Ένα από τα πιο αγαπημένα τραγούδια που συνδέθηκαν με τον Διονύση Σαββόπουλο έγινε το 1970 αφορμή για μια απίστευτη δικαστική περιπέτεια. Απέναντι στον νεαρό τότε τραγουδοποιό βρέθηκε ένας καπετάνιος σπογγαλιευτικού από την Κάλυμνο, ο Παντελής Γκίνης, που υποστήριζε ότι το περίφημο «Ντιρλαντά» ήταν δικό του δημιούργημα.
Η ιστορία είχε δικαστικές ανατροπές, δεκάδες μάρτυρες, μια γνωμάτευση της Ακαδημίας Αθηνών και μια απόφαση που υποχρέωσε τον Σαββόπουλο, σύμφωνα με τη δική του μεταγενέστερη μαρτυρία, να επιστρέψει χρήματα από τα δικαιώματα του τραγουδιού.
Το τραγούδι που γεννήθηκε στα σφουγγαράδικα
Το «Ντιρλαντά» συνδέεται με τη ζωή των σφουγγαράδων της Καλύμνου. Ήταν ένα ρυθμικό τραγούδι που συνόδευε τη δουλειά και τη διασκέδαση των πληρωμάτων, με αυτοσχέδιους, συχνά πειρακτικούς στίχους.
Ο Παντελής Γκίνης, γνωστός και ως «Ντιρλαντάς», υποστήριζε ότι ο ίδιος είχε δημιουργήσει το τραγούδι και ότι οι ναυτικοί του το είχαν διαδώσει.
Ο Σαββόπουλος, από την άλλη, το αντιμετώπισε ως παραδοσιακό τραγούδι. Το ηχογράφησε και το συμπεριέλαβε το 1969 στον δίσκο «Το Περιβόλι του Τρελλού», ενώ κυκλοφόρησε και σε δίσκο 45 στροφών της Lyra. Σημαντικό ρόλο στη γνωριμία του με το τραγούδι είχε η Δόμνα Σαμίου.
Η 12η Οκτωβρίου 1970 και η δικαστική σύγκρουση
Στις 12 Οκτωβρίου 1970 καταγράφεται η προσφυγή του Γκίνη στην Εισαγγελία, με αίτημα να κατασχεθεί ο δίσκος της Lyra που περιείχε το «Ντιρλαντά».
Η υπόθεση εξετάστηκε στις 22 Οκτωβρίου 1970, παρουσία του Σαββόπουλου, του ιδρυτή της Lyra Αλέκου Πατσιφά και του δικηγόρου τους Γιώργου Κουμάντου.
Στις 27 Οκτωβρίου ο εισαγγελέας έκρινε ότι το τραγούδι ήταν δημοτικό και όχι αποκλειστικό δημιούργημα ενός συνθέτη. Ωστόσο, η υπόθεση δεν τελείωσε εκεί. Ακολούθησε δικαστική εξέλιξη που, σύμφωνα με τον ίδιο τον Σαββόπουλο, δικαίωσε τον Γκίνη ως δημιουργό της επίδικης σύνθεσης.
Τι δήλωσε ο Σαββόπουλος για τη δικαστική του ήττα
Η σημαντικότερη μαρτυρία προέρχεται από τον ίδιο τον Διονύση Σαββόπουλο, ο οποίος μίλησε το 2022 στον δημοσιογράφο Θανάση Κρεκούκια του NEWS 24/7.
Ο τραγουδοποιός αποκάλυψε ότι είχε εντοπίσει το 45άρι του Γκίνη, αλλά πίστευε ότι επρόκειτο για παλιό παραδοσιακό τραγούδι. Είχε αλλάξει ορισμένους στίχους και είχε παρουσιάσει τη δική του διασκευή ήδη από την άνοιξη του 1969 στο Rodeo Club.
