Υπάρχουν επέτειοι που καταγράφονται απλώς στο ημερολόγιο και υπάρχουν επέτειοι που ένα ολόκληρο νησί τις μετατρέπει σε ζωντανή ιστορία.
Στις Σπέτσες συμβαίνει το δεύτερο.
Κάθε Σεπτέμβριο το νησί των καπεταναίων και της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας γυρίζει περισσότερο από δύο αιώνες πίσω, στη μεγάλη Ναυμαχία των Σπετσών της 8ης Σεπτεμβρίου 1822.
Η γιορτή έχει ένα όνομα που έχει πλέον ταυτιστεί με το νησί: «Αρμάτα».
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ετήσια γιορτή των Σπετσών, με εκδηλώσεις που διαρκούν ημέρες και κορυφώνονται παραδοσιακά το δεύτερο Σαββατοκύριακο του Σεπτεμβρίου. Φέτος, η μεγάλη αναπαράσταση έχει προγραμματιστεί για το Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου 2026 στο Παλαιό Λιμάνι, με πυροτεχνήματα και τη θεαματική καύση ομοιώματος οθωμανικού πλοίου.
8 Σεπτεμβρίου 1822: Η θάλασσα των Σπετσών γίνεται πεδίο μάχης
Η Ελληνική Επανάσταση βρισκόταν σε μία από τις κρισιμότερες περιόδους της.
Ο οθωμανικός στόλος επιχείρησε να κινηθεί προς το Ναύπλιο, με στόχο να ενισχύσει και να ανεφοδιάσει τους πολιορκημένους Τούρκους. Απέναντί του βρέθηκαν οι ελληνικές ναυτικές δυνάμεις, με πλοία από τις Σπέτσες, την Ύδρα και τα Ψαρά και με τον Ανδρέα Μιαούλη να έχει κεντρικό ρόλο στη διοίκηση του ελληνικού στόλου.
Η σύγκρουση υπήρξε σκληρή.
Και τότε εμφανίστηκε ένας άνθρωπος του οποίου το όνομα έμελλε να συνδεθεί για πάντα με τη μεγάλη αυτή ημέρα των Σπετσών.
Ο Κοσμάς Μπαρμπάτσης.
Ο Σπετσιώτης πυρπολητής όρμησε με το πυρπολικό του προς το κέντρο της οθωμανικής παράταξης, όπου βρισκόταν η ναυαρχίδα. Η επιθετική κίνησή του προκάλεσε αναστάτωση και συνέβαλε στην υποχώρηση του οθωμανικού στόλου. Η επιχείρηση ανεφοδιασμού του Ναυπλίου ματαιώθηκε και η ναυμαχία πέρασε στην ιστορία ως μία από τις σημαντικές ναυτικές επιτυχίες της Επανάστασης.
Η φωτιά έγινε το σύμβολο της Αρμάτας
Αυτό ακριβώς το ιστορικό γεγονός αναβιώνει σήμερα η «Αρμάτα».
Ένα ομοίωμα οθωμανικού πλοίου στήνεται στη θάλασσα και η αναπαράσταση κορυφώνεται μέσα σε φωτιές και πυροτεχνήματα.
Το θέαμα είναι εντυπωσιακό, αλλά πίσω από αυτό βρίσκεται η ιστορική μνήμη ενός νησιού που είχε διαθέσει πλοία, περιουσίες και ανθρώπους στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας.
Η επίσημη ιστορία του Δήμου Σπετσών συνδέει τη νίκη και με την Παναγία την Αρμάτα. Οι Σπετσιώτες απέδωσαν, σύμφωνα με την παράδοση, τη νίκη και στη βοήθεια της Παναγίας και έκτισαν το ομώνυμο εκκλησάκι, αφού η ναυμαχία συνέπεσε με το Γενέσιο της Θεοτόκου στις 8 Σεπτεμβρίου.
Και πάνω από τις Σπέτσες δεσπόζει πάντα η Μπουμπουλίνα
Αλλά δεν μπορείς να μιλήσεις για τις Σπέτσες του 1821 χωρίς να μιλήσεις για τη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα.
Το όνομά της είναι δεμένο με το νησί όσο λίγα.
Διέθεσε μεγάλο μέρος της περιουσίας της στον Αγώνα, εξόπλισε πλοία και ηγήθηκε ναυτικών επιχειρήσεων. Το περίφημο πλοίο της, ο «Αγαμέμνων», υπήρξε από τα μεγαλύτερα ελληνικά πολεμικά σκάφη των πρώτων χρόνων της Επανάστασης.
Οι Σπέτσες είχαν άλλωστε ήδη σηκώσει τη σημαία της Επανάστασης από τις αρχές Απριλίου του 1821 και εξελίχθηκαν, μαζί με την Ύδρα και τα Ψαρά, σε έναν από τους σημαντικότερους ναυτικούς πυλώνες του Αγώνα. Ο ίδιος ο Δήμος χαρακτηρίζει τις Σπέτσες ως το πρώτο από τα νησιά που μπήκε στην Επανάσταση, στις 3 Απριλίου 1821.
Η Μπουμπουλίνα αποτελεί μέχρι σήμερα το ισχυρότερο ίσως ιστορικό σύμβολο του νησιού. Το σπίτι της στις Σπέτσες λειτουργεί ως μουσείο και διατηρεί ζωντανή τη μνήμη μιας γυναίκας που πέρασε από τη ναυτική ιστορία στον εθνικό μύθο.
Οι Σπέτσες θυμούνται
Περισσότερα από 200 χρόνια αργότερα, η Αρμάτα δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό καλοκαιρινό θέαμα με φωτιές και πυροτεχνήματα.
Είναι η ετήσια υπενθύμιση ότι αυτά τα ήρεμα σήμερα νερά του Αργοσαρωνικού υπήρξαν κάποτε πεδίο μιας μάχης που μπορούσε να αλλάξει την πορεία της Ελληνικής Επανάστασης.
Και κάθε δεύτερο Σαββατοκύριακο του Σεπτεμβρίου, όταν το ομοίωμα του πλοίου παραδίδεται στις φλόγες και ο ουρανός των Σπετσών φωτίζεται, το νησί θυμάται ξανά τον Μπαρμπάτση, τους Σπετσιώτες ναυτικούς, τους Υδραίους και τους Ψαριανούς συμπολεμιστές τους.
Θυμάται τον Μιαούλη, θυμάται τον Κανάρη και τη γενιά των πυρπολητών.
Και, πάνω απ’ όλα, θυμάται τη δική του μεγάλη καπετάνισσα:
τη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα.
