Στην Κρήτη, η υπόθεση της 3χρονης που νοσηλεύεται διασωληνωμένη στη ΜΕΘ Παίδων του ΠΑΓΝΗ ανοίγει ένα ακόμη σκοτεινό κεφάλαιο.
Οι γονείς της αντιμετωπίζουν κατηγορίες για απόπειρα ανθρωποκτονίας, ενώ οι αρχές εξετάζουν με DNA τη σχέση τους με τα τέσσερα παιδιά. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η μητέρα, αν είναι μάνα της, φέρεται να έδωσε ψευδή στοιχεία στο νοσοκομείο και αρχικά να απέκρυψε την ύπαρξη των υπόλοιπων παιδιών.
Δεν είναι μόνο η βία που ξεσπά. Είναι και το σκοτάδι που προηγείται: αντιφάσεις, ψέματα, παιδιά χωρίς ορατή προστασία, σπίτια που οι αρχές ανακαλύπτουν μόνο όταν ένα παιδί φτάσει στο νοσοκομείο ή μια μητέρα φωνάξει για βοήθεια.
Επιπλεόν, η επίθεση της 39χρονης κόρης στη 61χρονη μητέρα της στον Πύργο Ηλείας δεν είναι απλώς ακόμη ένα αστυνομικό περιστατικό. Είναι ένα ακόμη σημάδι μιας βίας που τα τελευταία χρόνια αλλάζει μορφές, αλλά όχι ένταση: γυναικοκτονίες, κακοποιήσεις παιδιών, bullying, ανήλικη παραβατικότητα, γονείς εναντίον παιδιών και παιδιά εναντίον γονέων.
Η είδηση από τον Πύργο Ηλείας έχει κάτι το ασφυκτικό. Μια 61χρονη γυναίκα φωνάζει για βοήθεια μέσα στη γειτονιά. Απέναντί της, σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, η 39χρονη κόρη της, σε κατάσταση μέθης, της επιτίθεται με αγριότητα και της προκαλεί εκδορές. Οι γείτονες καλούν την Αστυνομία. Οι αστυνομικοί μπαίνουν στο διαμέρισμα. Μητέρα και κόρη οδηγούνται στο Αστυνομικό Τμήμα. Η υπόθεση παίρνει τον δρόμο της Δικαιοσύνης.
Δεν υπήρξε θάνατος. Δεν πρέπει να βαφτίζονται όλα με τον ίδιο όρο. Άλλο ένα έγκλημα, άλλο μια απόπειρα, άλλο ένα επεισόδιο ενδοοικογενειακής βίας, άλλο ένα δυστύχημα. Όμως η εικόνα μιας μητέρας που εκλιπαρεί για βοήθεια απέναντι στο ίδιο της το παιδί κουμπώνει σε ένα μεγαλύτερο και πολύ πιο ανησυχητικό παζλ.
Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική κοινωνία είδε πρώτα τις γυναικοκτονίες να αποκτούν ορατότητα. Είδε μετά την παιδική και εφηβική βία να ξεφεύγει από τα στενά όρια του «τσακώθηκαν παιδιά». Βίντεο ξυλοδαρμών, bullying, ραντεβού βίας έξω από σχολεία, επιθέσεις που καταγράφονται με κινητά και γίνονται υλικό επίδειξης στα social media.
Και ύστερα ήρθαν τα περιστατικά μέσα στο σπίτι.
Γονείς εναντίον παιδιών. Παιδιά εναντίον γονέων. Παιδιά εναντίον πατέρα. Παιδιά εναντίον μάνας. Μητέρες και πατέρες στο εδώλιο. Οικογένειες που διαλύονται όχι πια μόνο από τη φτώχεια, την εγκατάλειψη ή τη σιωπή, αλλά από την ίδια τη βία.
Η υπόθεση της Ρούλας Πισπιρίγκου στην Πάτρα υπήρξε ίσως το πιο ακραίο σοκ αυτής της περιόδου. Μια μητέρα στο κέντρο της υπόθεσης θανάτου των τριών παιδιών της. Η Πισπιρίγκου κρίθηκε ένοχη για τη δολοφονία της Τζωρτζίνας, ενώ το 2025 κρίθηκε επίσης ένοχη για τους θανάτους της Μαλένας και της Ίριδας.
Η φρίκη εκείνης της υπόθεσης δεν ήταν μόνο ποινική. Ήταν υπαρξιακή. Γιατί ανάγκασε μια ολόκληρη κοινωνία να κοιτάξει κατάματα κάτι που δεν ήθελε να πιστέψει: ότι ακόμη και ο πιο ιερός δεσμός μπορεί να μετατραπεί σε σκοτεινό τόπο.
