Η ανακήρυξη της ευρύτερης περιοχής του Ολύμπου ως Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO αποτελεί μια ιστορική στιγμή για την Ελλάδα. Ύστερα από μια προσπάθεια που διήρκεσε περισσότερο από μία δεκαετία, το βουνό που οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν κατοικία των θεών αποκτά πλέον τη διεθνή αναγνώριση που του άξιζε τόσο για τη μοναδική φυσική του αξία όσο και για τον ανεκτίμητο πολιτιστικό του πλούτο.
Ο Όλυμπος δεν είναι απλώς το ψηλότερο βουνό της Ελλάδας. Είναι ένα παγκόσμιο σύμβολο.
Το όνομα και η ιστορία του
Η ονομασία του Ολύμπου προέρχεται από προελληνική ρίζα με άγνωστη ακριβή ετυμολογία, πιθανότατα με αρχική σημασία το «βουνό», τον «ουραννό» ή έναν τόπο που ξεχωρίζει και κόβει τη διάβαση.
Ερμηνείες και Προέλευση
- Προελληνικό τοπωνύμιο: Κατά τους περισσότερους γλωσσολόγους (όπως ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης), η λέξη είναι προβυκηναϊκή/προελληνική και σήμαινε απλώς «ψηλό βουνό» ή «βράχος».
- Η ρίζα του φωτός: Ο Γερμανός φιλόλογος Georg Curtius πρότεινε ότι προέρχεται από τη ρίζα λαμπ-, που σημαίνει ολολαμπής, ολόλευκος ή λαμπερός (λόγω του χιονιού στις κορυφές).
- Η σημασία του χωρισμού: Άλλοι μελετητές υποστηρίζουν ότι προέρχεται από το ρήμα ολ- / ολF- (κόβω) και δηλώνει το βουνό που χωρίζει τη γη από τον ουραννό ή εμποδίζει τη διάβαση.
- Σημιτική εκδοχή: Ο Μ. Φιλήντης ερμήνευσε τη λέξη από σύνθεση σημιτικών όρων που σημαίνουν «στα ύψη η θεϊκή δύναμη
Γεωγραφικά χαρακτηριστικά
Με ύψος 2.918 μέτρα, ο Μύτικας είναι η υψηλότερη κορυφή της Ελλάδας και ολόκληρης της Βαλκανικής χερσονήσου μετά τα μεγάλα ορεινά συγκροτήματα της Βουλγαρίας.
Η οροσειρά εκτείνεται σε περίπου 500 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ανάμεσα στους νομούς Πιερίας και Λάρισας.
Οι κορυφές του Ολύμπου
Ο ορεινός όγκος διαθέτει περισσότερες από πενήντα κορυφές.
Οι γνωστότερες είναι:
- Μύτικας (2.918 μ.)
- Στεφάνι (2.909 μ.)
- Σκάλα
- Σκολιό
- Άγιος Αντώνιος
- Προφήτης Ηλίας
- Καλόγερος
- Άγιος Αθανάσιος
Η κορυφή Στεφάνι είναι περισσότερο γνωστή ως «Θρόνος του Δία», καθώς η επιβλητική μορφή της θυμίζει φυσικό βασιλικό θρόνο.
Γιατί κατοίκησαν εδώ οι θεοί;
Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Όλυμπος ήταν τόσο ψηλός ώστε οι κορυφές του χάνονταν μέσα στα σύννεφα. Εκεί δεν έφθαναν ούτε οι άνθρωποι ούτε οι θνητές έγνοιες.
Στα χρυσά ανάκτορα του Ολύμπου κατοικούσαν οι δώδεκα θεοί:
- Δίας
- Ήρα
- Ποσειδώνας
- Αθηνά
- Απόλλων
- Άρτεμις
- Άρης
- Αφροδίτη
- Ερμής
- Δήμητρα
- Ήφαιστος
- Εστία (ή κατά άλλες παραδόσεις ο Διόνυσος).
