσεις του Σεπτεμβρίου
Στις 22 Σεπτεμβρίου 1824, σε σύγκρουση μεταξύ Ικαρίας και Αμοργού, ο Μιαούλης βρέθηκε με έξι πλοία απομονωμένος από την υπόλοιπη ελληνική δύναμη. Η άπνοια δυσκόλεψε τους ελιγμούς, ενώ τα πλοία δέχθηκαν κανονιοβολισμούς. Με την αλλαγή του ανέμου τη νύχτα κατάφεραν να απεγκλωβιστούν. Στις 24 Σεπτεμβρίου ακολούθησε νέα αναμέτρηση στην ευρύτερη περιοχή της Χίου, της Λέσβου και του Καραμπουρνού. Οι δύο ημερομηνίες και οι δύο επιχειρήσεις δεν πρέπει να συγχέονται.
Η ναυμαχία της Χίου
Στις 24 Σεπτεμβρίου 1824, στα νερά ανάμεσα στη Χίο, τη Λέσβο και το Καραμπουρνού της Μικράς Ασίας, ο ελληνικός στόλος υπό τον Ανδρέα Μιαούλη συγκρούστηκε με οθωμανική ναυτική δύναμη, συνεχίζοντας τις επιχειρήσεις που είχαν ακολουθήσει τη μεγάλη νίκη στον Γέροντα.
Ο Μιαούλης είχε αποπλεύσει το βράδυ της 22ας Σεπτεμβρίου αναζητώντας τον εχθρό. Δύο ημέρες αργότερα εντόπισε τον οθωμανικό στόλο να κατευθύνεται προς τη Μυτιλήνη και αποφάσισε να επιτεθεί.
Η νυχτερινή επίθεση των ελληνικών πυρπολικών
Η αναμέτρηση εξελίχθηκε σε μια εντυπωσιακή νυχτερινή επιχείρηση. Τα ελληνικά πυρπολικά προπορεύτηκαν, επιχειρώντας να πλησιάσουν τα μεγαλύτερα οθωμανικά πολεμικά.
Πρώτος στόχος ήταν ένα εχθρικό δικάταρτο πλοίο. Δύο πυρπολητές, ο Θεοφάνης και ο Καλογιάννης, κινήθηκαν εναντίον του από διαφορετικές πλευρές.
Η πρώτη προσπάθεια απέτυχε. Το πυρπολικό του Θεοφάνη καταστράφηκε χωρίς να επιτύχει τον στόχο του.
Ο Καλογιάννης, όμως, κατάφερε να προσκολλήσει το δικό του πυρπολικό στο εχθρικό σκάφος. Οι φλόγες εξαπλώθηκαν και έφτασαν στην πυριτιδαποθήκη, προκαλώντας ισχυρή έκρηξη που κατέστρεψε ολοκληρωτικά το πλοίο.
Σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση, επρόκειτο για δικάταρτο με 12 κανόνια, το οποίο μετέφερε, εκτός από τους ναύτες του, 75 στρατιώτες.
Ο Νικόδημος καταστρέφει δεύτερο οθωμανικό πολεμικό
Η ελληνική επίθεση δεν σταμάτησε εκεί.
Περίπου στις τρεις μετά τα μεσάνυχτα, ο Ψαριανός πυρπολητής Νικόδημος επιτέθηκε σε οθωμανική κορβέτα.
Κατάφερε να προσκολλήσει το πυρπολικό του στο εχθρικό σκάφος και να το παραδώσει στις φλόγες.
Η κορβέτα, που έφερε 20 κανόνια και μετέφερε 180 στρατιώτες, καταστράφηκε.
Ο Ρομπότσης επιχείρησε επίσης να πυρπολήσει άλλη κορβέτα. Το πυρπολικό του προσκολλήθηκε στο εχθρικό πλοίο, αλλά η κατεύθυνση του ανέμου εμπόδισε τη μετάδοση της φωτιάς.
Κατά την ίδια αναμέτρηση χάθηκε χωρίς αποτέλεσμα και το πυρπολικό του Φιλιππέγκου.
Η υποχώρηση των Οθωμανών και η σημασία της νίκης
Μετά την καταστροφή των δύο πολεμικών, ο οθωμανικός στόλος αποσύρθηκε προς τη Μυτιλήνη.
Η επιτυχία των Ελλήνων επιβεβαίωσε τη σημασία των πυρπολικών και της τακτικής που εφάρμοζε ο Μιαούλης απέναντι σε ισχυρότερα πολεμικά πλοία.
Η νίκη είχε, ωστόσο, και ένα σοβαρό τίμημα. Ο ελληνικός στόλος είχε καταναλώσει σχεδόν όλα τα διαθέσιμα πυρπολικά του, γεγονός που περιόρισε τη δυνατότητα άμεσης συνέχισης των επιθετικών επιχειρήσεων.
Η ναυμαχία της Χίου αποτέλεσε έτσι ένα ακόμη επεισόδιο της μεγάλης ναυτικής εκστρατείας του 1824, κατά την οποία οι Έλληνες προσπάθησαν να εμποδίσουν την οθωμανική κυριαρχία στο Αιγαίο και να προστατεύσουν τα επαναστατημένα νησιά.
Τα πυρπολικά, το όπλο της τόλμης
Απέναντι σε μεγαλύτερα και βαρύτερα οπλισμένα πολεμικά πλοία, οι Έλληνες αξιοποίησαν τα πυρπολικά: σκάφη με εύφλεκτα υλικά που προσκολλούνταν σε εχθρικά πλοία. Ο Κωνσταντίνος Κανάρης, ο Δημήτριος Παπανικολής και άλλοι πυρπολητές έγιναν σύμβολα του ναυτικού Αγώνα.
Η προσφορά και η σκοτεινή σελίδα
Ο Μιαούλης συνέχισε να υπηρετεί τον Αγώνα, μεταξύ άλλων στις προσπάθειες ανεφοδιασμού του Μεσολογγίου. Το 1831 όμως, στη σύγκρουση με τον Ιωάννη Καποδίστρια, συμμετείχε στο αντικυβερνητικό κίνημα στον Πόρο, όπου καταστράφηκαν ελληνικά πολεμικά πλοία. Η πράξη αυτή αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής του διαδρομής.
Η παρακαταθήκη του ναυάρχου
Ο Ανδρέας Μιαούλης πέθανε στις 11 Ιουνίου 1835. Το όνομά του παραμένει συνδεδεμένο με την αντίσταση στη θάλασσα, την εμπειρία των ναυτικών της Ύδρας, των Σπετσών και των Ψαρών και τη σημασία του Αιγαίου για την έκβαση της Επανάστασης.
