Υπάρχουν παραδόσεις που αξίζει να διατηρούνται για αιώνες. Υπάρχουν όμως και πρακτικές που μια σύγχρονη κοινωνία οφείλει να αφήνει πίσω της.
Οι εικόνες από πανηγύρι στη Λέσβο προκαλούν οργή. Σε βίντεο που δημοσιοποίησε η φιλοζωική οργάνωση A Promise to Animals εμφανίζονται άλογα να αναγκάζονται από τους αναβάτες τους να κάνουν «χορευτικές» κινήσεις μέσα σε χώρο όπου υπάρχουν σπασμένα μπουκάλια, ενώ γύρω τους το γλέντι συνεχίζεται. Άνθρωποι χορεύουν, τραγουδούν και, σύμφωνα με τις καταγγελίες, πετούν ακόμη και κιβώτια με μπίρες κοντά στα πόδια των ζώων.
Το εξοργιστικότερο είναι ότι τέτοιες εικόνες επιχειρείται συχνά να δικαιολογηθούν με μία λέξη: «παράδοση».
Όμως κανένα έθιμο δεν αποκτά ασυλία επειδή είναι παλιό.
Η Λέσβος και τα άλογα των πανηγυριών
Η υπόθεση δεν εμφανίστηκε ξαφνικά το καλοκαίρι του 2026.
Στη Λέσβο έχουν καταγραφεί επανειλημμένα καταγγελίες για τη χρήση αλόγων σε πανηγύρια, πομπές, αυτοσχέδιες ιπποδρομίες και άλλες εκδηλώσεις. Πρόσφατο ρεπορτάζ αναφερόταν σε οργανωμένη παρουσία δεκάδων αλόγων σε εκδηλώσεις στην Αγία Παρασκευή, στην Αγιάσο και στην Καλλονή.
Μάλιστα, τον Μάιο του 2026 καταγγέλθηκε ένα ακόμη εξαιρετικά σοβαρό περιστατικό: άγνωστοι έκαψαν το αυτοκίνητο κατοίκου της Αγιάσου ο οποίος εδώ και χρόνια καταγγέλλει την κακοποίηση αλόγων και βοοειδών σε πανηγύρια, παράνομες ιπποδρομίες, καλλιστεία ζώων και άλλες εκδηλώσεις του νησιού. (www.zoosos.gr)
Επομένως το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο από ένα βίντεο.
Και η ταυροθυσία στο όνομα του εθίμου
Στην ίδια τη Λέσβο υπάρχει και μία πολύ παλαιότερη παράδοση που έχει προκαλέσει αντιδράσεις φιλοζωικών οργανώσεων: το Πανηγύρι του Ταύρου στην Αγία Παρασκευή.
Η γιορτή έχει ιστορία περίπου δύο αιώνων και συνδέεται με τον Άγιο Χαράλαμπο. Στο παραδοσιακό τελετουργικό περιλαμβάνεται το λεγόμενο «κουρμπάνι», η θυσία του ταύρου. Ακόμη και επίσημη τουριστική παρουσίαση του εθίμου έχει περιγράψει το τελετουργικό της ταυροθυσίας και τις πολύ παλαιότερες, προχριστιανικές καταβολές που του αποδίδονται.
Το 2026, πάντως, ο ταύρος απουσίασε από τη συγκεκριμένη γιορτή λόγω κτηνιατρικών περιορισμών.
Θεσσαλονίκη: Πρόβατα δεμένα και βαμμένα κόκκινα
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη Λέσβο.
Τον Απρίλιο του 2026 έφθασε ακόμη και στη Βουλή υπόθεση από το Καλοχώρι Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο εορτασμών του Αγίου Γεωργίου.
Σύμφωνα με την κοινοβουλευτική ερώτηση που κατατέθηκε, δύο πρόβατα εμφανίζονταν δεμένα στα πόδια —παστουρωμένα— και βαμμένα ολόσωμα με κόκκινη μπογιά, εκτεθειμένα στον προαύλιο χώρο εκκλησίας. Οι εικόνες προκάλεσαν κατακραυγή και ερωτήματα για το πώς μπορεί μια δημόσια εορταστική εκδήλωση να επιτρέπει τέτοια μεταχείριση ζώων. (Ελληνική Βουλή)
Το «παστούρωμα»: Μια παλιά πρακτική που επιβιώνει
Υπάρχει όμως και μία «παράδοση» χωρίς πανηγύρι, που συναντάται ακόμη στην ελληνική ύπαιθρο και ιδιαίτερα σε νησιωτικές περιοχές: το παστούρωμα ή ιπποπέδη.