Από εκεί, σύμφωνα με τον Όμηρο, αποφάσιζαν για τις τύχες θεών και ανθρώπων.
Ένας μοναδικός φυσικός παράδεισος
Ο Όλυμπος ανακηρύχθηκε το 1938 το πρώτο Εθνικό Πάρκο της Ελλάδας, ενώ από το 1981 αποτελεί και Απόθεμα Βιόσφαιρας της UNESCO.
Φιλοξενεί:
- περισσότερα από 1.700 είδη φυτών
- περίπου 25 ενδημικά είδη που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στον κόσμο
- σπάνια αγριολούλουδα
- το περίφημο ρόμπολο
- οξιές
- μαύρη πεύκη
- έλατα.
Στην πανίδα του συναντώνται:
- αγριόγιδα
- ζαρκάδια
- λύκοι
- αλεπούδες
- αγριόγατες
- αγριογούρουνα
- χρυσαετοί
- όρνια
- δεκάδες είδη αρπακτικών πουλιών.
Το Λιτόχωρο και το Δίον
Η φυσική πύλη του Ολύμπου είναι το Λιτόχωρο, το τελευταίο μεγάλο χωριό πριν αρχίσει η κλασική ανάβαση.
Λίγα μόλις χιλιόμετρα μακριά βρίσκεται ο περίφημος Αρχαιολογικός Χώρος του Δίου, η ιερή πόλη των αρχαίων Μακεδόνων, όπου ο Φίλιππος και ο Μέγας Αλέξανδρος θυσίαζαν στον Δία πριν από τις εκστρατείες τους.
Τα καταφύγια
Χιλιάδες ορειβάτες φιλοξενούνται κάθε χρόνο στα καταφύγια του βουνού.
Τα σημαντικότερα είναι:
- Σπήλιος Αγαπητός
- Χρήστος Κάκκαλος
- Γιόσος Αποστολίδης
- Δημήτριος Μπουντόλας
- Κρεβάτια
- Πετρόστρουγκα
- Ζολώτα
Κώστας Ζολώτας ο θρυλικός οδηγός του Ολύμπου
Ο Κώστας Ζολώτας γεννήθηκε στο Λιτόχωρο το 1934. Ανέβηκε για πρώτη φορά στο Μύτικα το 1952 και γίνεται ένας από τους ιδρυτές του ΕΟΣ Λιτοχώρου δυο χρόνια αργότερα. Παίρνει μαθήματα αναρρίχησης από το Γ. Μιχαηλίδη που διακρίνει το ταλέντο του νεαρού Λιτοχωρίτη και ανοίγει μαζί του διαδρομές στον Όλυμπο, με πιο γνωστή την περίφημη «Μιχαηλίδη – Ζολώτα» 380μ. ED- το 1957, στη ΒΔ ορθοπλαγιά του Μύτικα.
Το 1954 η ΕΟΣ τον ανακηρύσσει Οδηγό Ολύμπου και το 1955 αναλαμβάνει τη διαχείριση του καταφύγιου Σπήλιος Αγαπητός ή Α’ της ΕΟΟΑ (πρώην ΕΟΣ). Φεύγει μετανάστης στη Γερμανία και εκεί γνωρίζει τη μέλλουσα σύζυγό του Ίρμχιλντ. Με τη βοήθεια της κάνει γνωστό το καταφύγιο αλλά και τον Όλυμπο στην Ευρώπη και με την επέκταση του το 59-60, κατορθώνει από τα 280 άτομα του 54, το καταφύγιο να φιλοξενεί πάνω από 10000 άτομα το χρόνο το 2001, χρονιά που αποχωρεί αφήνοντας τη διαχείριση στην κόρη του Μαρία.
Συμμετείχε σε πάνω από 100 διασώσεις στο βουνό και γι’ αυτήν του την προσφορά βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών το 1995, ενώ το 1993 η ΕΟΟΑ τον ανακηρύσσει Τιμής Ένεκεν, Οδηγό Βουνού.