Τα στοιχεία δεν αφήνουν πολλά περιθώρια εφησυχασμού. Σύμφωνα με την Εθνική Στρατηγική για τη Βία και την Παραβατικότητα Ανηλίκων, τα ανήλικα θύματα ενδοοικογενειακής βίας αυξήθηκαν από 1.760 το 2023 σε 3.542 το 2024. Στο ίδιο διάστημα, οι ανήλικοι δράστες ενδοοικογενειακής βίας αυξήθηκαν κατά 148,5%.
Αυτός ο αριθμός είναι ίσως ο πιο τρομακτικός. Γιατί δείχνει ότι η βία δεν κινείται μόνο από τον ισχυρό προς τον αδύναμο, από τον ενήλικο προς το παιδί. Σε ορισμένες περιπτώσεις επιστρέφει. Σαν κύκλος που δεν έσπασε ποτέ, απλώς άλλαξε φορά.
Η πανδημία δεν δημιούργησε από το μηδέν αυτή τη βία. Αυτό θα ήταν εύκολο και βολικό συμπέρασμα. Όμως ο εγκλεισμός, η οικονομική πίεση, η ψυχική εξάντληση, η απομόνωση, ο φόβος και η πολύμηνη συμβίωση σε σπίτια ήδη φορτισμένα λειτούργησαν σαν επιταχυντής.
Το Κέντρο Διοτίμα είχε επισημάνει ήδη μέσα στην πανδημία ότι η καραντίνα δεν ήταν η αιτία της ενδοοικογενειακής βίας, αλλά μπορούσε να κάνει την προϋπάρχουσα βίαιη συμπεριφορά «συχνότερη και απειλητικότερη».
Αντίστοιχα, αναλύσεις για την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων κατέγραφαν αύξηση της συναισθηματικής δυσφορίας και των ψυχιατρικών διαταραχών, με τα παιδιά και τους εφήβους να θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες. Το «Χαμόγελο του Παιδιού» μιλούσε για συνθήκες που επιβάρυναν την ψυχολογική κατάσταση παιδιού και οικογένειας, όχι μόνο μέσα στην απομόνωση αλλά και στην «επόμενη ημέρα».
Δεν εντοπίζεται με ασφάλεια μία συγκεκριμένη ψυχολόγος που να έχει πει ακριβώς ότι «όταν τελειώσει η πανδημία θα έρθουν αυτά τα δεινά». Υπήρχαν όμως προειδοποιήσεις. Η ψυχολόγος Στέλλα Αργυρίου, για παράδειγμα, είχε συνδέσει την αύξηση βιαιοπραγιών και δολοφονιών με την πανδημία, μιλώντας για την έμφυλη βία ως δεύτερη «πανδημία».
Σήμερα, κοιτώντας πίσω, οι προειδοποιήσεις εκείνες μοιάζουν λιγότερο θεωρητικές και περισσότερο σαν καμπανάκια που δεν ακούστηκαν όσο έπρεπε.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο αστυνομικό. Είναι οικογενειακό, κοινωνικό, ψυχικό, θεσμικό. Είναι η απουσία πρόληψης πριν φτάσει η γειτονιά να ακούει κραυγές. Είναι η ντροπή που κρατά τα στόματα κλειστά. Είναι η έλλειψη πρόσβασης σε βοήθεια. Είναι η αδυναμία πολλών οικογενειών να αναγνωρίσουν ότι η ένταση έχει πάψει προ πολλού να είναι «καβγάς» και έχει γίνει κίνδυνος.
Η βία σπάνια ξεκινά τη στιγμή που πέφτει το χτύπημα. Συνήθως έχει προηγηθεί διαδρομή. Λεκτική κακοποίηση. Απειλές. Φόβος. Εξαρτήσεις. Ψυχική κατάρρευση. Παραμέληση. Παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε θυμό. Γονείς που δεν αντέχουν. Σπίτια που δείχνουν ήσυχα απ’ έξω και βράζουν από μέσα.
Κάθε τέτοια είδηση, από τον Πύργο μέχρι την Πάτρα, δεν είναι απλώς ένα ακόμη περιστατικό. Είναι ένα ερώτημα προς όλους: πόση βία χωρά ακόμη μέσα στην ελληνική οικογένεια πριν παραδεχθούμε ότι δεν αρκεί να σοκαριζόμαστε εκ των υστέρων;
Γιατί το σπίτι δεν γίνεται ξαφνικά τόπος τρόμου. Γίνεται λίγο λίγο. Και όταν πια ακουστούν οι κραυγές στη γειτονιά, συνήθως είναι ήδη πολύ αργά.