Δένονται μεταξύ τους πόδια αλόγων, γαϊδουριών, μουλαριών ή άλλων ζώων ώστε να περιορίζεται δραστικά η κίνησή τους και να μην μπορούν να απομακρυνθούν.
Επί δεκαετίες η πρακτική αντιμετωπιζόταν από ορισμένους περίπου ως φυσιολογικός τρόπος φύλαξης των ζώων.
Δεν είναι.
Ο νόμος αναφέρει πλέον ρητά ως μορφή κακοποίησης τον δραστικό και μη ιατρογενή περιορισμό της φυσιολογικής κίνησης ενός ζώου και κατονομάζει ενδεικτικά την ιπποπέδη. (Ε-νομοθέσία)
Ρεπορτάζ του φετινού καλοκαιριού κατέγραψε ξανά καταγγελίες για ζώα με δεμένα πόδια, εκτεθειμένα στον ήλιο σε χωράφια και πλαγιές, επισημαίνοντας ακριβώς ότι πρόκειται για παλιά πρακτική που επί δεκαετίες κρυβόταν πίσω από τη λέξη «παράδοση».
Τα γαϊδουράκια και τα μουλάρια των νησιών
Στην ίδια συζήτηση ανήκει και η επί δεκαετίες χρησιμοποίηση γαϊδουριών και μουλαριών ως «τουριστικής ατραξιόν» ή μεταφορικού μέσου.
Σαντορίνη, Ύδρα και άλλοι νησιωτικοί προορισμοί έχουν βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο καταγγελιών για υπερφόρτωση, πολύωρη εργασία, έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες και ανεπαρκή ανάπαυση.
Το γεγονός ότι τα ιπποειδή χρησιμοποιούνταν επί αιώνες για μεταφορές δεν σημαίνει ότι μπορούν σήμερα να χρησιμοποιούνται χωρίς κανόνες ευζωίας. Άλλο ζώο εργασίας και άλλο ζώο-μηχανή.
Ο νόμος δεν αναγνωρίζει «παράδοση» στην κακοποίηση
Η ελληνική νομοθεσία είναι σαφής ως προς τη βασική αρχή.
Ο Ν. 1197/1981 καλύπτει ζώα συντροφιάς, εργασίας και εκτροφής και απαγορεύει τον βασανισμό και την κακοποίησή τους. (Lawspot)
Ακόμη σαφέστερος είναι ο Ν. 4830/2021, ο οποίος απαγορεύει την κακοποίηση, την κακή και βάναυση μεταχείριση οποιουδήποτε είδους ζώου, συμπεριλαμβάνοντας μεταξύ άλλων τον δραστικό περιορισμό της φυσιολογικής κίνησης και τον εκούσιο τραυματισμό. (Ε-νομοθέσία)
Υπάρχει επίσης νομοθετική πρόβλεψη που απαγορεύει τη χρησιμοποίηση ζώων σε πανηγύρια, επιδείξεις και άλλες ψυχαγωγικές εκδηλώσεις όταν αυτά χρησιμοποιούνται ως μέρος του προγράμματός τους. (Υπουργείο Υγείας)
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα για όσα καταγράφηκαν στη Λέσβο: ποιος έλεγξε, ποιος επέτρεψε και ποιος θα λογοδοτήσει;
Η παράδοση δεν μπορεί να είναι άλλοθι
Κανείς δεν ζητά να εξαφανιστούν τα πανηγύρια, οι γιορτές των χωριών, οι τοπικές φορεσιές, οι μουσικές, οι χοροί, τα φαγητά και όλα όσα αποτελούν πραγματικό κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Αλλά το 2026 δεν είναι δυνατόν να θεωρούμε πολιτιστική κληρονομιά τον φόβο, την εξάντληση, τον τραυματισμό ή τον θάνατο ενός ζώου.
Ένα άλογο δεν «χορεύει» επειδή διασκεδάζει στο πανηγύρι.
Εκτελεί τις κινήσεις που το υποχρεώνει να κάνει ο άνθρωπος που κρατά τα γκέμια του.
Και όταν γύρω από τις οπλές του υπάρχουν σπασμένα γυαλιά, δεν υπάρχει τίποτε γραφικό και τίποτε παραδοσιακό στην εικόνα.
Υπάρχει μόνο ένα ζώο που δεν μπορεί να πει «όχι».
Η παράδοση είναι πολύτιμη όταν μεταφέρει στις επόμενες γενιές πολιτισμό. Όταν μεταφέρει κακοποίηση, η κοινωνία έχει όχι μόνο το δικαίωμα αλλά και την υποχρέωση να την αλλάξει.
