Η πράσινη μετάβαση της ναυτιλίας περνά πλέον και μέσα από έναν νέο χρηματοδοτικό μηχανισμό: τα έσοδα που θα προκύπτουν από την εφαρμογή του ευρωπαϊκού κανονισμού FuelEU Maritime θα κατευθύνονται σε έργα και δράσεις για καθαρότερα πλοία, σύγχρονα λιμάνια και καύσιμα χαμηλότερου περιβαλλοντικού αποτυπώματος.
Πρόκειται για διάταξη που περιλαμβάνεται στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο του υπουργείου Ανάπτυξης και αφορά την αξιοποίηση των εσόδων από τα πρόστιμα που θα επιβάλλονται σε ναυτιλιακές εταιρείες οι οποίες δεν συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις του FuelEU Maritime.
Η ουσία της ρύθμισης είναι απλή αλλά κρίσιμη: τα χρήματα από τις κυρώσεις δεν θα καταλήγουν ως ένα ακόμη απρόσωπο δημόσιο έσοδο. Θα χαρακτηρίζονται «πράσινοι πόροι» και θα αποδίδονται στο Πράσινο Ταμείο, σε ειδικό λογαριασμό, ώστε να χρηματοδοτούνται αποκλειστικά δράσεις που υπηρετούν τους στόχους της απανθρακοποίησης της ναυτιλίας.
Τι αλλάζει στην πράξη
Ο ευρωπαϊκός κανονισμός FuelEU Maritime δεν εξετάζει απλώς πόσο καύσιμο καταναλώνει ένα πλοίο. Αξιολογεί το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της ενέργειας που χρησιμοποιείται, με βάση ολόκληρο τον κύκλο ζωής του καυσίμου: από την παραγωγή και τη μεταφορά του μέχρι την κατανάλωσή του πάνω στο πλοίο.
Αυτό σημαίνει ότι οι εταιρείες καλούνται να στραφούν σταδιακά σε πιο καθαρές λύσεις: ανανεώσιμα και χαμηλού άνθρακα ναυτιλιακά καύσιμα, πράσινη μεθανόλη, βιοκαύσιμα, τεχνολογίες εξοικονόμησης ενέργειας, αλλά και υποδομές στα λιμάνια που θα επιτρέπουν, για παράδειγμα, την ηλεκτροδότηση των πλοίων από ξηράς.
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, οι πόροι θα μπορούν να κατευθύνονται σε πέντε βασικούς άξονες: στη χρήση καθαρότερων ναυτιλιακών καυσίμων, στην ανάπτυξη και δοκιμή νέων τεχνολογιών μείωσης εκπομπών, στις υποδομές ανεφοδιασμού με εναλλακτικά καύσιμα και ηλεκτροδότησης πλοίων από ξηράς, στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των πλοίων και σε τεχνικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές μελέτες.
Δικαιούχοι δεν θα είναι μόνο οι ναυτιλιακές εταιρείες. Στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών προγραμμάτων θα μπορούν να συμμετέχουν φορείς διοίκησης και εκμετάλλευσης λιμένων, δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα που δραστηριοποιούνται στην ενεργειακή μετάβαση της ναυτιλίας.
Το πλεονέκτημα της απόφασης
Το μεγάλο πλεονέκτημα αυτής της κυβερνητικής επιλογής είναι ότι δημιουργεί έναν μηχανισμό επιστροφής των πόρων στον ίδιο τον κλάδο που καλείται να μετασχηματιστεί.
Με άλλα λόγια, η ποινή μετατρέπεται σε επένδυση. Το πρόστιμο δεν μένει μόνο ως τιμωρία για τη μη συμμόρφωση, αλλά γίνεται χρηματοδοτικό εργαλείο για να προχωρήσουν έργα που διαφορετικά θα απαιτούσαν χρόνο, κρατικούς πόρους ή ιδιωτική χρηματοδότηση με υψηλό κόστος.
Για την ελληνική ναυτιλία, που βρίσκεται μπροστά σε ένα από τα μεγαλύτερα κύματα τεχνολογικής και ενεργειακής προσαρμογής των τελευταίων δεκαετιών, αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η μετάβαση σε καθαρότερα καύσιμα και νέες υποδομές δεν είναι φθηνή υπόθεση. Απαιτεί σχεδιασμό, τεχνική ωριμότητα, επενδύσεις και πρόσβαση σε νέα εργαλεία χρηματοδότησης.
Το ίδιο ισχύει και για τα λιμάνια. Χωρίς σύγχρονες υποδομές ανεφοδιασμού, χωρίς δυνατότητα ηλεκτροδότησης των πλοίων από ξηράς και χωρίς τεχνολογικές αναβαθμίσεις, η πράσινη μετάβαση της ναυτιλίας μένει μισή. Τα πλοία μπορεί να θέλουν να αλλάξουν καύσιμο ή τρόπο λειτουργίας, αλλά χρειάζονται λιμάνια που να μπορούν να τα υποστηρίξουν.
Από τη συμμόρφωση στην ανταγωνιστικότητα
Η απόφαση έχει και ένα δεύτερο, πιο στρατηγικό πλεονέκτημα: βοηθά την ελληνική ναυτιλία να δει την πράσινη μετάβαση όχι μόνο ως υποχρέωση, αλλά και ως παράγοντα ανταγωνιστικότητας.
Σε μια διεθνή αγορά όπου οι κανονισμοί για τις εκπομπές γίνονται διαρκώς αυστηρότεροι, οι εταιρείες που θα προσαρμοστούν νωρίτερα θα έχουν πλεονέκτημα. Θα μπορούν να μειώσουν μελλοντικά κόστη, να αποφύγουν κυρώσεις, να προσελκύσουν πελάτες που ζητούν πιο καθαρές μεταφορές και να σταθούν καλύτερα απέναντι στις απαιτήσεις τραπεζών, επενδυτών και ναυλωτών.
Η ρύθμιση, επομένως, δεν αφορά μόνο το περιβάλλον. Αφορά την επόμενη ημέρα της ελληνικής ναυτιλίας, τη δυνατότητα των λιμανιών να παραμείνουν ανταγωνιστικά και τη θέση της χώρας σε μια ευρωπαϊκή αγορά που αλλάζει γρήγορα.
Το στοίχημα της διαφάνειας
Προβλέπεται επίσης η δημοσίευση αναλυτικής έκθεσης για τη διάθεση των εσόδων, τους δικαιούχους και τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν. Αυτό είναι κομβικό, γιατί η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο σε καλές προθέσεις. Χρειάζεται λογοδοσία, μετρήσιμα αποτελέσματα και έργα που ολοκληρώνονται.
Το συμπέρασμα είναι καθαρό: η κυβερνητική απόφαση επιχειρεί να μετατρέψει ένα ευρωπαϊκό κανονιστικό βάρος σε εθνικό επενδυτικό εργαλείο. Αν εφαρμοστεί με διαφάνεια και ταχύτητα, μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός για πιο καθαρά πλοία, πιο σύγχρονα λιμάνια και μια ελληνική ναυτιλία που δεν θα ακολουθεί απλώς τις εξελίξεις, αλλά θα τις προλαβαίνει.