Για τη δικαστική εξέλιξη εξήγησε ότι ο συνήγορος του Γκίνη είχε προτείνει εξωδικαστικό συμβιβασμό, ώστε οι δύο πλευρές να εμφανιστούν ως συνδημιουργοί και να μοιραστούν τα έσοδα. Ο ίδιος αρνήθηκε.
Τελικά, όπως παραδέχθηκε ο Σαββόπουλος, το δικαστήριο αναγνώρισε την αποκλειστική πατρότητα στον Γκίνη και τον υποχρέωσε να επιστρέψει τα χρήματα που είχε εισπράξει. Η αρχική εισαγγελική κρίση περί δημοτικού τραγουδιού δεν ταυτίζεται με τη μεταγενέστερη δικαστική κατάληξη.
Τι έγραφαν οι εφημερίδες το 1970
Στην «Απογευματινή», ο Σπύρος Καρατζαφέρης δημοσίευσε ρεπορτάζ με τίτλο «Ντιρλαντά στον εισαγγελέα», παρουσιάζοντας τις αντίθετες θέσεις του καπετάνιου και του τραγουδοποιού.
Ο Σαββόπουλος είχε υποστηρίξει στην ακροαματική διαδικασία ότι γνώριζε την ηχογράφηση του Γκίνη, αλλά θεωρούσε το τραγούδι δημοτική μουσική.
Ανάμεσα στους μάρτυρες υπεράσπισής του ήταν ο συνθέτης Νίκος Μαμαγκάκης, ο ρεμπέτης Γιάννης Παπαϊωάννου και ο ηλικιωμένος Μυκονιάτης Ν. Ζουγανέλης, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι γνώριζε το τραγούδι από το 1914.
Ο Παπαϊωάννου κατέθεσε ότι το τραγουδούσαν οι ψαράδες στις τράτες πολύ πριν από τη δισκογραφική επιτυχία. Η «Βραδυνή» χαρακτήρισε τότε το τραγούδι «ορφανό», μετά την αρχική εισαγγελική κρίση.
Δεν εντοπίστηκε επαληθευμένη αυτολεξεί προσωπική δήλωση του Παντελή Γκίνη σε εφημερίδα του 1970, πέρα από τις θέσεις που του αποδίδονται μέσω της δικαστικής προσφυγής.
Η Δαλιδά έκανε το «Ντιρλαντά» διεθνή επιτυχία
Την ίδια χρονιά, το 1970, η Δαλιδά ηχογράφησε το «Darla Dirladada», μεταφέροντας τη μελωδία στο διεθνές κοινό. Το τραγούδι γνώρισε επιτυχία στη Γαλλία και κυκλοφόρησε σε διαφορετικές γλώσσες και εκτελέσεις.
Στην Ελλάδα το ερμήνευσαν, μεταξύ άλλων, ο Νίκος Ξυλούρης και η Μαρινέλλα. Το «Ντιρλαντά» πέρασε από τα καΐκια στα πανηγύρια, στις συναυλίες, στα γλέντια και στις κερκίδες των γηπέδων.
Ποιος ήταν τελικά ο πραγματικός δημιουργός;
Ο Παντελής Γκίνης πέτυχε τη δικαστική αναγνώριση των δικαιωμάτων του, σύμφωνα με τη μεταγενέστερη αφήγηση του Σαββόπουλου. Αυτό δεν αποδεικνύει κατ’ ανάγκην ότι ο ίδιος είχε επινοήσει εξαρχής ολόκληρο τον παλιό σκοπό.
Η εισαγγελική έρευνα, άλλωστε, είχε καταλήξει στο αντίθετο συμπέρασμα, στηριζόμενη και σε στοιχεία της Ακαδημίας Αθηνών.
Έτσι, μια παλιά θαλασσινή μελωδία βρέθηκε στο επίκεντρο μιας από τις πιο παράξενες διαμάχες της ελληνικής δισκογραφίας. Και περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, το «Ντιρλαντά» εξακολουθεί να ακούγεται.
