Υπάρχουν λάθη στη δημοσιογραφία. Και υπάρχουν και επιλογές που εκθέτουν τον ίδιο τον πυρήνα της. Στην περίπτωση του ρεπορτάζ για τον Έβρο, το BBC δεν κατηγορείται απλώς για μια αδύναμη τεκμηρίωση. Κατηγορείται για κάτι βαρύτερο: ότι επέτρεψε να παρουσιαστεί ένα εξαιρετικά σοβαρό αφήγημα διεθνούς εμβέλειας εναντίον της Ελλάδας, ενώ την ίδια στιγμή αναγνώριζε πως τμήμα του υλικού του δεν είχε επαληθευτεί πλήρως. Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι η καρδιά της υπόθεσης.
Το ζήτημα εδώ δεν είναι αν τα σύνορα, η μεταναστευτική πολιτική ή οι καταγγελίες για επαναπροωθήσεις πρέπει να ερευνώνται. Προφανώς και πρέπει. Το ζήτημα είναι άλλο: με ποια στοιχεία, με ποια στάθμιση και με ποια δημοσιογραφική ευθύνη ένα παγκόσμιο brand όπως το BBC επιλέγει να “χτίσει” μια τόσο βαριά κατηγορία, που δεν πλήττει απλώς μια κυβέρνηση ή έναν υπουργό, αλλά την ίδια τη διεθνή εικόνα μιας χώρας. Οταν μάλιστα το BBC παραδέχεται πως δεν κατέστη δυνατό να επαληθευτεί πλήρως το περιεχόμενο ορισμένων βίντεο, τότε η υπόθεση παύει να είναι ένα “σκληρό αποκαλυπτικό ρεπορτάζ” και μετατρέπεται σε ένα εξαιρετικά προβληματικό δημοσιογραφικό εγχείρημα.
Ας το πούμε καθαρά: δεν μπορείς να στήνεις διεθνές κατηγορητήριο με υλικό που δεν έχεις επιβεβαιώσει στον βαθμό που απαιτεί η σοβαρότητα των ισχυρισμών σου. Δεν γίνεται να επικαλείσαι το κύρος του BBC και, ταυτόχρονα, να ζητάς από το κοινό να αποδεχθεί ότι τα κενά τεκμηρίωσης είναι περίπου φυσιολογικά. Δεν είναι φυσιολογικά. Είναι δημοσιογραφικά μη δόκιμο. Γιατί όταν λες στον πλανήτη ότι στην Ελλάδα δρουν “σκιώδεις επιχειρήσεις” και “μισθοφόροι μετανάστες”, δεν πετάς μια υπόνοια σε τηλεοπτικό πάνελ. Παράγεις διεθνή εντύπωση, πολιτικό αποτύπωμα και θεσμική ζημιά.
Και εδώ η ευθύνη του BBC είναι τεράστια. Οχι μόνο επειδή δημοσίευσε ένα τόσο φορτισμένο θέμα, αλλά επειδή το δημοσίευσε γνωρίζοντας ότι η ίδια του η τεκμηρίωση δεν ήταν συμπαγής. Αυτό για έναν μικρό, βιαστικό ιστότοπο θα ήταν πρόβλημα. Για το BBC είναι θέμα αξιοπιστίας. Διότι το ίδιο το βρετανικό δίκτυο, στις επίσημες editorial guidelines του, ορίζει ότι η ακρίβεια στα ειδησεογραφικά και τρέχοντα θέματα είναι σημαντικότερη από την ταχύτητα, ότι το περιεχόμενο πρέπει να είναι καλά τεκμηριωμένο, βασισμένο σε sound evidence (αδιάσειστα στοιχεία) και thoroughly tested (δοκιμασμένο διεξοδικά). Αν αυτά είναι οι δικοί του κανόνες, τότε το ερώτημα είναι αμείλικτο: εφαρμόστηκαν εδώ ή παραμερίστηκαν επειδή το αφήγημα ήταν “δυνατό”;
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται το θέμα. Ενας οργανισμός με την ιστορία του BBC δεν κρίνεται όταν επιβεβαιώνει τα εύκολα. Κρίνεται όταν αντιστέκεται στον πειρασμό του εντυπωσιασμού.
Κανείς δεν ζητά από τα διεθνή μέσα να χαρίζονται στην Ελλάδα. Ζητά όμως το αυτονόητο: να μην τη λασπώνουν με ημιτεκμηριωμένες αφηγήσεις. Να μην παρουσιάζουν ως σχεδόν βεβαιότητες καταγγελίες που οι ίδιοι οι συντάκτες τους δεν μπόρεσαν να επαληθεύσουν πλήρως.
Το BBC όφειλε να γνωρίζει ότι σε τέτοιες υποθέσεις δεν υπάρχει “λίγο” κενό. Ή έχεις στοιχειοθετήσει σε βαθμό που να αντέχει στην πιο σκληρή αμφισβήτηση ή δεν δημοσιεύεις έτσι. Τόσο απλά. Ολα τα υπόλοιπα είναι υπεκφυγές.
Ειδικά μάλιστα σε μια περίοδο κατά την οποία το ίδιο το δίκτυο έχει δεχθεί δημόσια κριτική και εσωτερικό έλεγχο για ζητήματα ακρίβειας σε άλλη μεγάλη υπόθεση, αυτή του ντοκιμαντέρ για τη Γάζα.
Τελικά, ορθώς ο Υπουργός Μετανάστευσης Θανάσης Πλεύρης, όταν προσωπικά τον ρώτησα για το συγκεκριμένο δημοσίευμα, μου απάντησε ότι «είναι ανάξιο σχολιασμού».