Ο Κώστας Ζολώτας, άνθρωπος που συνέδεσε τη ζωή του με τον Όλυμπο, «έφυγε» τον Απρίλιο 2021 στα μονοπάτια του αγαπημένου του Όλυμπου, όπως ο δάσκαλός του Μιχαηλίδης 26 χρόνια νωρίτερα, όπως ήθελε κι ίδιος.
Μέχρι πού φτάνει αυτοκίνητο;
Η υψηλότερη ασφαλτοστρωμένη πρόσβαση γίνεται προς τη θέση Πριόνια, περίπου στα 1.100 μέτρα, από όπου ξεκινά η πιο δημοφιλής διαδρομή για την κορυφή.
Στην περιοχή λειτουργεί η ιστορική Ταβέρνα “Πριόνια”, γνωστή για την πανοραμική θέα προς το φαράγγι του Ενιπέα και τον Όλυμπο.
Ένα βουνό που απαιτεί σεβασμό
Παρά τη μοναδική ομορφιά του, ο Όλυμπος είναι απαιτητικός.
Κατά καιρούς έχουν χάσει τη ζωή τους δεκάδες ορειβάτες και αναρριχητές, κυρίως λόγω απότομων αλλαγών του καιρού, πτώσεων και χιονοστιβάδων.
Η πιο τραγική στιγμή καταγράφηκε τον Δεκέμβριο του 1976.
Ήταν η τραγωδία που σημάδεψε για πάντα την ελληνική ορειβασία. Έξι νέοι ορειβάτες, δεμένοι μεταξύ τους με σχοινί, παρασύρθηκαν στις παγωμένες πλαγιές και σκοτώθηκαν όλοι. Ήταν μια συγκλονιστική αποστολή διάσωσης, την οποία έζησα τότε ως νεαρός δημοσιογράφος και την έχω περιγράψει αναλυτικά στο αφιέρωμά μου στη HuffPost «Όλυμπος, Δεκέμβρης 1976».
Το ανεκπλήρωτο όνειρο της δυτικής πλευράς
Εδώ και πολλές δεκαετίες επανέρχεται η πρόταση αξιοποίησης της δυτικής πλευράς του Ολύμπου για οργανωμένες χιονοδρομικές πίστες.
Οι υποστηρικτές της επισημαίνουν ότι θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό χειμερινό προορισμό διεθνών προδιαγραφών, χωρίς να επηρεαστεί ο κύριος ορειβατικός πυρήνας.
Ωστόσο, όλες οι σχετικές προτάσεις έμειναν στα χαρτιά, καθώς υπερίσχυσαν οι ανησυχίες για την προστασία του μοναδικού οικοσυστήματος. Εκεί όμως βρίσκονται πολύ σημαντικές χιονοδρομικές εγκαταστάσεις του στρατού. Για την εκπαίδευση των καταδρομέων
Ένα βουνό που ανήκει πλέον σε όλη την ανθρωπότητα
Ο Όλυμπος δεν είναι μόνο το βουνό των Ελλήνων. Είναι το βουνό της παγκόσμιας ιστορίας, της μυθολογίας και της φύσης. Εκεί όπου ο Όμηρος τοποθέτησε τον Δία και τους θεούς, σήμερα ανεβαίνουν χιλιάδες ορειβάτες αναζητώντας όχι μόνο την κορυφή, αλλά και την εμπειρία ενός τόπου που συνδυάζει μεγαλείο, μυστήριο και βαθιά πολιτιστική μνήμη.
Η απόφαση της UNESCO δεν τιμά απλώς ένα ελληνικό βουνό. Αναγνωρίζει έναν τόπο που εδώ και χιλιάδες χρόνια αποτελεί σημείο αναφοράς για ολόκληρο τον ανθρώπινο πολιτισμό.
